Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
СУВ ХЎЖАЛИГИДА МЕЛИОРАТИВ ТИЗИМЛАР ҲОЛАТИНИ БАҲОЛАШНИНГ УСЛУБИЙ ЖИҲАТЛАРИ
УСЛУБИЙ ЖИҲАТЛАРИ · Салиллайев Алибек Салауатович · Исмаилов Тимур Куатбаевич (Қорақалпоқ давлат университети, 1-курс магистрант.)
Современная наука и исследования · 3 · 2024
Аннотация
In the article describes the work on improving the water management system in the country, improving the water resources management system, strengthening the material and technical base of water management organizations. Key words: irrigation, reclamation, system, collector-drainage, water resources management, water supply. МЕТОДОЛОГИЧЕСКИЕ АСПЕКТЫ ГОСУДАРСТВЕННОЙ ОЦЕНКИ МЕЛИОРАТИВНЫХ СИСТЕМ В ВОДХОЗЯЙСТВЕ Аннотация. В статье описана работа по совершенствованию системы управления водными ресурсами в стране, совершенствованию системы управления водными ресурсами, укреплению материально-технической базы водохозяйственных организаций. Ключевые слова: ирригация, мелиорация, система, коллектор-дренаж, управление водными ресурсами, водоснабжение. Маълумки, дунё бўйича глобал равишда табиий-иқлимнинг ўзгариши, ижтимоий- демографик ҳолатдаги вазият, сув ресурсларининг тақчиллашиб бориши, сув ресурсларининг трансчегаравий хусусиятидан келиб чиққан ҳолда Марказий Осиёда сув заҳиралари тақсимотидаги кузатилиши мумкин бўлган таркибий ўзгаришлар қайд этилган тенденцияни узоқ келажакда ҳам кузатилишини янада ойдинлаштиради. Шу боис, 2007-2012 йиллар ва 2013-2017 йилларга мўлжалланган суғориладиган ерларнинг мелиоратив ҳолатини яхшилашни ва сув ресурсларидан оқилона фойдаланишни таъминлаш бўйича комплекс чора-тадбирлар амалиётга кенг жорий этилди ва ўз ижобий натижаларини кўрсатди. Аммо, шунга қарамай мелиоратив тизимнинг моддий-техник таъминоти, амалга оширилаётган тадбирлар самарасининг бугунги кун талабига жавоб бермаслиги истиқболда “суғориладиган ерларнинг мелиоратив ҳолатини янада яхшилаш, мелиорация ва ирригация объектлари тармоқларини ривожлантириш...” каби масалаларнинг асосий стратегик вазифалардан бири сифатида белгилаб олинишига сабаб бўлди (1). 9 12 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Чунки, бугунги кунда тизимнинг тўлиқ қувват билан ишлаши учун “4487 километр ирригация тизими каналларини, 5250 километр суғориш тармоғини, 3636 та гидротехника иншоотини, 495 та насос станциялари (агрегатлари)ни ва 1500 та тик суғориш қудуқларини, шунингдек, 7500 километр коллектор-дренаж шахобчаларини, 13 та мелиоратив насос станциялари ҳамда 185 та тик дренаж қудуқларини реконструкция қилиш ва қуриш талаб этилади” (2). Шу сабабдан ҳам мазкур қарорда 2018-2019 йилларга мўлжалланган комплекс чора- тадбирлар Дастурини амалга оширишнинг асосий йўналишлари сифатида “суғориладиган ерларнинг мелиоратив ҳолати ва тупроқ унумдорлиги мониторинги ва назорати тизимини такомиллаштириш” каби масалалар асосий йўналиш сифатида белгилаб берилди. Маълумки, мелиорация тупроқ унумдорлигига ер ости сувлари, ер усти сувлари билан бирга атроф-муҳит ҳамда иқлимнинг ҳам таъсирини назарда тутади. Шу сабабдан ҳам мелиорацияни тор маънода эмас, балки кенг маънодаги ўзаро узвий бир-билан боғлиқ бўлган табиий ва техноген таркибий қисмларни ўз ичига олувчи мураккаб тизим сифатида қаралмоғи лозим. Чунки, замонавий мелиорация концепцияси мелиорация тадбирларини амалга оширишда фақат комплекс ёндашилгандагина қишлоқ хўжалигида экологик барқарор, иқтисодий самарали ва ижтимоий зарур бўлган мелиоратив тизимни юзага келтириш мумкинлигини кўрсатади. Илмий адабиётларда мелиоратив тадбирларни турларини классификацияси бўйича қарашлар турлича. Мазкур классификациядан келиб чиққан ҳолда мелиоратив тизимлар ҳолатини баҳолашда дастлаб мелиоратив тадбирлар турлари хусусиятларини ўзида тўлиқ акс эттирувчи кўрсаткичлар тизимини ишлаб чиқиш мақсадга мувофиқ, деб ҳисоблаймиз. Шундан келиб чиққан ҳолда мазкур кўрсаткичлар орқали ҳудуддаги мелиоратив тизимларнинг мавжуд ҳолатидан келиб чиқадиган хатарлилик даражасини аниқлаш мумкин (1-жадвал). 1-жадвал Ҳудуднинг мелиоратив ҳолатини баҳолаш индикаторлари тизими Хатарли- Баҳолаш Хатарли- Баҳол аш № Кўрсаткичлар лик мезонлар № Кўрсаткичл лик белгилар и ар белгилар мезон и и лари 1 Суғориш >0,80 1 11 Ҳудуднинг 81-100 1 тармоғининг ўртача балл- 0,75-0,80 2 61-80 2 ФИК бонитети 0,65-0,75 3 41-60 3 0,90 1 12 Далаларнинг 0,025 3 Сувдан 0,9-0,85 1 13 Йиллик 700> 1 фойдаланиш ўртача 0,85-0,80 2 551-700 2 коэффициенти ёғингарчили 0,80-0,75 3 к, мм 251-550 3 0,90 1 14 Тупроқнинг 21-22 1 фойдаланиш намгарчилик 0,90-0,85 2 19-20 2 коэффициенти даражаси, % 0,85-0,75 3 16-28 3 2 1 15 ГТИларнинг 100 1 гумус миқдори, ишчи 1,5-2,0 2 95-85 2 % ҳолатдалиги, 1,0-1,5 3 % 85-80 3 0,5-1,0 4 <80 4 <0,5 5 6 Сизот сувлари <3 1 16 Мелиоратив 86-100 1 сатҳи ҳолати, м экспедиция 2-3 2 71-85 2 бошқарма- 1,5-2 3 ларининг 57-70 3 моддий- 1-1,5 4 <56 4 техник 0-1 5 таъминоти, % 7 Сизот 0-1 1 17 Мелиоратив 86-100 1
Доказательный фрагмент
«In the article describes the work on improving the water management system in the country, improving the water resources management system, strengthening the material and technical base of water management organizations.»
Образец извлечения
Демо-превьюIn the article describes the work on improving the water management system in the country, improving the water resources management system, strengthening the material and technical base of water management organizations. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- irrigation, reclamation, system, collector-drainage, water resources
Смежные источники
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024
Магистерские диссертацииЮлдашев Ж.Х2014
Журнал универсальных научных исследованийAND RESTORATION, Khatamov Orif Yusupovich2024