Badiiy tarjima va tarjima mahoratining lingvistik va madaniy jihatlari

Аннотация

Tarjimada tilshunoslik va istalgan bir tilning madaniy jihatlardan to'g'ri foydalanish dolzarb masalalardan biridir. Biz badiiy tarjimada ushbu yo'nalish nuqtai nazarini va lingvakulturaga oid so'zlar va fikrlarni qanday qilib to'g'ri shaklda yetkazishni ko'rib chiqishni maqsad qilib qo'ydik. Lingvistik va madaniy tahlil jarayonida tarjima sohasida ishlash uchun tanlangan chet tillarining lingvistik birliklarini chuqur o'rganish katta ahamiyatga ega. Bundan tashqari, madaniyatlararo farqlarni idrok etish, shuningdek, asl matn tilida odamlarning mentalitetini tushunish va o'rganishni talab qilinadi. Tarjima normalariga muvofiq leksik, grammatik va stilistik usullarni joyida qo'llash qobiliyati tarjima sifatini yaxshilaydi. Kalit so'zlar: Lingvakultural, aspekt, kognitiv, semiotik, aksiologik, transformatsiya, aloqa, madaniyat, normativ. Kirish. Biz tushunamizki, muayyan xalq madaniyati bu odamlar gapiradigan tilda aks etadi. Lingvakultura nafaqat xalqning zamonaviy turmush tarzini, balki ko'p asrlik milliy, tarixiy va diniy madaniyatini ham aks ettiradi. Har bir tilda folklor janrlar, maqollar va bu tilda muloqot qiladigan odamlarning og'zaki merosi bo'lib,unda muayyan bir tilning o’ziga xosliklari ko’rsatib beriladi. Ushbu sohaning vazifasi odamlarga til yordamida shu paytgacha shakllangan madaniyat haqida fikr yuritishga imkon berishdir. Madaniyat lingvistik madaniyatning asosi bo'lib xizmat qiladi. Madaniyatda, birinchi navbatda, koinot va inson bir-biri bilan chambarchas bog'liqligi haqida tushuncha mavjud.[1] Jamiyatdagi har bir inson 120 GAYBULLA SALOMOV AND UZBEK SCHOOL OF TRANSLATION 13 dekabr bolaligidan o'z ona tilini o'z xalqining madaniyati bilan birga o'zlashtiradi. Xalq madaniyatining barcha nozikliklari bu aynan tilda, folklorda aks etadi. Agar biz faqat iboralarning o'zlarini ko'rib chiqsak ham, ular xalqning butun ruhini va ularning mafkurasini ko’rastib beradi.Adabiyotni tahlil qilish va uning uslubi jamiyatda o'z vazifalariga ega: 1. Kognitiv vazifa Lingvokulturaning bu funktsiyasi fanda namoyon bo'ladi. Til madaniy bilimlarning tashuvchisi sifatida e’tirof etiladi. Til orqali biz koinot va o'zimiz haqida xabardor bo'lamiz. 2. Tashuvchilik vazifasi Til va madaniyat odamlarga ma'naviy va moddiy faoliyati davomida erishilgan natijalarni mustahkamlashga yordam beradi. Bu mavzu va ma'lumotni keyingi avlodlarga etkazish uchun xizmat[Timko N. V. rang belgilarini tarjima qilishning Lingvokultural jihatlari qiladi. [2] 3. Semiotik vazifa Boshqacha qilib aytganda, ramzlar funktsiyasi. Umumiy qabul qilingan g'oyalarga asoslanib aytishimiz mumkinki, til belgilar tizimidir. Ularga madaniy ramzlar ham kiradi. 4. Aloqa vazifasi Til nafaqat odamlar o'rtasidagi aloqa vositasi, balki ular o'rtasida madaniy ma'lumot tashuvchisi hamdir. 5. Aksiologik funktsiya Baholash-bu nima yaxshi va nima yomon ekanligini farqlashga o'rgatadigan funktsiya. 6. Normativ funktsiya Urf-odatlar va an'analar bilan bog'liq axloqiy normalar. Bunga milliy, diniy va umuminsoniy qadriyatlar kiradi. Bunga milliy, diniy va umuminsoniy qadriyatlar kiradi. Tarjimada lingvistik va madaniy jihatlardan to'g'ri foydalanish dolzarb masalalardan biridir. Ushbu tamoyil tarjima xodimlarining turli madaniyatlararo aloqalarda yuzaga keladigan vaziyatlarda real yondashuvga tayyorlik darajasini oshirishni anglatadi. Ya'ni, tarjima matnining har qanday qiyinchiliksiz to'g'ri yoritilishini ta'minlash kerak. Tarjimondan turli 121 GAYBULLA SALOMOV AND UZBEK SCHOOL OF TRANSLATION 13 dekabr sohalarda boy bilimlarga ega bo'lishni talab qiladi. Ham professional ma'lumot beruvchi, ham akademik ijtimoiy bilim egasi rolini talab qiladigan printsip desak yanglishmagan bo’lamiz. Turli xil ma'lumotlardan foydalana olish. Ushbu tamoyil tarjimondan tarjimonga qadar, aynan tarjima asosida o'z bilimlaridan turli sohalarda foydalanish qobiliyatini rivojlantirish qobiliyatini nazarda tutadi. Tarjima sohasidagi mutaxassislar tomonidan lingvistik va madaniy bilimlarni egallash tarjima nazariyasi fanlari orqali shakllanishi va turli janrdagi materiallarni tarjima qilish jarayonida ulardan to'g'ri amaliy foydalanish ustuvor vazifa bo'lishi kerak. Muhokama va natijalar. Badiiy tarjima bilan shug'ullanadigan tarjimon nafaqat chet tilini o'zlashtirishni, balki ushbu til tarixi va madaniyatini, xalqaro madaniy aloqalar, psixologiya sohasi va xalqlar va dinlar tarixini bilishni ham talab qiladi. Til universal vosita va etnik madaniyat sifatida ishlatilishi mumkin. Ammo lingvistik birliklarda madaniyatni semantika shaklida namoyish eta olish uchun yuqorida sanab o'tilgan sohalarda yaxshigina bilimga ega bo'lish muhimdir. Shuning uchun chet tilini puxta o'rganishda, albatta, ushbu tilni kasbiy o'rganish fanini, shuningdek, og'zaki va yozma tarjima metodikasi, madaniyati, adabiyoti, mamlakatshunoslik, nazariyasi va amaliyotini o'qitishga katta ahamiyat berish kerak[3]. Natijada, bo'lajak mutaxassis ushbu chet tilini chet tilida yozilgan manbalardan olishi va baholashi, tarixiy va