O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA SPORT MARKETINGINI RIVOJLANTIRISH YO‘LLARI

Аннотация

This article talks about the ways and methods of developing sports marketing in the Republic of Uzbekistan. During the article, reasonable opinions and considerations are mentioned. Key words: port marketing development, Olympic Games, World Cup, sports development. ПУТИ РАЗВИТИЯ СПОРТИВНОГО МАРКЕТИНГА В РЕСПУБЛИКЕ УЗБЕКИСТАН Аннотация. В данной статье говорится о путях и методах развития спортивного маркетинга в Республике Узбекистан. В ходе статьи приводятся обоснованные мнения и соображения. Ключевые слова: развитие портового маркетинга, Олимпийские игры, чемпионат мира, развитие спорта. Ma’lumki sport dunyo bo‘ylab o‘ynaladigan, sevib tomosha qilinadigan va insonlarga emotsiya ulashadigan global mahsulot va servis turidir. Bugungi kunda Olimpiada o‘yinlari va Jahon kubogi kabi xalqaro musobaqalar ko‘plab ommaviy axborot vositalarining e’tibor markazida bo‘lishiga qaramay, sport marketingi hamda xalqaro biznes o‘rtasidagi o‘zaro aloqalarda ham amaliy va nazariy nuqtai nazardan oqsoqlanishlar ko‘zga tashlanmoqda va bu kabi holatlarni yurtimizda ham tez-tez uchrab turishi muammoli vaziyatlardan biri hisoblanadi. Shunday muammolarni xal etish maqsadida Vazirlar Mahkamasi tomonidan “2019-2023 yillar davrida O‘zbekiston Respublikasida jismoniy tarbiya va ommoviy sportni rivojlantirish konsepsiyasi” Qaror sifatida tasdiqlandi. Butun dunyo bo‘ylab tarqalgan, mamlakatlarni iqtisodiy inqiroz yoqasiga olib kelgan katta xavflardan biri bo‘lgan koronavirus pademiyasi ham jismoniy tarbiya va sport sohasida o‘z ta’sirini ko‘rsatdi. Jahondagi yirik musobaqalar, olimpiyada o‘yinlari, sport turlari bo‘yicha chempionatlar sport muxlislarisiz o‘tayotgani buning yaqqol dalilidir. Ana shunday muammolarni hal qilish uchun butun dunyoda ko‘plab xalqaro sport korxonalari va tashkilotlari xalqaro sport marketing loyihalarini amalga oshirish yo‘lida tinimsiz mehnat qiladilar va bu orqali nafaqat o‘z byudjetini ko‘paytiradilar balki, davlat iqtisodiyotini ham boyitib, mamlakatning turizm salohiyatini oshirishda o‘z hissalarini qo‘shadilar. 1 02 4 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Sport marketingini o‘rganishda mamlakatimiz olimi R. Nabiullin «Jismoniy tarbiya va sportda marketing» (2022) nomli darsligi muhim ahamiyatga egadir. Buni ta’kidlashdan maqsad shuki, O‘zbekistonda sport faoliyatiga marketing chuqur singib ketganicha yo‘q va shu sababdan maxsus o‘quv va uslubiy qo‘llanmalar ham juda ozchilikni tashkil qiladi. Ana shularni e’tiborga olgan holda R. Nabiullinning darsligini asos qilib olishga to‘g‘ri keladi. Yurtimizda sport marketingini rivojlantirish va buning natijasida mamlakat ichki bozoriga ijobiy ta’sir o‘tkazishni tahlil qilish bilan birga “Sport marketing”ning o‘zi nima va uni boshqa sohalardan ajratib turuvchi asosiy faktorlar nimalardan iborat ekanligi haqida yetarli tushunchaga ega bo‘lish juda muhim hisoblanadi. Bu borada ko‘plab olimlar o‘z fikrlari bilan bo‘lishganlar xususan Avstraliyaning Dekin universiteti (Deakin University) professorlari Vanessa Ratten hamda Xamish Rattenlar o‘z izlanishlari natijasidan kelib chiqib quyidagi ta’rifni keltiradilar: Sport marketingi - samarali marketing vositalaridan biri bo‘lib, uning yordamida kompaniyalar iste’molchilarning sportga bo‘lgan ehtirosidan foydalanib daromad oladilar. Ta’kidlash joizki, yurtimizda ham sport homiylari masalasi doimo dolzarb hisoblanadi, buning natijasida esa sport klublari doimo moliyaviy ko‘makka muhtojlik sezishadi, balki bu klubda to‘g‘ri yo‘lga qo‘yilmagan marketing faoliyati bilan ham bog‘liqdir. Marketing bo‘yicha har qanday kitobni oling - masalan, Kotler, Sonders va Armstrong yoki Brassington va Pettit asarlari, shunda mualliflar marketingni almashish jarayoni sifatida ko‘rishayotganini ko‘rasiz, uning doirasida tashkilot uchrashish uchun ishlaydi. Marketingning boshqa ta’riflari, masalan, Gronroos asarlari, mijozlarning uzoq muddatli munosabatlarining muhimligini ta’kidlashi bilan yanada chuqurlashadi. Ammo ular sportning o‘ziga xos xususiyatlarini va sport mahsuloti bilan boshqa mahsulot va xizmatlarning farqlarini hisobga olmaydilar. Sport marketologlari va hatto marketingning o‘zi uchun bu ta’riflarning foydali bo‘lishi ehtimoldan yiroq emas, chunki aksariyat hollarda unga “sport” so‘zi mexanik ravishda qo‘shiladi. Sport marketingi - bu sport tadbirlari va jamoalarni targ‘ib qilishga, shuningdek sport tadbirlari va sport jamoalari orqali boshqa mahsulotlar va xizmatlarni targ‘ib qilishga yo‘naltirilgan marketingning bir qismidir. Bunday holda, reklama qilingan mahsulot jismoniy mahsulot yoki tovar nomi bo‘lishi mumkin. Maqsad mijozga sportni ommalashtirish yoki boshqa har qanday mahsulot, xizmat, biznes yoki sabablarni sport orqali targ‘ib qilish strategiyasini taqdim etishdir. Sport marketingi orqali iste’molchilarning ehtiyojlari va ehtiyojlarini qondirishga mo‘ljallangan. Ushbu strategiyalar umumiy marketingning an’anaviy 4Pga amal q