YANGI TUG’ILGAN CHAQALOQLARDA TUG’MA ZOTILJAMNINIG KLINIK VA LABORATOR XUSUSIYATLARI

Аннотация

Rasmiy statistik ma'lumotlarga ko'ra, pnevmoniya bilan kasallanish to'liq muddatli bolalarda taxminan 1% ni va erta tug'ilgan chaqaloqlarda taxminan 10% ni tashkil qiladi va reanimatsiya bo'limida turli xil nafas olish terapiyasi bilan yangi tug'ilgan chaqaloqlarda 40% ga yetadi. Kalit so’zlar: Pnevmoniya, reanimatsiya, etiotropik, neonatal, surunkali kasalliklar. Pnevmoniya rivojlanishida o'zgartiriladigan xavf omillari katta rol o'ynaydi: onaning og'irlashgan akusherlik va ginekologik tarixi, markaziy asab tizimining og'ir kasalliklari, II-III darajali to'yib ovqatlanmaslik; tug'ma nuqsonlar va boshqalar Yangi tug'ilgan chaqaloqlarda tug'ma pnevmoniya rivojlanishida organizmning immunologik reaktivligiga ta'sir qiluvchi predispozitsiya qiluvchi omillar rol o'ynaydi JSST bolalarda pnevmoniya qo'zg'atuvchilarini aniqlash bo'yicha tadqiqotlarning dolzarbligini ta'kidlaydi, chunki bu etiotropik davolash uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega. Biroq, patogenlarni aniqlash muayyan qiyinchiliklarni keltirib chiqaradi. Yangi tug'ilgan chaqaloqlarda tug'ma pnevmoniyaning etiologik tuzilishi boshqa yosh davrlaridan sezilarli darajada farq qiladi [12,19]. Yangi tug'ilgan chaqaloqlar o'limi umumiy o'lgan bolalar sonining 40% ni tashkil etdi [22]. 2015 yilda 2,7 million bola neonatal davrda vafot etgan. Neonatal o'limning asosiy sabablari erta tug'ilish va pnevmoniyadir. Chaqaloqlar o'limi yuqori, o'rta va past bo'lgan mamlakatlarda erta tug'ilish va pnevmoniya katta ahamiyatga ega [23,24]. Jahon hamjamiyatining ko'p o'n yilliklar davomida sa'y-harakatlari neonatal va chaqaloqlar o'limini, shu jumladan intrauterin infektsiyalardan o'limni kamaytirishga qaratilgan. 208 Hozirgi vaqtda to'liq tug'ilgan chaqaloqlarda tug'ma pnevmoniya bilan kasallanishning ko'payishi kuzatilmoqda. Bu yangi tug'ilgan chaqaloqning jiddiy kasalligi bo'lib, bolaning keyingi jismoniy rivojlanishiga sezilarli ta'sir ko'rsatadi, surunkali bronxopulmoner kasallikning shakllanishiga, allergik jarayonlarga va immunologik reaktivlikning pasayishiga yordam beradi, shuning uchun klinik xususiyatlarni o'rganish. Konjenital pnevmoniya zamonaviy pediatriyaning dolzarb muammosi bo'lib qolmoqda. Tug'ma pnevmoniya bilan og'rigan bolalarning qon zardobida PCT, CRP darajasining diagnostik ahamiyatining qiyosiy tavsifi yo'q. Shu sababli, erta, tez va aniq tashxis qo'yish, samarali terapiya va bunday bolalarning klinik holatini dinamikada kuzatishni ta'minlaydigan boshqa innovatsion yondashuvlarni ishlab chiqish zarurati tug'iladi. Shu nuqtai nazardan qaraganda, yangi tug'ilgan chaqaloqlarni davolash samaradorligini kuzatishda zamonaviy biokimyoviy va mikrobiologik usullardan foydalanish istiqbolli ko'rinadi. Ularning salomatligini asrash ko‘p jihatdan erta tug‘ilgan chaqaloqlarga o‘z vaqtida va sifatli tibbiy xizmat ko‘rsatishga bog‘liq. Yangi tug'ilgan chaqaloqlarda, ayniqsa erta tug'ilgan chaqaloqlarda o'pka lezyonlari patogenezida bronxopulmoner tuzilmalarning etukligi, sirt faol moddalar etishmovchiligi va metabolik kasalliklar muhim ahamiyatga ega [17]. O'ta og'ir va "fulminant" kurs bilan tug'ma pnevmoniyaning chastotasi oshdi, antibiotiklarga chidamli bakteriyalar shtammlari paydo bo'ldi, bu esa terapiya va kasallikning monitoringini murakkablashtiradi. Ko'pincha yangi tug'ilgan chaqaloqlarda pnevmoniya Staphylococcus aureus, shu jumladan metitsillinga chidamli Staphylococcus aureus, Streptococcus pneumoniae, Proteus spp., Serratia marcescens, Klebsiella pneumoniae, Escherichia coli, Pseudomonasacter, Enterobacter., spp. [20]. So'nggi yillarda ko'plab tadqiqotchilar tizimli yallig'lanish reaktsiyasining eng yangi biomarkerlaridan biri sifatida qon zardobidagi C-reaktiv oqsil (CRP) va prokalsitonin (PCT) darajasini aniqlashning yuqori diagnostik ahamiyatini ta'kidladilar. Uzoq vaqt davomida PCT darajasining ko'tarilishi kasallikning noqulay kursini ko'rsatadi va ko'pincha samarasiz terapiya bilan izohlanadi [8]. Yuqoridagilarni tahlil qilib, shuni xulosa qilish kerakki, neonatal pnevmoniya muammosi kursning og'irligi va yuqori o'lim darajasi tufayli zamonaviy sog'liqni saqlashning eng dolzarb muammolaridan biri bo'lib qolmoqda. Yangi tug'ilgan chaqaloqlarda kasallikning etiologik tuzilishi, klinik kursi va jiddiy xavf omillari haqida qarama-qarshi ma'lumotlar mavjud bo'lib, bu erta tashxis qo'yish va optimal davolash rejimini tanlashni qiyinlashtiradi. 209 Etiopatogenlarni ajratish va identifikatsiyalashga, mikroorganizmlarning ajratilgan shtammlarining biologik xususiyatlarini o'rganishga, tug'ma immunitet omillarini (TLR2, TLR4, HBD1, HBD-2, TNFa va NF-kB) tahlil qilishga qaratilgan tadqiqotlar homilaning intrauterin infektsiyasi va erta neonatal pnevmoniya paytida yuqori nafas yo'llarining shilliq pardalari, shuningdek, neonatal pnevmoniya diagnostikasi va davolash usullarining mantiqiy asoslari zamonaviy tibbiyot fanlari va sog'liqni saqlashning dolzarb yo'nalishlari hisoblanadi. Shunday qilib, yuqoridagi muammolarni o'rganish va hal qilish zarurati ushbu