ЗВУКОВАЯ ФУНКЦИЯ

Аннотация

This article describes the timbre of the voice, types, differences, characteristics and capabilities of the female, male and children's voice, special attention from teachers and otolaryngologists, the exact definition of voice type, the correct manner of performance, as well as mutations in adolescence in children. Key words: Lyric tenor, dramatic baritone, bass, alto, contalto, Lyric soprano, coloratura, voice apparatus, otorhinolaryngologist, Laryngoscope, mutation. ЗВУКОВАЯ ФУНКЦИЯ Аннотация. В данной статье описывается о тембре голоса, видах, различиях, особенностей и возможностей женского, мужского и детского голоса, особое внимание со стороны педагогов и отоларингологов, точное определение типа голоса, правильная манера исполнения а также о мутациях в подростковом периоде у детей. Ключевые слова: лирический тенор, драматический баритон, бас, альт, контальто, лирическое сопрано, колоратура, голосовой аппарат, оториноларинголог, ларингоскоп, мутация. Ovoz hususiyati deganda uning tembri, yo’g’on yoki nozikligi, harakatchanligi, jarangdorligi va kuchliligi rang - barangligi koʼzda tutiladi. Inson ovozi ruhiyati qanday bo’lsa uning xarakteri xam shunday bo’lar ekan. Bu borada yana ustozlarga murojaat qildik: "Ko’p kuzatuvlarga binoan inson ruhiyati ovoz ruhiyati bilan mos keladi. Masalan, inson og’ir, bosiq, beg’am bo’lsa, bunday kishilar ovozlari pastrok va dramatik xarakterga ega bo’ladi. Chaqqon, doim shoshilib yuradigan, jaxldor xonandalarning ovozlari esa yuqorirok bo’lib, lirik xarakterga ega bo’ladi. Lekin ko’rinishidan uzi og’ir-bosiq bo’la turib, ovozi lirik tenor xonandalarni ham uchratish mumkin. Yoki aksincha, sho’x, shovqin-suronli xonandalarning ovozlari dramatik bariton yoki bas ovozli bo’lishi ham mumkin. Zamonaviy xonandalik pedagogikasi qadim tajribalarga, ichki hissiyotlarga boy ijrochilik maxoratiga asoslangandir. Xonandalikdan dars bera olish o’quvchini bu borada to’g’ri yo’naltira olishni nafaqat ilm, balki san’at deyish to’g’ridir. Qadimda kuylashga oʼrgatish san’ati sir saqlanib kelingan. Chunki moxir ijrochi bo’lish, tajribalar ortirish uchun xonandadan juda katta vaqt, kuch, 7 67 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ bilim talab etilgan. Аmmo xozirgi kunda tizim ancha o’zgargan. Lekin ustozning siri masalasiga keladigan bo’lsak, har bir ustoz o’z o’rgatish uslubiga ega. Kimki xonandalikni oʼrganmoqchi bo’lsa, albatta o’zining daslabki kunlaridanoq ovozining ruhiyati va qaysi turga mansub ekanligini aniqlab olmog’i lozim bo’ladi. Buning uchun ikkita ovoz bo’yicha mutaxassis o’qituvchi va bir shifokor ya’ni otorinoloringolog kabi mutaxassislardan xay’at tuzilib, tekshirilmog’i shart. Bu xay’at a’zolari asosan bo’lajak xonandani uchta iqtidoriga baho berishlari shart: birinchisi; eshitish qobiliyati, ikkinchisi; ovozning ko’lami yoki qaysi turga mansub ekanligini aniqlash, uchinchisi; ovoz aparati, nafas va eshitish tizimini kasalliklardan holi, sog’lom ekanligini tekshirish. Daslabki ikki tekshiruv natijasini ya’ni eshitish qobiliyati va ovoz turini xonanda mutaxassislar aytib berishlari lozim. Ovoz aparati, nafas va eshitish a’zolari tashxisini esa shifokor otorinoloringolog aniqlashi koʼzda tutiladi. Ovoz ruhiyatini, qaysi turga mansub ekanligini bir ko’rishda aniqlash qiyin albatta. Qayta - Qayta tekshiruvlardan hamda shifokorning tashxisidan so’ng aniq bir hulosaga kelish mumkin. Ma’lumki ovoz qanchalik yo’g’on bo’lsa, tovush hosil qilishda yutqin harakati shunchalik ko’payadi va ovoz paylarining baquvvatligi seziladi. Ovoz qanchalik baland bo’lsa aksincha ovoz paylari shunchalik ingichka va yutqin nozik buladi. Shifokor, tibbiyot fanlari doktori, otorinoloringolog Masharipov Rajabboy Raximovich bilan birgalikda ikki oy davomida ovoz bo’yicha tadqiqodlar olib borildi. Bu izlanishlar bizni yetarlicha qoniktirmadi, shunday bo’sada bir qator yutuqlarga erishildi. Loringoskopik oyna orqali ovoz paylari ulandi. Bunda ovozi bas turiga mansub xonandalarning ovoz paylarining uzunligi 20 – 22 millimetrni, baritonlar 18 - 21 mmni, tenorlar 15 - 17 mmni, al’t ovozlari 14 - 16 mmni, soprano 11 - 14 mmni, yuqori yoki kolorotur soprano ovozlari 9 - 11 millimetrni tashkil etdi. Ovoz paylarini qalinligi esa yo’gon ovoz turlarida ya’ni baslarda 5 millimetrni, eng yuqori ovozlar ya’ni kolorotur sopranolarda 2 millimetrni tashkil etdi. Ba’zan ovoz paylarining paradoksal (odatdagidek bo’lmagan, ammo tabiiy holat) ko’rinishi ham kuzatiladi. Masalan: yo’g’on bas ovoz sohibining ovoz paylari lirik tenor ovozining ovoz paylariga o’xshaganini. Lirik soprano kontral’to ovoz paylariga, kontal’to lirik soprano ovoz paylariga o’xshash bo’lgan be’morlar e’tiborimizni tortdi. Kuzatishlardan malum bo’ldiki, agar tekshiriluvchining ovoz paylari yukori ovozga xos bo’lsayu, to’g’ri aniqlangan tessiturada past ovoz belgilansa, demak yuqori tessiturali past ovoz uchun xarakterli bo’lgan ovoz payli xonandaga nisbatan unin