DIPLOMATIYA SOHASIDA MULOQOT FAOLIYATI VA NUTQ ALOQASI

Аннотация

This article discusses the theoretical nature of the use of terms related to diplomacy in English and Uzbek languages. Information about the use of terms in linguistics is also provided. Keywords: Diplomacy, terminology, linguistics, terminus, preamble, requisition, person. КОММУНИКАТИВНАЯ ДЕЯТЕЛЬНОСТЬ И РЕЧЕВОЕ ОБЩЕНИЕ В СФЕРЕ ДИПЛОМАТИИ Аннотация. В данной статье рассматривается теоретическая сущность использования дипломатических терминов в английском и узбекском языках. Также даются сведения об использовании терминов в лингвистике. Ключевые слова: Дипломатия, терминология, лингвистика, термин, введение, запрос, человек. Diplomatiyaning yuragi – muzokaralar. Bu muzokaralar jarayoni va fransuz diplomatiya ilmiy mutaxassisining konseptiyasi bo‘yicha mashhur Fransua de Kalverning tafakkurining asliy, zamonaviy sababi shunday deb bilinadi. Tafsilotlarga kirmasdan, “keng doira” yaratmasdan, muzokaralar eng yorqin muloqot jarayoni ekanligini ta’kidlamoqchimiz. Bu jarayon – muzokaralar muloqotning boshqa turlariga (suhbat, hikoyalar va boshqalar) nisbatan mas’uliyatliroq turi ekanligini alohida ta’kidlash o‘rinli bo‘lardi.1 Ammo shuni ta’kidlash kerakki, diplomatiya sohasidagi aloqa faoliyati muzokaralar bilan tugamaydi, chunki boshqa aloqa turlari mavjud: diplomatik suhbat – diplomatic conversation, tashriflar -visits, protokol-protocol, rasmiy va norasmiy (oddiy) xatlar – official and simple letter. Diplomatiyada muloqot jarayoni ancha murakkab va mas’uliyatli. Shunga ko‘ra, diplomatlar va boshqa subyektlar- xalqaro munosabatlar va diplomatiyaning kommunikatorlari kommunikativ faoliyatning asoslari va barcha nozik tomonlarini bilishlari va o‘rganishlari kerak. Fransua de Kallier buni shunday izohladi: “Suveren knyazlar bilan muzokaralar olib borish sanʼati nihoyatda muhim; eng buyuk davlatlarning taqdiri muzokaralarning yaxshi yoki yomon oʻtkazilishiga, ularni olib boruvchi vazirlarning qobiliyatlariga bogʻliq”. Bu so‘zlar yozilganiga ikki yarim asr o‘tgan bo‘lsa-da, xalqaro 1 Амосова Н.Н. Основы английской фразеологии. – Л., 1989. – C.54. 1 20 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ munosabatlarda muzokara va muloqotning o‘rnini to‘g‘ri belgilab beradi. Bu jihatni yaxshiroq tushunish va ochib berish uchun avvalo muloqot atamasining mohiyati va mazmunini ochib berish to‘g‘ri bo‘ladi. Muloqot jarayoni va uning elementlarini tahlil qilishda foydalaniladigan asosiy tushunchalar va atamalarni ko‘rib chiqish tushunchalarning asosiy nuanslarini ochishga yordam beradi: diplomatik aloqalar– diplomatic communication.2 Muloqot jarayonini alohida qismlarga, aloqa birliklariga - kommunikativ aktlarga bo‘lish mumkin. Muloqot jarayonining o‘zi uzluksiz, aloqa ishtirokchilarining doimiy o‘zaro ta’siridir. Biroq, tahlil qilish va tavsiflash uchun diskret birliklarni ajratish kerak – inson bilishi shunday ishlaydi. Kommunikativ aktlar aloqa ishtirokchilari – kommunikantlar (jo‘natuvchi va qabul qiluvchi), xabarlarni yaratish va sharhlashni o‘z ichiga oladi. Muloqotchilar shaxslar va jamoat institutlari bo‘lishi mumkin (hokimiyat-government,partiyalar-parties,diplomatik agentlar - diplomatic agent, elchi-ambassador, diplomatik vakolatlar-diplomatic mission)3.Ikkinchi holda, biz ma’lum bir mavhumlik bilan shug‘ullanamiz, chunki oxirgi jo‘natuvchi va oluvchi har doim bitta shaxs, bizning holatlarimizda, ehtimol, diplomatik darajaga ega bo‘lgan shaxs. Shu bilan birga, huquq, siyosat, diplomatiya, biznes, ta’lim va boshqa ommaviy aloqa sohalarida kollegial yoki institutsional jo‘natuvchi ko‘pincha mas’ul jo‘natuvchi sifatida tan olinadi. Odatda xabarlar bayonotlar yoki matnlardir. Ammo og‘zaki bo‘lmagan muloqotda xabar tasvir yoki ramz (siyosiy rahbarlar uchrashuvining fotosurati), jismoniy obyekt (minnatdorchilik belgisi sifatida sovg‘a yoki hukm belgisi sifatida qora belgi, vizit kartasi) bo‘lishi mumkin. belgisi). Harakatlar xabar sifatida ham tan olinishi mumkin (masalan, siyosiy arboblarning muhim harakatlari yoki demarsh qadamlari). Xabarlar turli xil belgilardan (og‘zaki va og‘zaki bo‘lmagan) iborat bo‘lib, ularni o‘rganish semiotika yoki semiologiya (yunoncha “belgi” dan olingan belgilar haqidagi fan) tomonidan amalga oshiriladi. Belgilar imo-ishora tizimini, kodini yoki tilini (og‘zaki til, ishora tili, madaniy kod, Morze kodi, dasturlash tillari va boshqalar) tashkil qiladi. Og‘zaki bo‘lmagan vositalar, o‘z navbatida, ikki guruhga bo‘linadi: asosiy tillar (imo-ishoralar tizimi, ammo kar va soqovlarning imo-ishora tillari emas!, pantomima, yuz ifodalari) va ikkinchi darajali tillar (Morze), kod, nota yozuvlari, dasturlash tillari). Shuni ham ta’kidlash joizki, verbal vositalarni tilshunoslik, noverbal vositalarni esa paralingvistika va semiotikaning ayrim bo‘limlari o‘rganadi. Ushbu segmentda og‘zaki tilni o‘rganish bo‘yicha tadqiqot apparati eng rivojlangan – asosan tizimli tilshunoslikda. Ushbu apparat boshqa ko‘plab ijtimoiy fan