QORAQALPOQ MUSIQA MADANIYATIDA MUSIQALI DRAMA JANRINING SHAKLLANISHI

Аннотация

This article talks about the emergence of musical and dramatic works, the creation of the first theaters and the development of theatrical art in different regions. Mahmud Behbudi, Abdirauf Fitrat, Abdullah Avloni, Hamza Hakim-zoda Niazi, Muhiddin Kori Yagubov, Mannon Uygur, Gulom Zafari, Tokhtasin Jalilov, Halima Nasirova, Kamil Yashin, Mirshahid Mirotsilov, Mrs. Tamara, Mukarrama Turgunboeva, Nurkhan Yoldoshkhodzhaeva, Tursunoy mova, Usta Reviews are presented of masterpieces created by Olim Komilov, Lyutfikhan Sarimsokova, Talibjon Sodikov and many other dedicated artists, as well as works created in the musical and dramatic genre of Karakalpak music. Key words: music, drama, era, genre, theater, opera, ballet, sonata, leitme, chromatics, comedy, miniature, operetta. ФОРМИРОВАНИЕ ЖАНРА МУЗЫКАЛЬНОЙ ДРАМЫ В МУЗЫКАЛЬНОЙ КУЛЬТУРЕ КАРАКАЛПАК Аннотация. В данной статье говорится о возникновении музыкально- драматических произведений, создании первых театров и развитии театрального искусства в разных регионах. Махмуд Бехбуди, Абдирауф Фитрат, Абдулла Авлони, Хамза Хаким-зода Ниязи, Мухиддин Кори Ягубов, Маннон Уйгур, Гулом Зафари, Тохтасин Джалилов, Халима Насирова, Камиль Яшин, Миршахид Мироцилов, госпожа Тамара, Мукаррама Тургунбоева, Нурхан Ёлдошходжаева, Турсуной мова, Уста Представлены рецензии на шедевры, созданные Олимом Комиловым, Лютфиханым Саримсоковой, Талибжоном Содиковым и многими другими самоотверженными артистами, а также произведения, созданные в музыкально-драматическом жанре каракалпакской музыки. Ключевые слова: музыка, драма, эпоха, жанр, театр, опера, балет, соната, лейтме, хроматика, комедия, миниатюра, оперетта. 5 51 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Respubikamiz madaniy hayotida musiqali drama va komediya teatrlarining faoliyati muhim ahamiyat kasb etadi. Musiqali drama va komediya teatrlari va balet, operetta, drama, miniyatyura, yoshlar, bolalar va qoʻgʻirchoq teatrlari kabi mamlakatimizda yashayotgan barcha millat vakillarining ma’naviy yuksalishiga barakali hissa qoʻshib kelmoqda. XX asr boshlarida oʻlkamizda yuzaga kelgan musiqali drama tarixiy ahamiyatga molik sharafli yoʻlni bosib oʻtdi. Mazkur sohaning etakchi dargohi boʻlmish Muqimiy nomli poytaxt teatri hamda viloyat teatrlari, Qoraqalpogʻiston Respublikasi teatrlarining aksariyatining oʻziga xos yaratilgan sahna asarlari xalqimizning madaniy va ma’naviy boyligi hisoblanadi. Turli davrlarda yaratilgan oʻnlab musiqali sahna asarlar teatr tarixida va bugungi kunda ham mumtoz merosimiz sifatida ardoqlanib kelinmoqda. Musiqali teatr oʻz vaqtida respublikamiz madaniy hayotining faol markazlaridan biri sifatida xalqimizning ezgu niyatlarini badiiy vositalar bilan ifodalashda katta yutuqlarni qoʻlga kiritdi. Ijtimoiy hayotning dolzarb masalalarini yoritishda, xalqimizni yangi zafarlarga chorlashga kelishida musiqali teatr jamoatchiligi ulkan hissa qoʻshishga muyassar boʻldi. Mana shunday vazifalarni amalga oshirishida, musiqali teatr poydevorini qurishda, uning rivojlanishi va kamol topishida oʻzbek xalqining is’tedodli adabiyot va san’at vakillari katta hissa qoʻshganlar. Ular orasida Mahmudxoʻja Behbudiy, Abdirauf Fitrat, Abdullo Avloniy, Hamza Hakimzoda Niyoziy, Muhiddin Qori Yoqubov, Mannon Uygʻur, Gʻulom Zafariy, Toʻxtasin Jalilov, Halima Nosirova, Komil Yashin, Mirshohid Miroqilov, Tamara xonim, Mukarrama Turgʻunboeva, Nurxon Yoʻldoshxojayeva, Tursunoy Saidazimova, Usta Olim Komilov, Lutfixonim Sarimsoqova, Tolibjon Sodiqov va boshqa koʻplab fidokor san’atkorlarni nomlarini aytip oʻtish mumkin. Oʻzbek teatrining poydevorini qurush va uning ravnaq topishida boshqa millat san’atkorlari N.Mironov, V.Uspenskiy, A.Kozovskiy, G.Mushel, R.Glier, S.Vasilenko, B.Nadejdin, B.Gienko, G.Sobitovlar hissa qoʻshganlar. Ushbu kompozitorlar nafaqat ovzbek xalq merosini balkim, qoraqalpoq musiqasining rivojlanishga ham katta hissa qoʻshgan insonlardir. Ular oʻzbek va qoraqalpoq musiqa merosini oʻrganib va oʻzbek bastakorlari bilan hamkorlikda musiqali spektakllar yaratishgan. Ular sahna asarlarining va klavir partituralarini yozishda, oʻzbek xalq kuylarini simfonik orkestrga moslashtirishda va milliy kompozitorlarni tarbiyalashda koʻmaklashganlar. Bu davrda yangi avlod dramaturg va kompozitorlari dadil qadamlar bilan ijod sohasiga kirib kelgan. Ular orasida dramaturglardan Sobir Abdullo, Uygʻun(Otaqoʻziyev), Shukur Sa’dullo, Turob Toʻla, Shuhrat, Husniddin Sharipov, Ramz Bobojon va boshqalar, bastakor va kompozitorlardan esa Poʻlatjon Rahimov, Manas Leviyev, Doni Zokirov, Olimjon Halimov, Sobir Boboev, Ibrohim Hamroev, Fattax Nazarov, Ikrom Akbarov, Matniyoz Yusupov, Sulton Haytboev va boshqalarni keltirib oʻtsak boʻladi. Oʻzbekiston zaminida bunyodga kelgan musiqali drama va komediya teatr san’atining turli davrlari, xilma-xil musiqali spektakllar, ayrim dramaturg va bastakorlarning ijodi toʻgʻrisida musiqashunos, teatrshunos va adabiyotshunoslar to