Эстроз и его лечение биоинсектицидным препаратом

Аннотация

В статье приведены сведения о биологии, патогенезе, сезонности, методах диагностики и дифференциальной диагностики возбудителей и распространителей эстроз болезней овец, а также сведения об эффективности применения нового местного биоинсектицидного препарата в лечении и профилактике. Ключевые слова. Эстроз, насекомое, овод, Oestrus ovis, личинка, паразит, овца, болезнь, лекарственное средство, инсектицид, биоинсектозид. Summary The article provides information about the biology, pathogenesis, seasonality, methods of diagnosis and differential diagnosis of pathogens and spreaders of estrosis diseases in sheep, as well as information about the effectiveness of using a new local bioinsecticidal drug in treatment and prevention. Key words. Estrosis, insect, gadfly, oestrus ovis, larva, parasite, sheep, disease, drug, insecticide, bioinsectoside. Кириш. Чорвачилик инсон ҳаёти учун зарур бўлган озиқ овқат маҳсулотлари - гўшт, сут, тухум билан таъмилайдиган қишлоқ хўжалигининг мухим тармоғи ҳисобланади. Чорва моллари маҳсулдорлигини ошириш учун уларни етарли ва сифатли озиқ-овқат маҳсулотлари билан таъмилаш билан бир қаторда чорва ҳайвонларида учрайдиган паразитар касалликларга, айниқса эстроз касаллигига қарши курашиш ва олдини олиш зарурдир. Бу касаллик баҳор ва куз мавсумларида қўйчилик хўжаликларига катта иқдисодий зарар етказади яъни бўка личинкалари бурун бўшлиғини яллиғлантириб инфекция тарқалишига қулай имконият яратади. Чорва молларининг маҳсулдорлигини пасайтириб, баъзида уларнинг ўлимига олиб келади. Бундан ташқари, бўка личинкалари одамларнинг айниқса чўпонлар ва фермерларнинг кўзларига таъсир қилиб, офталмомиозни келтириб чиқаради. Шунинг учун бўкаларга қарши профилактик тадбирлар режасини ишлаб чиқиш ва уни амалга ошириш чора тадбирлари аҳоли ва чорвачиликни санитария осойишталигини таъминлаш имконини беради. 79 28-iyun 2024-yil. Veterinariya sohasidagi dolzarb muammolar yechimi yosh tadqiqotchilar talqinida | TO‘PLAM – 1/24 Тадқиқот мақсади. Қўйларнинг эстроз касаллигини тарқалишини ўрганиш ҳамда уларга қарши маҳаллий Биоинсектицид препаратини даволаш самарадорлигини аниқлашдан иборат. Клиник белгилари. Қўйларнинг эстроз касаллиги Oestrus ovis бўкалари томонидан парвоз вақтида қўйларнинг бурун бўшлиғига 6-12 тагача личинкаларини пуркаб кетиши оқибатида кузатилади. Ушбу ҳашарот личинкалари 3 босқичда ривожланади. Бўканинг I босқич личинкалари бурун бўшлиғи ва панжарасимон суяк шиллиқ қаватида, II ва III босқич личинкалари эса пешона ва шох ўсимтаси бўшлиғида ривожланади ва 4-6 ойигача яшайди (1,2-расмлар). Натижада шиллиқ қават шикастланиб, яллигланиш ва некроз пайдо бўлади. I ва II босқич личинкаларининг ривожланиши даврида кўринарли белгилар сезилмайди. III босқич личинкаларининг ривожланиши даврида бурун ва пешона бўшлиқларида турли даражадаги яллиғланишлар ривожланади, бурундан қон аралаш серозли-йирингли суюқлик оқади, нафас олиши қийинлашади, айрим ҳолларда ҳайвонларда ҳаракат мувозанати бузилиб, бир томонга айланиш (айланчиқ) ҳолати кузатилади. 1,2-расмлар. Бўканинг имаго шакли ва унинг ҳаётий цикли Қўйлар зарарланган пайтда акса ўради ва йўталади. Натижада қўйлар туда-туда бўлишиб, тумшуқларини ўтга, ёки тупроққа қадаб туришади. Касаллик, айникса қўзилар орасида оғир кечиб, уларда камҳаракатлилик, ҳолсизланиш, тез ориқлаш, оғзини очиб нафас етишмаслиги, пульснинг ортиши, тана ҳароратининг 40-41 градусгача кўтарилиши ва ҳатто айрим қўзиларнинг ўлиши ҳам кузатилади. Қўзиларда дастлабки клиник белги сифатида ринит кузатилиб, уларнинг бурун бўшлиғига бўкалар ўз личинкаларини қуйгач, 3-4 соатдан кейин бошланади. Зарарланган ҳайвонлар кўп пишқиради, акса ўради, «мақсадсиз» югуради, қўзларнинг юқориги ва пастки қовоқлари шишади, кўз ва бурун бўшлиғининг шиллиқ қаватларининг гиперемияси кузатилади. Инвазияланишдан кейин 1-3 кун ўтгач, бурун бўшлиғидан кўп миқдорда шиллиқ сувсимон суюқлик ажралади, бурундан нафас олиш қийинлашади. 5 кунга бориб қўзиларда суюқлик ажралиши янада кучаяди. Касалликнинг 14-30 кунларида қўзиларнинг бурун бўшлиғидан ёпишқоқ йирингли шиллиқ ажралади, айримларида эса бу жараён яширин кечади. Касалликнинг иккинчи, яъни яширин даврида личинкалар ривожлана бориб икки марта туллайди ва иккинчи ҳамда учинчи босқич даври бошланиб, пешона бўшлиғидан личинкалар кучли ривожланишда давом этади ва уларнинг катталиги 20-30 мм ҳамда интенсивлиги 30-40 нусха атрофида ортса ва айникса бўғоз совлиқлар ва қўзиларда касаллик нерв фаолиятининг бузилиши билан ҳарактерланади. Бундай ҳолатларда ҳайвон тезда ориқлаб, кучсизланиб қолади, атроф-муҳитга муносабат рефлекси йўқолади, айланма ҳаракат (сохта ценуроз) қилиб чарчагач йиқилади ва 3-5 кундан кейин ўлади. Диагноз куйиш ва уни фарқлаш. Эстрозга диагноз қўйиш касалликнинг клиник белгилари, эпизоотологик маълумотлар ва ўлган қўйларни ёриб кўрганда қайд этилган личинкалар ҳамда ўзгаришларга асосланади. Шунингдек, касалликни бошланғич босқичида 80 28-iyun 2024-yil. Veterinariya sohasidagi dolzarb muammolar yechimi yosh tadqiqotchilar talqinida | TO‘