МОТИВЫ В ПСИХОЛОГИИ И ИХ КЛАССИФИКАЦИЯ НА ГРУППЫ

Аннотация

This article talks about motivations in psychology and their classification into groups. Key words: motive, psychology, subject, motivation, goal, action. МОТИВЫ В ПСИХОЛОГИИ И ИХ КЛАССИФИКАЦИЯ НА ГРУППЫ Аннотация. В данной статье говорится о мотивах в психологии и их классификации на группы. Ключевые слова: мотив, психология, субъект, мотивация, цель, действие. Motiv- bul sub`ekttiń mútájliklerin qanaatlandırıwǵa baylanıslı qanday da bir xızmetke túrtki boladı. Sonday-aq motiv degende háreket hám qılıqlar sebebi, sub`ektti aktivlikke úndewshi ishki hám sırtqı sharayatlar túsiniledi. Eń kóp tarqalǵan anıqlama boyınsha motiv-bul insandı xızmetke úndewshi kúsh, sebep yamasa mútájlikler jıyındısınan ibarat. Psixologiya páninde motiv hám motivatsiya kategoriyalari shaxs dúzilisiniń negizi bolip esaplanadi. Sovet psixologiyasinda olardi xizmetke baylanistirip, shaxs mashqalası menen uyǵinlastirip hám ustanovka menen baylanisliliǵi boyinsha izertlengen. Sol múnásibetlerge kóre olarǵa berilgen táriypler de reńbe – reń bolip esaplanadi. “Is – háreketke hám xizmetke úndewshi shaxstiń ańlanǵan ózgesheligi esaplaniwshi, mútájlikti sáwlelendiriwdiń joqari forması sıpatinda payda boliwshi ishki túrtki motiv dep ataladi”. Bul orinda úndewshi túrtki mútájlikti qanaatlandiriwǵa umtiliw sipatinda kórsetiledi. Bizińshe, qarim – qatnas, is – háreket hám xizmet motivleriniń jiynaǵi motivatsiya delinedi. “Motivatsiya shegarasi” túsinigi shaxstiń áhmiyetli bólegi, oniń negizi sipatinda belgili tártiptegi motivlar sistemasin túsintiriwshi element sipatinda analiz qilinadi. “Motivatsiya shegarasi” túsinigi motivatsiyani sistemaliliq ierarxik túsiniwdi sáwlelendiriwshi shaxs motivleri ekenliginiń ruxiy dúzilisin xarakterlewde qollaniladi. Motivler mútájlikler negizinde júzege keledi, rawajlanadi hám qáliplesedi. Biraq mútájlik payda boliwi menen bir waqitta oniń qáliplesiw basqishlarina uqsaǵan dárejelerin basip ótiw arqali motiv júzege keledi. Motiv usi negizde júzege kelip, turaqlasip, mútájliktiń bekkemleniwine járdem beredi hám óz náwbetinde mútájliklerdiń turaqlasiwi motivatsiyaniń nátiyjeli qáliplesiwin támiyinlewge xizmet etedi. Motivler mútájliklerdi sáwlelentiriwshisi, háreket hám xizmettiń basqariwshisi bolǵanliǵi sebepli olardi shaxstiń dinamik ózgesheligi quramina kirgiziw múmkin. Motivler mine sol sebepli shaxstiń baǵdarlanǵanliǵi, maqsetke umtilǵanliǵi menen óziliksiz baylanisli. Baǵdarlanǵanliq motivqa qaraǵanda keńirek kólemge iye bolǵan túsinik esaplanadi. V.I.Kovalev tárepinen usinilǵan motivlerdi tiplerge ajiratiw XX ásir psixologiya páni ushin úlken 1 81 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ áhmiyetke iye. Motivatsiya-insandı xızmetke úndewdiń quramalı sisteması bolıp, ol ózinde mútájliklerdi, motivlardı, qızıǵıwshılıqlardı, ideallardı, umtılıwlardı, ustanovkalardı, emotsiyalardı, normalardı, qadriyatlar jıyındısın birlestiredi. Solay etip, teoriyalıq izertlewler nátiyjesi boyınsha este saqlaw protsessine, matematikalıq kónlikpelerge, tildiń qubılısların analizlewge, reaktsiya tezligine, logikaǵa, unamlı tásirin tiygizedi hám oylawdıń túsinik formasın rawajlandıradı. Jáhán psixologiyasi pániniń teoriyaliq oylawlarina hám ózimindiń shaxsiy maǵliwmatlarimizǵa tiykarlanip, motivlerdi tómendegi dúrkimlerge ajiratiwdi tiyis dep oyladiq. I. Shaxstiń sotsial ıqtiyajları menen birlesken, olardiń mánisi ólshemi arqali ólsheniwshi motivler: 1) dúńyaqarasqa tán, baylanisli bolǵan ideyaliq motivler 2) ishki hám sirtqi siyasatqa bolǵan múnásibetin sáwlelendiriwshi, shaxsiy pozitsiyani sáwlelendiriwshi siyasiy motivler; 3) jámiyettiń ádep-ikramliliq normalari, printsipleri, turmis tárizi, etnopsixologiyaliq ózgesheliklerine tiykarlaniwshi ádep-ikramliliq motivler; 4) barlıq gózalliǵina qaraǵanda ıqtiyajlarda inikos etiwshi nafasat motivleri; II. Payda boliwi, shártlengenlik deregi boyinsha uliwmalqqa iye bolǵan, basqariw hám basqariliw ózgesheligi motivler: 1) keń qamtilǵan sotsial motivler (watanparwarliq, pidayiliq, altriustikaliq); 2) toparliq, jámáátlik, uliwmainsaniyliq motivler; 3) xizmet dúzilisi, mánisi hám dúzimine baǵdarlanǵan protsessual motivler; 4) xizmet ónimin bahalawǵa, maqsetke erisiwge móljellengen xoshametlew, siyliq motivleri; III. Xizmet túrleri mánisin ózinde sáwlelendiriwshi motivler: 1) sotsial-siyasiy waqiyaliqlardi sáwlelendiriwshi motivler; 2) kásiplik tayarliq hám sheberligin ózinde kórsetiwshi motivler; 3) oqiwǵa, biliwge, (kognitiv), dóretiwshilikke (kreativ) tán motivler ; IV. Payda boliw ózshgesheoligi, múddeti, turaqliliǵi menen uliwmaliqqa iye bolǵan motivler: 1) barqulla, úzliksiz, longityud ózgesheligi motivler; 2) qisqa múdetli, bir lahzali, bir zumlik hám sekundlik motivler; 3) uzaq múddetli, waqit jjet ispegenliginen azat, xatirjam qatti-háreketleri talap etiwshi motivler; V. Payda boliwi, keshiwi sur`ati bioquvvat penen ólsheniwshi motivler: 1) kúshli, qúdretli, tásir ortasindaǵi shijoatli moti