Современные тенденции в понимании права человека на здоровье

Аннотация

Калит сўзлар: Мақолада шахснинг соғлиқни сақлаш ҳуқуқи универсал Тиббий хизмат халқаро ҳуқуқий ҳужжатлар ва миллий қонун ҳужжатлари Соғлиқни сақлаш асосида таҳлил этилган ҳамда бу борадаги замонавий Тиббий ёрдам олиш тенденциялар кўрсатиб берилган. Инсон ҳуқуқлари ҳуқуқи Соғлиқни сақлаш тизимида соғлиғини сақлаш ҳуқуқининг тутган ўрни ташкилоти ёритиб берилган, шунингдек ушбу таҳлиллар асосида Бемор соғлиққа бўлган ҳуқуқни замонавий тушуниш бўйича Соғлиқни сақлаш тизими қарашлар баён этилган. Шахснинг соғлиққа бўлган Соғлиққа бўлган ҳуқуқ. ҳуқуқини таъминлаш борасидаги муммолар таҳлили асосида хулоса ва тавсиялар илгари сурилган 1 Lecturer at the Department of Constitutional Law, Tashkent State University of Law, Independent founder Academy of Public Administration under the President of the Republic of Uzbekistan, Ta Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 1 (2021) / ISSN 2181-1415 Современные тенденции в понимании права человека на здоровье АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В статье анализируется право на здоровье человека на Медицинское основе универсальных международно-правовых актов и обслуживание национального законодательства, показаны современные Здравоохранение тенденции в этой сфере. Подчеркивается роль права на Право на медицинское обслуживание здоровье в системе прав человека, а также современные Организация взгляды на понимание права на здоровье. Сделаны выводы здравоохранения и рекомендации на основе анализа вопросов, связанные с Пациент обеспечением права на здоровье. Система здравоохранения Право на здоровье. КИРИШ Бугунги кунда халқаро ҳамжамият томонидан барча минтақаларда фуқароларнинг соғлиғини сақлаш ва уларни малакали тиббий хизматдан фойдаланиш ҳуқуқини кафолатлашнинг ишончли ва самарали тизимини яратиш жараёни долзарб аҳамият касб этмоқда. Шахснинг соғлиқни сақлаш ҳуқуқи турли мутахасислар томонидан энг муҳим ижтимоий ҳуқуқ сифатида баҳоланиб, уни мазмуни турли йўналишларда баҳоланган. Жумладан, шахснинг соғлиғи бугунги кунда тинчлик ва хавфсизликни таъминлашнинг асосий воситаси сифатида [1]; давлатнинг фуқаролар олдидаги мажбурияти сифатида [2]; инсонлар хавфсизлигини таъминлашнинг асосий воситаларидан бири сифатида [3]; давлат хавфсизлигининг асоси сифатида [4]; ижтимоий қадрият [5] ва бахт [6] сифатида баҳоланган. Соғлиққа бўлган ҳуқуқ ва уни ривожланиш тарихи бўйича илмий адабиётларда фундаментал ишлар жуда кам бўлиб, ушбу ҳуқуқни шаклланиши ва ривожланиши асосан халқаро инсон ҳуқуқлари доирасида ўрганилган. АСОСИЙ ҚИСМ Инсонни соғлиқни сақлаш ҳуқуқи, унинг манбалари умумий инсон ҳуқуқларини вужудга келиши ва ривожланиши доирасида шаклланган. Бу борада олимларнинг фикрларини фарқланишини ҳам қайд этиш зарур. Мисол учун, Л.Харт инсон ҳуқуқларининг дастлабки шаклланишини 1776 йилги АҚШ Мустақил декларацияси билан боғлайди [7]. Ушбу декларацияда қайд этилганидек: “Биз барча инсонлар тенг яратилганлиги ва Яратган томонидан яшаш ҳуқуқи, эркинлик ва бахтли бўлишга интилиш каби ажралмас ҳуқуқлар тақдим этилган деган очиқ ҳақиқтдан келиб чиқамиз”. [8] Бошқа мутахассислар (M.Duranti [9], G.Jellinek [10]) инсон ҳуқуқларининг бугунги ривожланишининг дастлабки даври 1789 йилги француз инсон ва фуқаролари ҳуқуқлари Декларацияси билан бошланганлигини қайд этишича. Унда “инсонлар тенг ҳуқуқли ва эркин ҳолда туғиладилар ва шундай яшайдилар” деган қоидани инсон ҳуқуқларини рвиожланишининг тамал тоши сифатида кўриш мумкин [11]. Лекин, шуни қайд этиш зарурки ҳар икки қайд этилган ҳужжатларда шахснинг соғлиққа бўлган ҳуқуқлари ҳақида тўғридан-тўғри норма ёки принциплар назарда 102 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 1 (2021) / ISSN 2181-1415 тутилмаган. Соғлиққа бўлган ҳуқуқ ҳақида АҚШнинг 1791 йилда қабул қилинган “Ҳуқуқлар тўғрисида”ги Биллда [12], 1215 йилги Буюк Британияда қабул қилинган Эркинликларнинг Буюк хартиясида (Magna Charta) [13], 1689 йилги британия “Ҳуқуқлар тўғрисида”ги Биллда [14] ҳам ҳеч қандай нормалар мавжуд эмаслигини қайд этиш зарур. Инсонни соғлиққа бўлган ҳуқуқини халқаро ҳуқуқий даражада мустаҳкамланиши БМТ томонидан 1946 йилда Бутунжаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти (БССТ)нинг Уставини қабул қилиниши билан боғлиқ [15]. Жаҳон Соғлиқни Сақлаш Ташкилоти (ЖССТ)нинг Уставига биноан: “Соғлиқни сақлаш – бу нафақат касалликлар ва жисмоний нуқсонларнинг йўқлиги, балки жисмоний, ақлий ва ижтимоий фаровонликнинг ҳолати. Соғлиқни сақлашнинг энг юқори даражасидан фойдаланиш ҳар бир инсоннинг ирқи, дини, сиёсий қарашлари, иқтисодий ёки ижтимоий мавқеидан қатъий назар, асосий ҳуқуқларидан биридир. Барча халқларнинг саломатлиги тинчлик ва хавфсизликка эришишнинг асосий омили бўлиб, алоҳида шахслар ва давлатларнинг тўлиқ ҳамкорлигига боғлиқдир” [16]. Умуман олганда, ЖССТ Уставида берилган соғлиққа бўлган ҳуқуқнинг таърифи соғлиқни сақлаш ҳуқуқининг халқаро майдонга чиқишига олиб келди. Бу инсон ҳуқуқларига оид турли хил ҳужжатлардаги ушбу ҳуқуқни янада ривожлантириш ва такомиллаштириш учун бошланғич нуқ