“Pedagogika” fani kategoriyalarining o'ziga xos xususiyatlari

Аннотация

Mazkur maqolada “Pedagogika” fani kategoriyalarining o'ziga xos xususiyatlari tahlil etilgan. Kategoriya, tushuncha va terminlaming izohi o’rganilgan. Pedagogika kategegoriyalari tasnifi keltirilgan. Pedagogika kategoriyalari nazariy kategoriyalar, empirik kategoriyalar, tarixiy kategoriyalar, fanlararo kategoriyalar, integrativ kategoriyalar, sohalararo kategoriyalar, umumiste’moldagi kategoriyalarga ajratilgan. Kalit so‘zlar: kategoriya, tushuncha, termin, nazariy kategoriyalar, empirik kategoriyalar, tarixiy kategoriyalar, fanlararo kategoriyalar, integrativ kategoriyalar, sohalararo kategoriyalar, umumiste’moldagi kategoriyalar. Kirish (Introduction). Hozirgi vaqtda fan tarixi va taraqqiyoti; “pedagogika” tushunchasi pedagogik fanlaming fan haqidagi asosiy konsepsiyalar; butun tizimini anglatadi. Pedagogika fanlarida hozirgi zamon fanidagi asosiy dolzarb kategoriyalar asosiy o'rin egallaydi. Bunda biz muammolar [2; 27-b.]. pedagogika fani kategoriyalarini tahlil qilishimiz A.Asqarov, Z.Axrorova, E.Ro‘zimatov, uchun awalom bor kategoriya tushunchasini Sh.Sadikova,' U.Sodikovlar hammualliflikda aniqlab olamiz. yaratilgan “Umumiy pedagogika” fani bo‘yicha Kategoriya - yunoncha kategoriya O‘UMda pedagogika — ta’lim va tarbiya “ko‘rsatma”, “dalil”, “tushuncha” degan jarayonini yaxlitlikda o‘rganadigan fan sohasi ma’nolami anglatib, pedagogikada pedagogik sifatida o‘rganilgan. Pedagogika fani shaxsni jarayonlar xususiyatlari, mazmun-mohiyatini, rivojlantirishning ikki muhim jihati - uni o‘qitish shaxs va jamiyat, shaxs va guruh, shaxs va jamoa va tarbiyalashga asosiy e’tibomi qaratganligi o‘rtasidagi, ta’lim va tarbiya, ma’naviy-axloqiy, bois didaktika (ta’lim nazariyasi) va tarbiya estetik, iqtisodiy- ekologik va h. munosabatlami nazariyasi fanning muhim tarkibiy qismlari aks ettiruvchi asosiy tushunchadir. Kategoriyalar hisoblanadi. Pedagogika fanining obyekti - yaxlit bilish jarayonlarining tarixiy rivojlanishi va pedagogik jarayon. Pedagogika fanining jamiyat tajribasi asosida paydo bo‘ldi. predmeti - ta’lim-tarbiya jarayoni, mazmuni, Kategoriyalar orqali inson borliqni, tevarak- qonuniyatlari, tamoyillari, shakl, metod va atrofhi, ijtimoiy hayotda sodir bo‘layotgan vositalari tashkil etadi [1; 21-22-b.]. voqea-hodisalami o‘rganadi [2; 27-b.]. O‘zbek tilining izohli lug‘atida kategoriya Мавзуга оид адабиётлар тахдили (yun. kategoriya - ayblash, ta’na qilish) quyidagi (Literature rewiew). X.Ibraimov, M.Quronovlar ma’nolami bildiradi: pedagogika-insonshunoslikfani bo‘ lib, jamiyat 1. Moddiy dunyodagi narsa va va shaxs munosabatlarini tizimlashtiradigan hodisalaming eng muhim xususiyatlari va tarbiya va ta’lim muammolarini o‘rganadi. Unda aloqalarini ifodalovchi umumiy tushuncha. hozirgi zamon fani va metodologiyasining Masalan, zamon kategoriyasi, sababiyat quyidagi umumiy masalalari yoritiladi: Kasb-hunar ta'limi №8, 2023 kategoriyasi. yangi tushuncha olib keladilar (P.Tursun, 2. Muayyan belgilaming umumiy ligi bilan O‘qituvchi). birlashgan narsa, hodisa, shaxslar turi, turkumi, 3. Onglilik darajasi, ong. Masalan, siyosiy guruhi, daraja. tushuncha. 3. Ilmiy terminologiyada: predmet turlarini 4. Insonning bilim va tasawurlari darajasi; yoki ulaming umumiy belgilarini bildiuvchi saviya. Masalan, tushunchasi past odam [7]. tushuncha [6; 332-b.]. Termin (lot. terminus - chek, chegara) fan, Falsafa qomusiy lug‘atida kategoriyalar texnika, kasb-hunaming biror sohasiga xos (yun. kategoriya - belgi, izohlash) — falsafiy muayyan bir tushunchaning aniq va barqaror tafakkur uchun nihoyatda muhim, olamdagi ifodasi bolgan so‘z yoki so‘z birikmasi; atama. o‘zgarish, rivojlanish, aloqadorlik va uzviy Masalan, botanika terminlari, zargarlik bog‘liqlikka xos umumiy jihatlaming in’ikosi; terminlari va b. [7; 222-b.]. narsa va hodisalaming o‘ziga xosligi, Demak, kategoriya fanda narsa va o‘xshashligi va farqlarini, barqarorligi va hodisalaming eng muhim xususiyatlari o‘zgarishini anglatuvchi, bilishning asosini o‘rganadi, tushuncha — narsa va hodisalaming tashkil etuvchi eng umumiy tushunchalar. mantiqan ajratilgan muhim belgilarini tahlil Ma’lumki, har bir fan ikkinchi fandan o‘zining qiladi, termin esa — kasb-hunaming biror tadqiqot obyektining xususiyatiga, unda sohasiga xos muayyan bir tushunchaning aniq ishlatilayotgan tizimining o‘ziga xosligiga qarab ifodasi tushuniladi. farqlanadi. Tushunchalar tizimi esa har bir Тадқиқот методологияси (Research fanning shakllanishi va taraqqiyot bosqichlarini Methodology). Asosiy pedagogika ko‘rsatadi [5; 193-b.]. kategoriyalariga quyidagilar kiradi: ta’lim, Ilmiy kategoriyalar - bu ilmiy tafakkuming o‘qitish, tarbiyalash, rivojlanish, sotsializatsiya, shakllari va tashkiliy tamoyillarini ifodalovchi pedagogik tizim, o‘quv jarayoni, pedagogik eng umumiy, fundamental tushunchalar. Ilmiy faoliyat, pedagogik o‘zaro ta’sir, pedagogik kategoriyalar tizimi yoki kategorik tuzilish - bu vazifa, ta’lim texnologiyasi (1-rasmga qarang) ilmiy fikrlashning asosiy tushunchalari tarmog‘i, [4]. ula