O`ZBEK MUSIQIY MAHALLIY USLUBLAR HAQIDA MA’LUMOT.

Аннотация

This article provides information on the ancient development of folk and oral tradition as professional music, Bukhara-Samarkand music style, Khorezm music styles, Fergana- Tashkent music style, Surkhandarya-Kashkadarya music styles. In folk music, genres such as lapar, terma, yama, singlartt variations (ritual, domestic, labor, play, dance, lyrical, exhortation, etc.), and in Uzbek professional music in the oral tradition, genres such as epic, big song, singing, status, instrumental tracks are covered. Keywords: Bukhara-Samarkand music style, Khorezm music styles, Fergana-Tashkent music style, Surkhandarya-Kashkadarya music styles. ИНФОРМАЦИЯ О МЕСТНЫХ УЗБЕКСКИХ МУЗЫКАЛЬНЫХ СТИЛЯХ. Аннотация. В этой статье даны сведения о давнем развитии профессиональной музыки в народной и устной традиции, о Бухаро-Самаркандском музыкальном стиле, Хорезмском музыкальном стиле, ферганско-Ташкентском музыкальном стиле, сурхандарьинско-кашкадарьинском музыкальном стиле. В народной музыке выделяются такие жанры, как лапар, Терма, яма, песни (обрядовые, бытовые, трудовые, игровые, танцевальные, лирические, увещевательные и др.), а в узбекской профессиональной музыке устной традиции-эпос, большая песня, пение, маком, инструментальные дорожки. Ключевые слова: Бухаро-Самаркандский музыкальный стиль, хорезмский музыкальный стиль, фергано-Ташкентский музыкальный стиль, сурхандарьинский- кашкадарьинский музыкальные стили. Oʻzbekistonda Musiqa, asosan, xalq va ogʻzaki anʼanadagi professional Musiqa sifatida qadimdan rivojlanib kelgan. Xalq musiqasida lapar, terma, yama, qoʻshiqlarttt turli xillari (marosim, maishiy, mehnat, oʻyin, raqs, lirik, nasihatomuz va boshqalar), ogʻzaki anʼanadagi oʻzbek professional Musiqasida esa doston, katta ashula, ashula, maqom, cholgʻu yoʻllari kabi janrlar mavjud. Oʻzbek Musiqa merosida 4 asosiy mahalliy uslubni farqlash mumkin (qarang Buxoro-Samarqand musiqa uslubi, Xorazm musiqa uslubi, Fargʻona-Toshkent musiqa uslubi, Surxondaryo-Qashqadaryo musiqa uslubi). 20-asrda oʻzbek va boshqa Oʻrta Osiyo xalqlari 4 28 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Musiqa merosini yozib olish va oʻrganish boʻyicha muhim ishlar bajarildi, yuzlab nota toʻplamlari va ilmiy tadqiqotlar nashr etildi. Bastakor, xrfiz va sozandalar oʻzbek Musiqa merosi durdonalari (Shashmakom, Xorazm makomlari, Faryuna-Toshkent makom yoʻllari va boshqalar) ni keng targʻib qilibgina qolmay, yangi cholgʻu kuy va ashulalar yaratdilar, dastlabki musiqali drama va komediya asarlarining muallif yoki hammuallifi boʻlishdi. 1930—1940-yillarda Oʻzbekistonda avvallari boʻlmagan yangi (opera, balet, simfonik Musiqa, kamer Musiqa, konsert kabi) Musiqa janrlari yuzaga keldi. Ular, ayniqsa, 1950—1960- yillardan boshlab Oʻzbekiston kompozitorlari ijodida keng rivoj topdi, shuningdek, ommaviy Musiqaning estrada musiqasi, yoshlar musiqasi kabi yoʻnalishlari ham keng yoyilgan. Xorazm musiqa uslubi - Xorazm vohasida qaror topgan muayyan musiqiy anʼanalar majmui. Qadimdan madaniyat va sanʼat maskani boʻlgan ushbu hududda oʻziga xos xalq musiqa ijodiyoti (bolalar va marosim qoʻshiqlari, xalfa laparlari va boshqalar), ogʻzaki anʼanadagi kasbiy musiqa (doston, talqinchi va goʻyandalar sanʼati, maqom va boshqalar) namunalari keng oʻrin tutadi. Xorazm musiqa uslubiu. doirasida xalq musiq asining eng qad. davrlariga mansub kuyohang namunalari oʻz aksini topgan. Jumladan, bolalar ("Momom moshiydi", "Aravachi mani doyim", "Tuyalar, ho tuyalar" va boshqalar) va mavsum marosim qoʻshiqlari ("Suyet xotin", "Ashsha daroz" va boshqalar)da musiqaning ilk bosqichlariga oid dastlabki tuzilma va ohang alomatlari, boshlangʻich parda asoslari saqlanib qolgan. Xalfalar sanʼatida "ichkari"ga xos ixcham diapazondagi past ovoz koʻlamida aytiladigan, faqat ayollargagina xos boʻlgan qoʻshiq va ashulalar urin olgan. Bunda qudalar tomonidan toʻyga ruxsat berilgandan keyin aytiladigan "Boring boshlang, oʻnglar boʻlgʻay tuyinggiz", tuy boshlanishida "Muboraklar boʻlgʻay etgan tuyinggiz" yoki kelin kelgandan keyin "Aylanaman kelinni qaddi boʻyinnan" va boshqa qoʻshiqlar tuyning uziga xos rivojini belgilagan. Ayniqsa, qayroq bilan oʻynab aytiladigan lapar turi xalfa raqqosalariga juda xosdir. Xorazmda xonandalik, sozandalik va raqqoslikni oʻziga kasb qilib olgan sanʼatkorlar guruxlari "sozanda qoʻshlari" deyilgan. Ular ikki xil tarkibda, yaʼni 2ta surnaychi, doirachi, tanburchiashulachi, sozchi (garmonchi)ashulachi,raqqos, masxaraboz, soʻz ustasi (shuningoʻzimagʻaldoqchiakrobat); dorbozchi, chodir xayol (qoʻgʻirchoqboz) va boshqalardan tashkil topgan. Sozanda qoʻshlarining vazifasi toʻyda baxshi dostonni tugatgandan keyin yoki toʻyni yanada qizdirish maqsadida oʻz sanʼatlarini (Lazgi kabi kuy va raqslarni ijro etib) namoyish qilishdan iborat. El orasida tanilgan sozanda qoʻshlarining boshliqlaridan Husayn Kalot, Sobir Kalot, Shomurod surnaychi, Ushli Kal (mashhur "Ushlini uforisi" yallasining muallif