РОЛЬ СПОРТИВНОГО ПСИХОЛОГА В ПОДБОРЕ СПОРТСМЕНОВ

Аннотация

In this article, it is emphasized that sports organizations (federations) should pay special attention to the selection of athletes for the formation of the national team, not only the athlete's talent, physiological and physical condition, but also his mental state, character, and temperament should be paid a certain amount of attention. We will consider this process on the example of archery, which is an Olympic sport. Keywords: athlete selection, temperament, character, mental states, professional sports, sports psychologist, technique, tactics, archery. РОЛЬ СПОРТИВНОГО ПСИХОЛОГА В ПОДБОРЕ СПОРТСМЕНОВ Аннотация. В данной статье подчеркивается, что спортивные организации (федерации) должны уделять особое внимание при отборе спортсменов для формирования национальной сборной не только таланту спортсмена, физиологическому и физическому состоянию, но и его психическому состоянию, характеру и темпераменту следует уделять определенное внимание. Мы рассмотрим этот процесс на примере стрельбы из лука, которая является олимпийским видом спорта. Ключевые слова: отбор спортсмена, темперамент, характер, психические состояния, профессиональный спорт, спортивный психолог, техника, тактика, стрельба из лука. O‘zbekiston Respublikasi prezidentining 2021-yil 5-noyabrdagi qarori bilan 2024-yil Parijda (Fransiya) bo‘lib o‘tadigan XXXIII yozgi Olimpiya va XVII Paralimpiya o‘yinlariga tayyorgarlik bo‘yicha maqsadli ko‘rsatkichlarni tasdiqlangan. Xususan, 2024-yilgi Parij Olimpiadasi va Paralimpiya o‘yinlariga tayyorgarlik ko‘rish bo‘yicha maqsadli ko‘rsatkichlarda O‘zbekistonlik sportchilar uchun 26 sport turi bo‘yicha 103 ta litsenziya olish maqsad etib belgilangan. 9 7 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Parij yuz yil muqaddam, yani 1924-yilda yozgi Olimpiya o‘yinlari mezboniga aylangan. 2024-yilda Parij yozgi Olimpiya o‘yinlarini uchinchi marotaba qabul qilayotgan Londondan keyingi ikkinchi shaharga aylanadi. Parijda o‘tadigan olimpiada ilk marotaba gender jihatdan to‘laligicha teng o‘tkaziladigan sport tadbiri bo‘lishi kutilmoqda, shunday ekan yurtimizda yaratilgan imkoniyatlardan to‘g‘ri foydalangan holda professional sportga xotin-qizlarni qamrovini kengayirish lozim bo‘ladi. Hozirgi davr talabi sportning har bir olimpiya turidan olimpiya o‘yinlariga (letsinziya) yo‘llanmalarga erishishdir. Bu yo‘lda har bir sport tashkilotlari (fediratsiyalar) milliy terma jamoani shakllantirishda. Sportchilarni saralashga alohida ahamyat qaratishi zarur sanaladi. Sportchilarni saralash jarayoni har bir sport turidan kelib chiqgan holda, sportchilarning eng yosh guruhlarga saralab olishdan boshlanishi zarur va bu jarayoda trenerlar, psixologlar bilan hamkorlikda ish olib bormog‘i maqsadga muofiq sanaladi. Kiyingi o‘rinlarda sportchining ota- onasi bilan hamkorlikni yo‘lga qo‘yish kelgusida sportchilar oilaviy muammo yohud an’analar sabab sportni erta tark etib. Trener ko‘zlagan maqsadiga erisha olmaydi va ishongan sportchisidan ajralib qolishi (ko‘p hollarda sportchi qizlar yuqori natijalarga erisha yotgan bir vaqtda ota-onasi yoki oilaviy an’analar sabab sportni tark etadi) kabi holatlardan kafolatlaydi. Trener mashg‘ulotlarga sportchilarni saralash jarayonida psixologlarga murojaat etishmaydi va o‘z iqtidorlariga ishonib sportchilarni saralashadi. Bu esa kelgusida shogirtlaridan ko‘zlangan maqsadiga erisha olmasligiga bir sabab bo‘lishi mumkin. Sportchilarni saralashda nafaqat sportchining iqtidoriga, fizalogik, jismoniy holatiga balki uning psixik holatlariga, xarakteri, temperamenlariga ham ma’lum miqdorda e’tibor qaratish zarur bo‘ladi. Profissional sport ommoviy sportdan ajralgan vaqtda ushbu jihatlar muhum ahamyat kasb etadi. Profissional sport uzining murakkabligi bilan bir necha yo‘nalishlarga bo‘linadi bular: yakka kurash, jamoaviy, texnik va qishki murakkab turlarga. Har bir yo‘nalish uzining texnik, taktik va psixologik jixatlari bilan farqlanadi. Trener o‘z salohiyatiga ishonib psixolog ko‘magisiz saralashlarni amalga oshiraversa o‘z maqsadiga erishishi bir muncha qiyinlashib boradi. Agar sport psixologi bilan hamkorlikda saralashni amalga oshirsa o‘z o‘ylagan maqsadlariga tez va samarali yo‘l bilan erishadi. Iqtodorli sportchilar xam o‘z xarakteri va tempiramentiga hos xususiyatlarini namoyon etganida. Trener ojiz bo‘lib qoladi. Bu holatda trenerga faqat sport psixologi yordam bera oladi. Bu jarayonni olimpiya sport turi bo‘lgan Kamondan otish (Archery) sport turi misolida ko‘rib chiqmoqchimiz. Kamondan otish sporti murakkab texnik sport turlar tarkibiga kiradi. Bu sport turida sportchi, kamon va o‘q bir butun kambinatsiyani tashkil etadi. Yuqori natija esa ham sportchi, ham kamon va o‘qlar sifat va texnik holatlariga bog‘liq. Shunday jarayonda trener va sport psixologidan yuqori darajadagi bilim, sinchikovlik, diqqatlilik talab etiladi. Trener sportchi va kamon harakatlarini nazoratda tutsa, sport psixologi sportchining psixi