XALQ IJODIYOTI: ASHULA VA RAQS TARIXI HAMDA RIVOJLANISH BOSQICHLARI

Аннотация

This article talks about the history of singing and dancing and the stages of their development. Also, during the article, the influence and aesthetic power of singing and dancing on the spiritual world of a person is emphasized. Conclusions and suggestions are given at the end of the article. Key words: song, dance, folk art, culture, art, higher education system, human spiritual world. НАРОДНОЕ ИСКУССТВО: ИСТОРИЯ ПЕСНИ И ТАНЦА И ЭТАПЫ РАЗВИТИЯ Аннотация. В данной статье рассказывается об истории пения и танца и этапах их развития. Также в статье подчеркивается влияние и эстетическая сила пения и танца на духовный мир человека. Выводы и предложения приведены в конце статьи. Ключевые слова: песня, танец, народное творчество, культура, искусство, система высшего образования, духовный мир человека. Mamlakatimiz rivojlanishining hozirgi davrida madaniyat va san’at taraqqiyoti oliy ta’lim tizimini jahon andozalarini hisobga olgan holda takomillashtirish masalalarini ilgari surmoqda. Bugungi kunda oldimizda jahon fani va madaniyatining eng ilg‘or yutuqlarini o‘zida mujassamlashtirgan, inson aql-zakovati yaratgan boyliklaridan bahramand bo'lgan yangi avlodni shakllantirish vazifasi turibdi. Faqat shu asosdagina millatning taraqqiyot sari intilishini ta’minlovchi intellektual kuchni vujudga keltirish mumkin. O’zbekiston Respublikasining Birinchi Prezidenti I.A.Karimov «Yuksak ma’naviyat—yengilmas kuch» nomli asarida: «San’at va madaniyatdek qudratli kuch orqali inson qalbiga yo‘l topish haqida so‘z yuritar ekanmiz, hammamiz yaxshi tushunamizki, har qaysi iste’dod egasi o'ziga xos bir olam, shu sababli ijod ahliga qandaydir aql o‘rgatish, eng asosiysi, ularni boshqarishga urinish mumkin emas. Lekin bu hayotda ularni birlashtiradigan, yangi ijodiy marralar sari ilhomlantiradigan muqaddas tushunchalar borki, ular Vatan va xalq manfaati, ezgulik va insoniylik tamoyillari bilan uzviy bog'liqdir. Agarki har qaysi ijodkor o‘z asarlarida ana shu g'oyalarni bosh maqsad qilib qo‘ysa, ularni badiiy mahorat bilan ifoda eta olsa, hech shubhasiz, adabiyot ham, madaniyat va san’at ham tom ma’noda ma’naviy yuksalishga xizmat qilib, o‘zining ijtimoiy vazifasini to‘liq ado etishga erishgan bo'ladi», deb ta’kidlab o‘tganlar. Jamiyatning moddiy va ma’naviy madaniyati ortib 1 63 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ borgani sari o‘sib kelayotgan yosh avlodni tarbiyalash ishiga ham tobora jiddiy va mas’uliyat bilan yondoshish talab etilmoqda. O‘rta Osiyo xalqlarining qadimgi san’ati sifatida, o‘zbek xalqining ma’naviy boyliklari chashmasi sifatida O‘zbekiston xalq artistlari, jahonga dong‘i ketgan ustoz san’atkorlar Usta Olim Komilov, Tamaraxonim, Mukarrama Turg‘unboyeva, Isohor Oqilov, Roziya Karimova va shu kabi boshqa buyuk namoyondalarga boy o‘zbek xalq raqs san’atiga bo‘lgan qiziqish g‘oyat katta. Milliy ma’naviy qadriyatlami va go'zalligini anglash o‘zbek xalqining ma’naviy boyligini oshiradi va yosh avlodni nafaqat yaxshi tarbiyalab qolmasdan, o‘z Vataniga, uning meroslariga muhabbat ham uyg‘otadi. Har bir san’at sohasi hayotimizni badiiy obraz orqali ifoda etadi. Shu qatorda raqs ham san’at turlari ichida kishilik jamiyati rivojida alohida o‘rin tutuvchi bir yo‘nalishdir. Raqs san’ati - ijod ruhiyatini, his-tuyg‘ularni, fikmi so‘zsiz, faqat harakatlar va yuz ifodasi bilan xalqqa yetkazishga asoslangan san’at turidir. «Raqs - o‘zingni kuyga, ohangga baxshida etib, sehrlar dunyosiga sho‘ng‘ib ketmoq; Ko'ngildagi bor-yo‘g‘ingni ko'zlarga, harakatlarga joylab tomoshabinlarga hayrat ato etmoq; Istaklaringni bir dasta gul shaklida tomoshabin hayajonlari ustidan sochmoq, ularning olqishiga muyassar bo‘lmoq». Bunday buyuk tuyg‘u mukammal raqs qobiliyatiga ega bo‘lgan insonlarning yuragida bo‘ladi. Professional raqs ansambillarining davlat va xususiy ansambillari mavjud. «Bahor» (1957- yil), «Shodlik» (1968-yil), «Lazgi» ( 1968-yil) ansambllari ilk tashkil qilingan professional raqs ansambllaridan hisoblanadi. 1990-yillarda «Tanovar», «Ofarin», «Toshkent zebolari», «Sabo», «Tumor», «Parizoda» va shu kabi xususiy raqs ansambillar paydo bo'ldi. Unga shu yo‘nalish bo‘yicha oliy ta’lim tizimida o‘qib fundamental bilimga ega bo'lgan mutaxassislar ishga qabul qilinadilar. Ular ansambil rahbariyati bilan mehnat shartnomasini tuzadi va oylik maoshi bilan ta’minlanadilar. Shartnomada keltirilgan talablar bir tomondan buzilishiga yo‘l qo‘yilsa, ikkinchi tomon shartnomani bekor qilish huquqiga ega bo‘ladi. Raqqos va raqqosalaming yoshi chegaralanadi. 18 yoshdan ishga qabul qilinib, 36 yoshdan keyin nafaqaga chiqadilar. Ijodiy faoliyatiga qarab raqqos va raqqosalar ansambil rahbariyati yoki davlat tomonidan rag‘batlantirilishi mumkin. Havaskorlik raqs ansambillari madaniyat va san’at muassaNularida, tashkilot yoki korxonalar qoshida alohida raqs ansambli, xalq ilNhula va raqs ansambllari yoki folklor-etnografik ansambllar tasarrufida bo‘ladi. Bunday ansamb