Maxsulot namligini aniqlashda muvofiqlik va nomuvofiqliklarni baxolash uchun qo‘llanilgan o‘zgarishlar tahlili

Аннотация

Paxta sanoatida maxsulot namligini aniqlashda O‘zDst standartlariga muvofiq amalga oshirilmoqda. Jahon bozorida paxta tolasini raqobatbardoshliligini oshirish va uning sifatini yaxshilash uchun yangi va innovatsion texnologiyalar qo‘llanmoqda. Maxsulot sifatini oshirish va uni moviqlik darajasini aniqlashda jahon bozori talablaridan kelib chiqib maxsulot muvofiqlik darjasi va uni standartlariga ko‘ra baholash muxim sanaladi. Paxta namligi va tolasini namligi baholash O‘zDst ning berilgan standartlariga muvofiq baholab kelinmoqda. Bu maqolada bu sohadagi tahlilar va o‘zgarishlar o‘rganildi. Kirish. Mamlakatimizda olib borilayotgan islohotlar va qishloq xo‘jaligida davlatimiz rahbarining bergan takliflari: “Institutda yangi yo‘nalishdagi tolali ekinlar bo‘yicha tadqiqot ishlari yo‘lga qo‘yiladi. Tarmoqda ilmiy natijalarga asoslangan yangi texnologiyalar, asbob-uskunalar joriy etiladi. Fan va ishlab chiqarish samarali bog‘lanib, paxta-to‘qimachilik korxonalari rentabelligi ortadi. Paxta, kanop va zig‘ir homashyolaridan olinadigan mahsulotlarning xalqaro standart talablariga mosligi ta’minlanadi” video selektrda bildirgan fikrlari paxta sanoatida muxim masalalridan biridir. Jumaladan paxta toalsi maxsulotini standart talablariga muvofiqligi va uning jahon bozorida raqobatbardoshliligini oshirish uchun davlatimiz raxbari tomonidan islohotlar olib borilmoqda. Bu sohada muxim o‘zgarishlar va islohotlar amaalga oshirilmoqda. Jumaldan O‘zbekiston Respublikasining “Standartlashtirish to‘g‘risida”gi Qonuni va O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 2-iyundagi PF-6240-son “Texnik jihatdan tartibga solish sohasida davlat boshqaruvini tubdan takomillashtirish to‘g‘risida”gi Farmoniga asosan O‘z DSt 634:2021 “Paxta tolasi. Namlikning massaviy nisbatini aniqlash usullari” O‘zbekiston Respublikasining davlat standarti ilovaga muvofiq tasdiqlandi. 80 “JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI VOLUME 2, ISSUE 7, 2024. JULY ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869 O‘zbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligi tomonidan quydagi ishlar amalga oshirilmoqda. Mazkur davlat standartining sun’iy yoritish ostida paxta tolasini tasniflash xonasiga bo‘lgan talablar qismi ASTM D 2495-07 Paxta tolasining namligini quritish shkafida aniqlashning standart usuli (rasmiy manba: ASTM D 2495-07 Standard Test Method for Moisture in Cotton by Oven-Drying) xalqaro standart bilan uyg‘unlashdi. Ushbu o‘zgarishlar natijasida paxta sanoatida namlikni aniqlash muvofiqligi yanada tartibga solindi va o‘zgartirishlar kiritildi. Paxta sanaotatida qo‘llanish doirasi. Mazkur davlat standarti paxta tolasiga nisbatan tatbiq etiladi hamda quritish shkaflari, apparatlari, namlikni tezkor aniqlovchi o‘lchash va quritish qurilmalarini qo‘llagan holda namlikning massaviy nisbatini aniqlash usullarini belgilaydi. Quritish shkaflari va quritish apparatlarini qo‘llagan holda namlikning massaviy nisbatini aniqlash usullari arbitraj usullar hisoblanadi. 2. Texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar ISO 13130:2011 Laboratoriya shisha idishlari. Eksikatorlar (rasmiy manba: ISO 13130:2011 Laboratory glassware — Desiccators); GOST 450-77 Xlorli texnik kalsiy. Texnikaviy shartlar (rasmiy manba: ГОСТ 450-77 Кальций хлористый технический. Технические условия); GOST 9871-75 Elektrokontaktli shisha simob termometrlari va harorat sozlagich. Texnikaviy shartlar (rasmiy manba: ГОСТ 9871-75 Термометры стеклянные ртутные электроконтактные и терморегуляторы.); GOST 25336-82 Laboratoriya shisha idishlari va jihozlari. Turlari, asosiy parametrlari va o‘lchamlari (rasmiy manba: ГОСТ 25336-82. Посуда и оборудование лабораторные стеклянные. Типы, основные параметры и размеры); GOST 28498-90 Suyuqlik shisha termometrlari. Umumiy texnik talablar. Sinash usullari (rasmiy manba: ГОСТ 28498-90 Termometri jidkostnie steklyannie. Obщiye texnicheskiye trebovaniya. Metodi ispitaniy); GOST 24104-2001 Laboratoriya tarozilari. Umumiy texnikaviy talablar (rasmiy manba: ГОСТ 24104-2001 Весылабораторные. общие технические требования); O‘z DSt 614:2014 Paxta tolasi. Namuna tanlab olish usullari. 81 “JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI VOLUME 2, ISSUE 7, 2024. JULY ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869 Paxta tolasi uchun o‘lchash usuli. Paxta tolasi namunalari tarozida tortiladi, o‘zgarmas haroratda quritiladi va tarozida qayta tortiladi. Namunaning dastlabki massasi bilan quritilgan massasi orasidagi farqining quritilgan massaga nisbati foizlarda hisoblanadi (namlikning massaviy nisbati). Paxta va tolasi uchun o‘lchash vositalari va yordamchi qurilmalar. Quritish shkaflarini qo‘llab, namlikning massaviy nisbatini aniqlashda quyidagi laboratoriya jihozlari qo‘llaniladi: tabiiy havo almashtirgichli Uz-7M yoki majburiy havo almashtirgichli ShSX quritish shkafi yoki to‘plamiga metall byukslar, GOST 9871 bo‘yicha bo‘lish shkalasi 2°S bo‘lgan kontaktli termometr, GOST 28498 bo‘yicha bo‘lish shkalasi 0,5°