SHOLI (Oriza sativa) NAVLARINI TURLI SUV QALINLIKLARIDA YETISHTIRISHNING DON TARKIBIDAGI AMILAZA, KRAXMAL VA OQSIL MIQDORLARI

Аннотация

In this article, taking into account the biological characteristics of regionalized early-ripening "Guljahan", mid-ripening "Ilgor", Iskandar" late-ripening "Mustaqiliklik", "Lazurniy", "UzROS-7/13" varieties of rice, grown in different water thicknesses, in the conditions of grassland-swamp soils of Tashkent region. amylase, starch and protein contents of rice grain were determined. Rice varieties 5; 10; When grown in water thicknesses of 15 and 20 cm, the amylase content of "Lazurnyy" variety is 21.4%, starch content is 69.9%, and protein content is 11.2%, which is higher than other varieties. Key words: Oriza sativa, rice, cereals, amylase, starch and protein. КОЛИЧЕСТВО АМИЛАЗЫ, КРАХМАЛА И БЕЛКА В ЗЕРНЕ РИСА (Oryza sativa), ВЫРАЩИВАЕМОГО В РАЗНОЙ ТОЛЩИНЕ ВОДЫ Аннотация: В данной статье с учетом биологических особенностей районированных сортов риса раннеспелых «Гульджахан», среднеспелых «Илгор», «Искандар», позднеспелых сортов риса «Мустакиликлик», «Лазурный», «УзРОС-7/13», выращенных в различной толщине воды, в условиях лугово-болотных почв Ташкентской области определяли содержание амилазы, крахмала и белка в зерне риса. сорта риса 5; 10; При выращивании на толщине воды 15 и 20 см содержание амилазы у сорта Лазурный составляет 21,4%, крахмала - 69,9%, белка - 11,2%, что выше, чем у других сортов. Ключевые слова: Oriza sativa, рис, зерно, амилаза, крахмал и экстракт. 1 54 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ KIRISH: Sholi o‘simligi ekin maydoni bo‘yicha dunyoda bug‘doy ekinidan keyingi ikkinchi va hosildorligi bo‘yicha bug‘doydan yuqori o‘rinda turadi. Sholi guruchi-to‘yimliligi va tez hazm bo‘lishi bilan ajralib turadi. Guruch tarkibida 75,2% karbon suvlari (asosan, kraxmal), 7,7 % oqsil, 0,4%, yog‘, 2,2 % kletchatka; 0,5 % kul moddalar va 14 % suv va har xil vitaminlar guruch qaynatmasi tabobatda davolash maqsadida ko‘p ishlatiladi. Guruchning kraxmali to‘qimachilik sanoatida, parfyumeriya, meditsina sohasida ko‘p ishlatiladi. Sholi somonini yem- xashak sifatida chorvachilikda ishlatiladi. 1 kg somonda 22 g xom oqsil va 0,24 oziqa birligi. Bundan tashqari, sholi somoni kiyim-kechak sanoatida, oyoq kiyim, ip, qop, qog‘oz va kompost tayyorlashda ishlatiladi. Sholi somonida 1% protein, 0,55 moy, 30% uglevod bor. Sholi somoni o‘g‘it sifatida ham ishlatiladi, chunki 1 t somonda 8 kg azot, 1 kg fosfor va 12 kg kaliy mavjud. Guruch Osiyo mamlakatlarida ko‘p ishlatilib, aholining har bir jon boshiga Yaponiyada 104 kg, Xitoyda-120, Pokistonda-98, Hindistonda-66, AQShda-2,5, Angliyada-1,1 kg, dan to‘g‘ri keladi. Tayyorlanadigan ovqat juda tez pishadi, guruchdan odam organizmda u boshqa yormalarga qaraganda tez hazm bo‘ladi va to‘liq o‘zlashtiradi. Bundan tashqari, guruch tropik mamlakatlarida oshqozon kasalliklarini davolashda ko‘p ishlatiladi. Guruch qaynatmasi (suvi) davo sifatida, guruch esa parhez oziq-ovqat mahsuloti sifatida qadimdan ma’lum. Sholi o‘simligi qishloq xo‘jalik ekinlari orasida tarqalish amplitudasi keng bo‘lib, 300 shimoliy kenglikdan 300 janubiy kenglikgacha tarqalgan yagona ekin hisoblanadi. Shuningdek, o‘ziga xos iqlim sharoitlariga, ayniqsa suvga bo‘lgan talabi yuqoriligi bilan ham ajralib turadi. Sholi o‘simligining transpiratsion koeffitsenti 450-550 ga teng. Sholi yetishtirish hamda xarid qilishning yagona tizimini shakllantirish, yer va suv resurslaridan oqilona foydalanish, shuningdek, ichki iste’mol bozorini yuqori sifatli mahsulotlar bilan to‘ldirish maqsadida O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021 yil 2 - fevraldagi “Sholi yetishtirishni yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ-4973- son qarorida sholi yetishtirishda suvni tejaydigan texnologiyalarni keng qo‘llash, sholi maydonlarining 20 foizini ko‘chat usulida ekish, 50 foizida lazer uskunasi yordamida tekislash tizimini joriy etish, 30 foizida esa sholi urug‘ini zamonaviy seyalkalarda ekish vazifalari belgilab berilgan [1]. MUAMMONI O‘RGANILGANLIK DARAJASI: P.S.Eriginning [2; 5-10-b] ma’lumotlarida sholi ekini Monocotiledones sinfi, Poaceae (Gramineae) ro‘vakdoshlar oilasiga mansub bo‘lib, sholi (Oriza) turkumiga 28 ta tur kiradi. Ulardan ikkitasi Oriza sativa va Oriza glaberrima Sted. madaniy holda ekiladi. Oriza sativa turi Janubiy Sharqiy Osiyo, Uzoq Sharq, Yevropa, Afrika, Amerika va Avstraliyada o‘stiriladi. Sholining Oriza glaberrima turi yovvoyi o‘simliklar qatoriga kiradi. F.Dou [3; 77-b] olib borgan ilmiy izlanishlarida sholi navlari donining hosildorligiga tuproqning mexanik tarkibi va suv qalinligining ta’siri sezilarli darajada bo‘lishi keltirilgan. Vaqti- vaqtida sug‘orilgan variantlarga qaraganda uzluksiz bostirib sug‘orilgan variantlarda sezilarli darajada yuqori hosil olganligini, og‘ir soz tuproqli yerlarda sholi donining hosildorligi va suv qalinligi bo‘yicha o‘rtacha qumli tuproqqa qaraganda 46% yuqori bo‘lishini, Cocodrie sholi navida uzluksiz doimo suv bostirib turilgan variantlarda Rondoniki