BUG’DOY NAVLARINING BOSHOQLASH FAZASIDA SUV ALMASHINUV XUSUSIYATLARI

Аннотация

In this study, drought tolerance of wheat plant varieties grown in the conditions of Samarkand region was studied. It was found that all studied wheat varieties differ from each other in terms of the total amount of water in their leaves. The water deficit in the leaves of wheat varieties was also seen to change depending on the characteristics of the variety. The water deficit in the leaves of the Andijan-1 variety was the highest, while it was the opposite in the Tanya variety, i.e. 6.8% in Andijon-1. water deficit 2.5% water deficit in Tanya wheat variety, other varieties are in intermediate positions Key words: wheat, variety, water, drought, leaf, flower, spike, environment, factor. ВОДА В ФАЗЕ ПШЕНИЦЫ СОРТОВ СПЕЦИФИКАЦИИ ОБМЕНА Аннотация. В данном исследовании изучена засухоустойчивость некоторых сортов пшеницы, произрастающих в условиях Самаркандской области. Установлено, что все изученные сорта пшеницы отличаются друг от друга по общему содержанию воды в листьях. Также отмечено изменение дефицита воды в листьях сортов пшеницы в зависимости от особенностей сорта. Дефицит воды в листьях сорта Андижан-1 был самым высоким, а у сорта Таня - наоборот - 6,8. % в Андижане-1 дефицит воды У сорта пшеницы Таня дефицит воды составляет 2,5%, остальные сорта находятся на промежуточных позициях. Ключевые слова: пшеница, сорт, вода, засуха, лист, цветок, колос, среда, фактор. O‘simliklar boshqa barcha tirik organizmlarda bo`lgani kabi muhitning biotik va abiotik omillari ta`sirida bo`ladi. Shu jumladan, o‘simliklarning suvga bo‘lgan munosabatlari ham birmuncha murakkab bo`lib, bu ularning xilma-xilligi, hayot sikli, rivojlanish bosqichlari, ularda boradigan biokimyoviy, fiziologik jarayonlar bilan bog`liqdir [4]. Suvsizlik o‘simliklarning morfologik va fiziologik ko‘rsatgichlariga katta ta’sir ko‘rsatadi. Natijada o‘simliklarning o’sish 2 24 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ jarayonlari sekinlashadi va hatto suv yetishmaganda meva tugish jarayonlari ham kechikadi yoki umuman hosil bermaydi. Suv yetishmaganda ham o’sish va rivojlanishi mumkin bo’lgan o’simliklarga qurg‘oqchilikka o‘simliklar deyiladi [2]. Madaniy o‘simliklar o‘rtasida haqiqiy qurg’oqchilikka chidamli o‘simliklar bo‘lmaydi, faqat turlar va navlar o‘rtasida nisbiy qurg’oqchilikka chidamlilari bor. Ekinlarning qurg’oqchilikka chidamliligining asosiy ko‘rsatgichlaridan biri, suvdan tejamli foydalanishdir. Odatda qurg’oqchilikka chidamli o‘simliklar tanalarida suvning uzoq muddatga saqlash qobiliyatiga ega bo’ladi [3]. O‘simliklarning normal o‘sishi va rivojlanishi uchun ularning tanasidagi suvning miqdori katta ahamiyatga ega. Odatda o‘simlik tanasining 80 % ko‘prog’ini suv tashkil etadi. Bug’doylarning ham turli navlarida va yashash sharoitlari asosida suvning miqdori o‘zgarib turadi. Suv taqchil sharoitda qurg’oqchilikka chidamsiz navlarning tanasidagi suvning miqdori keskin kamayib ketadi [5]. Bug’doy navlarining qurg’oqchilikka chidamlilik darajasini ko‘rsatuvchi eng muhim fiziologik jarayon barglarning suvni saqlash qobiliyatidir. Boshqa ko‘rsatgichlarga nisbatan bu ko‘rsatgich to‘g’ridan-to‘g’ri navlarning qurg’oqchilikka chidamlilik darajasini harakterlaydi. Suv saqlash qobilyati ham o‘simliklarni qurg’oqchilikka chidamligini harakterlaydigan muhim ko’rsatgichdir. G’allasimonlarning, ayniqsa bug’doy navlarining naychalash fazasi suvga nisbatan kritik bosqich hisoblanadi. Bu fazada suv bilan yaxshi taminlangan va suv almashinuv xususyatlari to’la me’yorida o’tgan o’simliklarning odatda hosili mo’l va sifatli bo’ladi. Bu bosqichda agarda suv taqchilligi sezilsa donlar yaxshi rivojlanmaydi. Chunki fiziologik jarayonlar juda past darajada sodir bo’ladi. Bunday holatda donlar mayda, soni kam va hosildorlik ham kam bo’lib, sifat darajasiga ham salbiy ta’sir etadi. Bunday o’zgarishlar nav xususiyatlariga ham bog’liq bo’lib, qurg’oqchilikka chidamli navlar nisbatan kamroq zararlanadi va hosildorlik ham shunga bog’liq holda to’planadi. Bizning tajribalarimizda bug’doy navlarining naychalash fazasida suv almashinuv xususiyatlari bo’yicha to’plangan ma’lumotlar 3.1- jadvalda keltirilgan. 3.1- jadval. Bug’doy navlarining naychalash fazasida suv almashinuv xususiyatlari. Barglarda: № Navlar Umumiy suv Transpiratsiya Suv taqchilligi, Suv saqlash miqdori, % jadalligi, g/ % qobiliyati, m2s % 1. Andijon-1 75,0 20,0 2,63± 0,03 5,0± 0,02 2. Andijon-2 78,4 18,4 2,43± 0,01 4,7± 0,01 3. Asr 78,6 15,0 2,09± 0,04 4,3± 0,04 4. Omad 82,7 13,2 1,96± 0,02 3,3± 0,03 5. Tanya 83,6 10,5 1,29± 0,01 2,6± 0,05 Jadvalda keltirilgan ma’lumotlardan aniqlanishicha, o’simliklar bargidagi suv almashinuv xususiyatlari, ularning nav xususyiatlari asosida bir-biridan farq qiladi. Barglardagi umumiy suv miqdori Andijon -1 navida 75,0% ga teng bo’lsa, Andijon -2 navida 78,4% ga teng. U Andijon -1 naviga nisbatan 3,4 % ko’p ekan. Asr bug’doy navi barglarida umumiy suv miqdori 78,6% gat eng 2 25