Речь - вид речевой деятельности, при котором осуществляется устное общение

Аннотация

В данной статье представлена информация о видах речевой деятельности, посредством которой осуществляется устное речевое общение. Ключевые слова: речь, устная речь, общение, речевая деятельность, коммуникативные навыки, диалогическое общение, монологическое общение. SPEECH - A TYPE OF SPEECH ACTIVITY IN WHICH ORAL COMMUNICATION IS CARRIED OUT Isakulova NJ. - doctor of pedagogical Sciences, Professor of Uzbek state World Languages University 181 TOSHKENT DAVLAT PEDAGOGIKA UNIVERSITETI ILMIY AXBOROTLARI 2020/ 7 Annotation. This article is dedicated to the information about the types of speech activity through which oral speech communication is carried out. Keywords: speech, oral speech, communication, speech activity, communication skills, Dialogic communication, monologue communication. Samarali holatni oddiy undov bilan ifodalash, obyektni nomlash, savolga javob berish va mustaqil kengaytirilgan bayon bilan yakuniasndan tortib, turli murakkabliklarga ega bo'lishi mumkin. So'z va iboradan butun so'zga o'tish fikrlash va xotiraning turli darajadagi ishtiroki bilan bog'liq. Nutq tarbiyasi atamasi juda ko'p qo'llaniladi. Demak, "gapirishni o'rganish" terminini qo'ilaymiz, ya'ni fikrlaringizni og'zaki ifoda etishni o'rganamiz. Mashg'ulotning maqsadi mahorat darajasida gapirish deb belgilanishi kerak. Nutqni amalga oshirish uchun ma'lum shartlar (shart-sharoitlar) zarur. Ushbu shart-sharoitlarning mavjudligi bilan bog'liq holda quyidagi naqiqatga e'tibor berish qiziqarlidir. Gapirishni o'rganish jarayonida birtomondan mazmunli va mantiqiy nutq o'rtasida "ziddiyat", ikkinchi tomondan esa uning mahsuldorligi yuzaga keladi. Bilim, fikrlarning mavjudligi va biror narsaga o'z munosabatini bildirish istagi ifoda vositalarining yo'qiigi bilan qondiriiadi. Ko'rinib turibdiki, nutq materialini an'anaviy tashkil qilish bilan (gapirishni o'rganishga kommunikativ bo'lmagan yondashuv bilan) bu "ziddiyat" ("men xohlayman" va "men qila olaman" o'rtasida) hal etilmaydi. Masalan, tenziyalarning o'zlashtirilishi muhim interval bilan ajralib turadi, bu esa fikrni tabiiy ifoda etish imkonini bermaydi va boshqa narsalar qatori, aloqa vositasi sifatida chet tiliga bo'lgan qiziqishning yo'qolishiga olib keladi. Deyarli barcha zamonaviy usullar ta'limning kommunikativ yo'naiganiigidan iborat. Bu bugungi kunda, ayniqsa, mashhur. Chet tilida muloqot qilishda eng katta qiyinchiliklarni inson boshdan kechiradi, nutqni quloq orqali idrok qiladi. Biroq hozirgi kunda o'rni alohida ahamiyat kasb etgan og'zaki muloqot suhbatdoshning nutqini tushunmasdan iloji yo'q, chunki nutqiy o'zaro ta'sir jarayonida har kim ham so'zlovchi, ham tinglovchi sifatida harakat qiladi. Chet tillarni o'qitish muammosining eng munozarali jihatlaridan biri bilim, ko'nikma, ularni tashkil etish va o'tkazish usuiiarini tekshirisn va hisobga oiishdir. H. Mustafayeva o'z tadqiqotida ingliz tili grammatikasini ijtimoiy-gumanitar fakultetlar o'zbek guruhlari talabalari tomonidan o'zlashtirishning lingvodidaktik tamoyiilari, metodik vositalarini to'liq bir majmua sifatida tadqiq etgan1. T. Madraximov ingliz tili so'zlashuv nutqining strukturaviy, funksional-semantik va pragmatik xususiyatlarini kommunikativ tiisnunoslik hamda qiyosiy tipologik nuqtayi nazardan o'rgandi. So'zlashuv nutqining uslubiy variant! sifatida tasvirlash va tahlil qilish bilan cheklanib qolmasdan, uning sifat xarakteristikasini belgilab beruvchi omillar ham aniqlandi, etno-sotsiolingvistik, kognitiv-kommunikativ, paralingvistik, ruhiy-fiziologik, modallik, individual-okkazional omillar turli lisoniy birliklar misolida yoritib berildi2. N. Shirinova o'z tadqiqotida ingliz tili darslarida akademik litsey o'quvchilarining bilish faolligini oshirishni asosladi, ularda bilish darajasining hozirgi kundagi holati tanqidiy tahlil etildi, bilish faolligini oshirishning zaruriy va muhim usullari aniqlandi hamda o'quvchilar 1 Мустафаева X,- Инглиз тили грамматикасини ижтимоий-гуманитар факультетлар талабаларига ургатишнинг лингводидактик хусусиятлари: Дис.... пед.ф.н. — Самарканд, 2003. — 139 б. — Б.8. 2 Мадрахимов Т. Инглиз тили сузлашув нуткининг функционал-семантикхусусиятлари: Дис.... фил.ф.н. — Тошкент, 2008. - 154 б. - Б. 8. 182 TOSHKENT DAVLAT PEDAGOGIKA UNIVERSITETI ILMIY AXBOROTLARI 2020/ 7 nutqida ucnraydigan an'anaviy nuqsoniarning oldini olish metodikasi ishlab chiqildi, topshiriqlar izohlandi, metodik ishlanmalar tajriba sharoitida sinovdan o'tkazildi1. M. Abdullayeva filologik yo'nalishda o'qituvchilarni tayyorlashda amaliy grammatikani o'qitishning 3 asosiy: amaliy, kasbiy-pedagogik hamda nazariy grammatikaga tayyoriash vazifalarini belgilab berdi2. Sotsiolingvistik kompetensiya kommunikativ kompetensiyaning tarkibiy qismi bo'lib, kontekstdagi grammatik va kommunikativ funksiyalarga amal qilgan hoida topik, roliar va ishtirokchilar bilan aloqada integrativ normalarda fikr bildirish tushunilgan. Tadqiqotchi tomonidan ta'lim oluvchining til bo'yicha tajribasi hamda til materiallarining qiyinchilik dar