O‘ZBEK VА INGLIZ BАDIIY DISKURSIDА “QO‘RQUV” KONSEPTINING LINGVOKOGNITIV TАSNIFI

Аннотация

This article is devoted to the study of English and Ukrainian phraseological units related to the emotional concept of "fear". The article presents an example of these phraseological units, compares them and analyzes the internal form of the concept of "fear" in selected phraseological units. Through a comparative analysis of literary works, we identify the main conceptual metaphors and metonymies used to express fear, and study their cultural and linguistic influence. Key words: emotions, the concept of "fear", Uzbek language, cultural influence, phraseological units, English language, artistic speech. ЛИНГВОКОГНИТИВНАЯ КЛАССИФИКАЦИЯ КОНЦЕПТА «СТРАХ» В УЗБЕКСКОМ И АНГЛИЙСКОМ ХУДОЖЕСТВЕННОМ ДИСКУРСЕ Аннотация. Данная статья посвящена изучению английских и украинских фразеологизмов, связанных с эмоциональным концептом «страх». В статье приводится пример этих фразеологизмов, проводится их сравнение и анализируется внутренняя форма концепта «страх» в избранных фразеологизмах. Путем сравнительного анализа литературных произведений мы выявляем основные концептуальные метафоры и метонимии, используемые для выражения страха, и изучаем их культурное и языковое влияние. Ключевые слова: эмоции, концепт «страх», узбекский язык, культурное влияние, фразеологизмы, английский язык, художественная речь. Kirish. Qoʻrquv — insondagi ruhiy holatlardan biri narsa va hodisalarning asl mohiyati, koʻrinishi toʻgʻrisida aniq tasavvurning yoʻqligi tufayli bezovtalanish, hadiksirash, tashvishlanish kechinmalarining yuzaga keli-shi. Qoʻrquv koʻpincha odamlarda yurak uri-shining ortishi, badanning ter bilan qoplanishida oʻz ifodasini topadi. Qoʻrquv insonlarda tasodifiy, favquloddagi vaziyatlarda, nevrotik holatlarda, ruhiy shikastlanishda uchrab turadi. Qoʻrquvdan odam oʻzini noxush, noqulay his etsa-da, lekin koʻpincha oʻzini oʻzi nazorat qila olmaydi. Ongsizlikning onglilikdan ustunligi shunday holatni keltirib chiqaradi. 5 87 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Bilish va tafakkur jarayonlarining inson hayotining hissiy sohasi bilan aloqasi aniq va shubhasizdir. Bilim va hissiyotlar tilda og'zaki shaklda ifodalanadi va nutq va fikrlash jarayonlarini tahlil qilish uchun asos bo'ladi. Tuyg'ular inson hayotining muhim tarkibiy qismidir; ular lingvistik vositalar yordamida nominatsiya va muloqot jarayonlariga ta'sir qiluvchi ong sohasidir. Shaxsning kognitiv faoliyati jarayonida his-tuyg'ularning faol ishtiroki hissiy soha va til tizimi o'rtasida ajralmas bog'liqlikni yaratadi, chunki ong ob'ektiv voqelik tasvirlarini ularni qabul qiluvchining subyektiv-emotsional munosabati bilan birga aks ettiradi1. Odamlar ob'ektiv voqelik hodisalarini tahlil qilish va baholashga qodir hissiy mavjudotdir va faqat til tadqiqotchilarga shaxsning bevosita kuzatilmaydigan ichki dunyosini o'rganish imkoniyatini beradi. Tuyg'ularni og'zaki va og'zaki bo'lmagan vositalar bilan ifodalash mumkin. Tuyg'ularning og'zaki bo'lmagan ifodalari juda aniq bo'lishi mumkin, ammo og'zaki vositalardan foydalanmasdan ularni aniq etkazish deyarli mumkin emas. Shunday qilib, inson hayotining hissiy jihatini tushuntirishda hissiyotlarni ifodalash uchun ishlatiladigan lingvistik vositalar muhim rol o'ynaydi. Tahlil va natijalar. Zamonaviy ingliz tilidagi dunyoqarashda "qo'rquv" hissiy tushunchasi eng ko'p qo'llaniladigan tushunchalardan biridir. Qo'rquv - o'zini saqlash instinktini aks ettiruvchi va inson hayotida etakchi rol o'ynaydigan universal asosiy tuyg'u. Ammo shuni ta'kidlash kerakki, qo'rquv tuyg'usi shaxsni ichkaridan yo'q qilishi, uni ba'zi xavfli yoki qo'rqinchli vaziyatlarda ojiz qoldirishi, shuningdek, shaxsning ichki kuchlarini safarbar qilish, ob'ektiv ravishda salbiy omillarga javob berish qobiliyatini rag'batlantirishi mumkin. haqiqat. Hissiy hayajon cho'qqisida bo'lgan shaxs muammoni hal qilish yo'llarini qidiradi, chunki qo'rquv uning idroki va talqini tabiatiga ta'sir qiladigan tarzda haqiqatni buzadi. Bundan tashqari, qiyin ahvolda bo'lgan odam o'zini nochorlik va tashvish holatidan xalos qilishni va tahdid qiluvchi omilning ta'sirini imkon qadar tezroq kamaytirishni xohlaydi. Qo'rquv tashqi (uning sababi har qanday tashqi omil bo'lishi mumkin va shaxs unga ta'sir qila olmaydi, masalan, tabiiy ofat) yoki ichki (u shaxsning o'z fikrlari natijasida paydo bo'ladi, masalan, qorong'ulikdan qo'rqish). Qo'rquvni me'yorlarga ko'ra ham tasniflash mumkin. Qo'rquv normal (odam qo'rquvni biladi va uni boshqara oladi) yoki patologik (qo'rquv tan olinmaydi yoki boshqarilmaydi va obsesif g'oyaga aylanadi) bo'lishi mumkin. Qo'rquvni davomiylik mezoni bo'yicha tasniflashda qo'rquvni qisqa muddatli holat ("qo'rquv" deb atash mumkin) va barqaror xarakter xususiyati ("qo'rquv" yoki "qo'rqoqlik" deb ataladi) sifatida ajratish mumkin. Intensivlik mezoni bo'yicha qo'rquv qo'rquvdan vahima va dahshatga qadar farq qilishi mumkin. Bundan tashqari, qo'rquv tahdid paytida darhol paydo