“ЛУБОБУ-Л-АЛБОБ” ТАЗКИРАСИ СИРЛАРИ

Аннотация

The article focuses on the issue of Uzbek translation of the name of Muhammad Avfi "Lubobu-l-albab" tazkiras, and the opinions of Uzbek and partly Tajik scholars in this regard were analyzed. The question of how to name the publication of the Uzbek translation of "Lubobu- l-albab" carried out by us was considered. The opinions of a number of Uzbek scientists in this regard were thoroughly studied, and the conclusion was that it was acceptable to call the tazkira "Core of Sciences" in Uzbek. Keywords: Tazkira, history, author, scientist, interpretation, translation, Uzbek, Tajik, meaning, article, reader, publication, teacher, language, scientific, author, research, term, basis, magz , base, expression. СЕКРЕТЫ «ЛЮБОБУ-Л-АЛЬБОБ» ТАЗКИРА Аннотация. В статье рассматривается вопрос узбекского перевода названия тазкиры «Лубобу-л-албаб» Мухаммада Авфия, анализируются мнения узбекских и отчасти таджикских ученых по этому поводу. Рассматривался вопрос о том, как назвать осуществленную нами публикацию узбекского перевода «Лубобу-л-албаб». Мнения ряда узбекских учёных по этому поводу были тщательно изучены, и был сделан вывод о том, что тазкиру допустимо называть по-узбекски «Сердце науки». Ключевые слова: Антология, тазкира, история, автор, учёный, интерпретация, перевод, узбекский, таджикский, смысл, статья, читатель, публикация, учитель, язык, учёный, автор, исследование, термин, основа, ядро, база, выражение. Биламизки, “Лубобу-л-албоб” (1221) тазкираси муаллифи Муҳаммад Авфий ((1172– 1241) бадиий меросининг кўлами улкан бўлиб, биз улар ҳақида эслатма шарт эмаслигини мақбул топдик. Чунки Муҳаммад Авфийнинг бошқа асарлари ҳақида кўпчилик китобхонлар маълумотга эга, шу боис фақат “Лубобу-л-албоб” хусусида сўз юритиш кўп жиҳатдан тўғри бўлади. Аввало тазкира номининг маъноси, мазмуни боғлиқ масалаларга эътиборни қаратдик, чунки “Лубобу-л-албоб” ва унинг айниқса, ўзбекча атамаси турлича талқин этилади. Биз бу борада ўзбек, рус ва тожик олимларининг кузатувларини ўрганиб чиқдик ҳамда ушбу амалга оширилган ишлар билан ўртоқлашмоқчимиз. Тўғри олимларимиз “Лубобу-л-албоб” борасида алоҳида изланишлар олиб боришмаган, балки 1 07 3 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ маълум бир муносабатлар билан асар номи борасида фикр билдириш билан чекланган. “Лубобу-л-албоб” тазкираси борасида олимларимизнинг изланиш ва кузатувларида асарнинг номи айни бизнинг ўзбек тилимизда турлича шарҳланади. Тазкира номи ва унинг маъноларининг ҳар хил турфа тарзда аталиши эса ушбу хусусда алоҳида фикр юритишни тақозо этади. Собиқ Иттифоқ шўро ҳукуматининг кўзга кўринган рус олимларидан Е.Э.Бертельс (1890–1957) биринчилардан бўлиб, Муҳаммад Авфийнинг “Лубобу-л-албоб” тазкираси хусусида фикр изҳор этганлардан ҳисобланади. Олим ўзининг Низомий Ганжавий (1141–1209) ҳақидаги монографиясида тазкира номининг рус тилида таржимасини “Сердцевина талантов” – “Истеъдодлар гўзаллиги” (“Истеъдодлар ўзаги”) тарзида беради [5–С.9]. Рус олимларидан яна бири А.Н. Болдирев (1909–1993) асар номини русчада “Сердцевина сердцевин” – “Ўзакларнинг ўзаги” шаклида аталишини ёқлаб чиқади (6–С.433). Ўзбек олимларидан биринчилардан бўлиб, устоз Натан Муродович Маллаев (1922–1996) ўзининг 1959 йил эълон қилинган “XV аср тазкираларининг тарихий-адабий аҳамияти” мақоласида “Лубобу-л-албоб” номини “Ўзакларнинг ўзаги” деб аташни маъқул топадилар [7–Б.255–291]. Натан Маллаевнинг “Ўзбек адабиёти тарихи” китобида “Лубобу- л-албоб”нинг маъноси “Негизларнинг негизи” [10–Б.78]1 тарзида берилади, худди шу атама Натан Маллаев “Ўзбек адабиёти тарихи” дарслигининг 1965 [11–Б.141]2 ва 1976 [12–Б.110]3 йилги нашрларида ҳам мавжуд экан. Академик Бўрибой Аҳмедов (1924–2002) тазкиранавис Давлатшоҳ Самарқандий (1435–1495)нинг “Тазкирату-ш-шуаро” (1485) асарига бағишланган илмий ишларида Авфий асарини “Қалблар қалби” [2–Б.8] деб номлайди. Мақсуд Шайхзода (1908–1967)дек улуғ шоир ва беқиёс олим, зукко аллома, мумтоз адабиётимизнинг етук билимдони тазкиралар боғлиқ “Тазкирачилик тарихидан” муаммосини ўрганар эканлар, “Лубобу-л- албоб”ни “Мағизларнинг мағзи” шаклида тилга олиб ўтадилар [12–Б.43]. Олимнинг ушбу мақоласи 1968 йил Низомий номидаги Тошкент давлат педагогика институтининг “Навоийга армуғон” тўпламида чоп этилган эди, айни шу мақола 1972 йилда шоир олти томлигининг тўртинчи томида қайта нашр юзини кўради. Тўртинчи том саҳифаларидан ўрин олган “Тазкирачилик тарихидан” мақоласиди Мақсуд Шайхзода бу гал “Лубобу-л- албоб” таржимаси учун “Юракларнинг мағзи” [13–Б.307] атамасини қўллайди. Шу ўринда бир эслатма Низомий номидаги ТошДПИ нашр эттирган “Навоийга армуғон” илмий тўплами шу олийгоҳ олимларидан профессорлар Ҳамид Сулаймон, Саид Усмонов, Натан Маллаев, Ҳаким Ҳомидий, Шарифа Абдуллева, Саломат Иброҳимова, Латиф Халилов, Ҳамиджон Ҳомидий ва бошқаларнинг мақолаларини қамраб олган. Мажмуа нашрининг амалга оширилиши кўп жиҳатдан йирик навоийшунос олим ва жонкуяр ташкилотчи Натан Маллаев фаолияти билан