Characteristics of publicistic text and translation methods

Аннотация

— journalistic texts serve as the main tool for conveying, analyzing and researching important ideas in written communication. This article is aimed at elucidating the specific features of journalistic text and style and studying various methods used in their translation. Drawing on the theories of linguistics and translation studies, this study provides comprehensive case studies to reveal the nuances and challenges of translating journalistic texts. Through this study, students will gain an understanding of the complexities of preserving the essence and style of journalistic discourse in different languages. Key words - publicistic texts, publicistic style, translation, journalistic discourse, methods, linguistic analysis, omission. 1. KIRISH Gazetalar, jurnallar va onlayn platformalarda keng qo’llanuvchi publitsistik matnlar axborotni tarqatish, fikrlarni shakllantirish va jamiyatning faolligini oshirishda muhim rol o’ynaydi. Nutqning bu xilma-xil shakllari hozirgi voqealar, mafkuralar va madaniy istiqbollar haqida tushuncha beradi, ko’pincha ularning mualliflarining tarafkashliklari va qadriyatlarini aks ettiradi. Bunday matnlarni tarjima qilish shunchaki lingvistik kompetensiyadan yuqori bo‘lib, madaniy nozikliklar, ritorik nozikliklar va stilistik xususiyatlarni chuqur tushunishni taqozo etadi. Ushbu ilmiy tadqiqot publitsistik matnlarning o’ziga xos xususiyatlarini sinchkovlik bilan tahlil qilishga qaratilgan bo’lib, tarjimonlar tomonidan ularning nozik tomonlarini samarali muhokama qilish uchun qabul qilingan metodologiyalarni tushuntirishga qaratilgan. Ushbu tadqiqotni amalga oshirish orqali biz publitsistik nutqni tarjima qilishga xos bo’lgan muammolarni ilmiy tushunishni kuchaytirishni maqsad qilganmiz va shu orqali tarjimashunoslik va madaniyatlararo muloqotni rivojlantirishga hissa qo'shamiz. 2. ASOSIY QISM Publitsistik matnlarning eng muhim xususiyatlaridan biri ularning ixchamligi va qisqaligidir. Cheklangan hajm doirasida ko’p qirrali ma’lumotni qamrab olishdek og’ir vazifaga duch kelgan jurnalistlar qisqa hikoyalar yaratishda ajoyib mahorat namoyish etadilar. Gazeta maqolalari, jurnal nashrlari yoki onlayn yangiliklar hisobotlarini yozishdan qat’i nazar ular qisqalik va ravshanlik ustuvorligi bilan tavsiflangan yozish uslubiga amal qiladi. Jurnalistlar uzun va chigal gaplar o’rniga to’g’ridan-to’g’ri va tushunarli yondashuvni qo’llaydilar, bu esa mo’ljallangan xabarning o’ta aniqlik va tushunarli tarzda yetkazilishini ta’minlaydi. Publitsistik matnlarning zamirida ularning mulohazali nutqqa ichki moyilligi yotadi, bunda mualliflar ijtimoiy-siyosiy masalalardan tortib madaniy hodisalargacha bo‘lgan ko‘plab mavzular bo‘yicha sub’ektiv munosabatni bayon etadilar. O’quvchilar e’tiborini jalb qilish va matnning ishonarli ta’sirini kuchaytirishga xizmat qiladigan ritorik vositalarning strategik integratsiyasi bilan publitsistik yozuvning samaradorligi yanada ortadi. Ushbu ritorik vositalar nutqni ritorik qobiliyat va kommunikativ kuch bilan singdirish uchun mohirlik bilan qo’llaniladigan metafora, analogiya, giperbola va kinoyani o’z ichiga olgan bir qator lingvistik vositalarni o’z ichiga oladi. Ushbu qurilmalardan foydalanib, mualliflar hissiy javoblarni uyg’otishga, tanqidiy fikr yuritishga va o’z dalillarining muhimligini ta’kidlashga harakat qilishadi. Jumladan, nomzodning saylovoldi va’dalari tanqid qilingan siyosiy ruknda “ertalabki shudringdan tezroq bug‘lanadi” kabi majoziy tildan foydalanish va’dalarning o‘tkinchiligini yorqin tasvirlashga xizmat qiladi va shu orqali o‘quvchilarda umidsizlik hissi uyg‘otadi. Publitsistik matnlar ko’pincha matnlararo aloqani namoyish etadi, bunda mualliflar nutqining semantik chuqurligi va rezonansini boyitish uchun madaniy, adabiy yoki tarixiy manbalardan foydalanadilar. Publitsistik matnlar tarjimasi tarjimondan alohida yondashuv va mahorat talab etadi. Publitsistik matnlar sirasiga kiruvchi gazeta matnlari misolida publitsistik matnlar tarjimasi va tarjima usullari ustida tadqiqot o’tkazamiz. Gazeta matnlari tarjimasi www.samdchti.uz 115 RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR DAVRIDA TARJIMASHUNOSLIK VA LINGVISTIKA: ZAMONAVIY YONDASHUVLAR TADQIQI” nomli ilmiy maqolalar to‘plami May – 2024 bilan ishlashda sarlavhadagi so‘zlarning tushirib qoldirilishi ularni ixcham bo‘lishi uchun qo‘llaniladi. Shuningdek, u o’quvchilarning ehtiyojlarini qondiradi. Ularning uzoq va murakkab sarlavhalarni o’qishga vaqti yoki sabri bo’lmasligi mumkin. Boshqa tomondan ma’noni ifodalash uchun zarur bo’lgan asosiy so’zlar (otlar, asosiy fe’llar, sifatlar) chiqarib tashlanmaydi [Klark, 2007: 44]. Tushirib qoldirishning bir nechta asosiy toifasi mavjud: Artikl (the, a, an); olmoshlar (who, which, that); aniqlovchi birliklar (some, any); yordamchi fe’llar (is, are, were, have); unvonlar (xonim, lord, ser). Yuqorida keltirilgan tushirib qoldirish toifalari tarjima matnida ham ifodalanmasligi mumkin: - Ukraine plane with seven on board crashes in [the] Sahara. - Bortida yetti kishi bo‘lgan Ukrai