O‘ZBEKISTONDA GENDER TENGLIK: UCHINCHI RENESSANS, XALQARO TAJRIBA VA STRATEGIYA MASALALARI TAHLILI.

Аннотация

In the era of rapid changes in life, society is also developing, and people try to keep up with the times. This also applies to women. Now women are only engaged in housework and raising children, and the thoughts of "either family or work" hinder gender equality. Including gender equality is not only a basic human right, but also a necessary foundation for a peaceful, prosperous and stable world. Recent decades have seen progress in gender equality: More girls are attending school, more women are in parliament and in leadership positions, and laws are being reformed to improve gender equality. Key words: Gender equality, law, normative-legal documents, constitution, institute of gender-legal expertise. ГЕНДЕРНОЕ РАВЕНСТВО В УЗБЕКИСТАНЕ: ТРЕТИЙ РЕНЕССАНС, АНАЛИЗ МЕЖДУНАРОДНОГО ОПЫТА И СТРАТЕГИЧЕСКИЕ ВОПРОСЫ. Аннотация. В эпоху стремительных перемен в жизни общество также развивается, и люди стараются идти в ногу со временем. Это касается и женщин. Сейчас женщины занимаются только домашним хозяйством и воспитанием детей, а мысли «либо семья, либо работа» препятствуют гендерному равенству. Включение гендерного равенства является не только основным правом человека, но и необходимой основой мирного, процветающего и стабильного мира. В последние десятилетия наблюдается прогресс в обеспечении гендерного равенства: все больше девочек посещают школу, больше женщин занимают должности в парламенте и на руководящих должностях, а законы реформируются для улучшения гендерного равенства. Ключевые слова: Гендерное равенство, закон, нормативно-правовые документы, конституция, институт гендерно-правовой экспертизы. 7 79 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ KIRISH: Zamonaviy dunyoda gender tenglik siyosati Bugungi kunda gender tenglik BMT, PI, boshqa xalqaro va mintaqaviy tashkilot va tuzilmalar, davlatlar siyosatining eng muhim yo'nalishlaridan biridir. Chunki bu inson qadri, erkinliklari va manfaatlarini kafolatlash, global miqyosda va davlatlar barqaror taraqqiyotini ta'minlash, tinchlik va xotirjamlikni o'rnatishning asosiy talablari hamda zaruriy shartlaridan hisoblanadi. Ushbu sohada birgina BMT doirasida qator xalqaro shartnomalar, xususan, Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasi, Fuqarolik va siyosiy huquqlar to'g'risidagi, Iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy huquqlar to'g'risidagi xalqaro paktlar, Xotin-qizlarni kamsitishning barcha shakllariga barham berish to'g'risidagi konventsiya, Pekin deklaratsiyasi va Harakatlar platformasi kabi o'nlab xalqaro hujjat qabul qilingan. Ular gender tenglik va adolat tamoyillarini o'zida aks ettirishi, o'zaro bog'liqligi, bir-birini taqozo etishi va to'ldirishi hamda hayotiyligi bilan ajralib turadi. Bunda Xotin-qizlarni kamsitishning barcha shakllariga barham berish to'g'risidagi konventsiya umume'tirof etilgan ayollar huquqlarini himoya qilish va gender tengligiga erishish borasidagi “jahonning global konstitutsiyasi” sanaladi. erkaklar va xotin-qizlar huquqlarini to'la amalga oshirishni ta'minlaydigan, gender tenglikka asoslangan konstitutsiyani ishlab chiqish gender tengsizlikni bartaraf etishga yordam beradi hamda davlat va jamiyat hayotining barcha jabhalarida ayollar huquq va manfaatlarini himoya qilishga huquqiy asos yaratadi. Parlamentlararo ittifoq tomonidan 2012 yilda qabul qilingan “Genderga nisbatan sezuvchan parlamentlar uchun harakatlar rejasi” ning hayotga tatbiq etilayotgani mamlakatlarda va global miqyosda gender siyosatni rivojlantirish va gender tenglikka erishishga xizmat qilmoqda. Shu o'rinda BMT Bosh kotibi Antoniu Guterrish assambleyaning “parlamentda ayollar ko'pchilikni tashkil etgan dunyodagi ilk davlat – Ruandada” o'tkazilgani, “Parlamentlararo ittifoqning gender tenglik va genderga nisbatan sezgir parlamentlarni yaratishdagi ahamiyati”ni yuqori baholaganini ta'kidlash joiz. Uning so'zlariga ko'ra, “ayollar jamiyat hayotida etakchi rollarni egallasa, ijroiya va qonun chiqaruvchi organlar ham ko'proq mas'uliyatli bo'ladi”. Hali-hanuz dunyoda biror mamlakat gender masalalarni to'la hal qilgan, deb bo'lmaydi. Shuning uchun PIning 145- assambleyasi asosiy hujjati bo'lmish Kigali rezolyutsiyasida ta'kidlanganidek, dunyo mamlakatlari darajasida va global miqyosda gender siyosatni rivojlantirish, “genderga nisbatan adolatli va gender siyosatni qo'llab-quvvatlovchi jamiyatni shakllantirish”, qarorlar qabul qilishda siyosiy institutlar tomonidan ayollar xizmat qiladigan tashkilotlarda xotin-qizlarning ovozlarini inobatga olishni ta'minlashda gender sezuvchan parlamentlar ishini yo'lga qo'yish va ularni baholashda quyidagi yo'nalishlarga alohida e'tibor qaratildi. Xususan, gender masalalarni inobatga olgan holda parlament tuzilmatuzilmalarini takomillashtirish. Tushunish, uni parlament faoliyatining asosiy tamoyillariga aylantirish va amaliyotda qo'llay bilish. Jamiyat va davlat hayotida gender tenglikni ta'minlash strategiyasini rivojlantirish, gender masalalarni inobatga