YOSHLAR TADBIRKORLIK FAOLIYATINI QOʻLLAB- QUVVATLASHDA SOLIQ VA BANK SIYOSATI

Аннотация

This article highlights the importance and relevance of bank loans in support of youth entrepreneurship and their impact on the development of the sector. Also, the factors affecting the development of the industry and conclusions on the topic were given and relevant recommendations were developed. Key words: youth entrepreneurship, tax policy, tax benefits, reforms to expand tax incentives and reduce the tax burden for entrepreneurs, microcrediting of business activities. Oʻzbekiston mustaqilligining dastlabki yillaridanoq qonunchilik va huquqiy bazani rivojlantirish, moliyaviy qoʻllab-quvvatlashni tashkil etish, tadbirkorlarning huquqlarini himoya qilish, kadrlar tayyorlash va qayta tayyorlash, kichik biznes 55 “JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI VOLUME 2, ISSUE 4, 2024. APRIL ResearchBib Impact Factor: 8.654/2023 ISSN 2992-8869 subyektlariga xizmat koʻrsatuvchi bozor infratuzilmasini rivojlantirishga katta eʼtibor berildi. Oʻzbekiston Respublikasi mustaqillika erishgandan soʻng, tadbirkorlik faoliyatiga keng yoʻl ochildi. Bunda davlat tomonidan tadbirkorlarni har tomonlama qoʻllab-quvvatlanishi barobarida soliq imtiyozlari berib borildi. Xususan, amalda boʻlgan soliq solish tartibiga doimiy ravishda oʻzgartirishlar kiritish orqali tadbirkorlik subyektlariga yengilliklar berildi. Natijada, mustaqillikning ilk yillarida tadbirkorlikni mamlakat yalpi ichki mahsulotdagi ulushi 1 foizni tashkil qilgan boʻlsa, keyingi yillarda bu koʻrsatgich 50 foizdan ortdi va soʻngi yillarga kelib 56,5 foizga yetdi. Bu sohada ish bilan band boʻlganlar aholining 78 foizi mehnat qilmoqda.1 Qolaversa, respublikaning yarmidan koʻpini tashkil qiluvchi yoshlar masalasida, ularni tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanishida soliq imtiyozlari birdek qoʻllanilib kelindi. Ayniqsa soʻnggi 2017-2021-yillarda bu boradagi davlat siyosatida mutlaqo yangi tizim joriy etilib, biznes muhitini yanada yaxshilash boʻyicha muhim masalalar oldinga surildi. Bunga birgina, 2020-2021-yillarda soliq siyosati amalga oshirilgan islohotlar guvoh boʻla oladi. Masalan, 2020-yil 1- yanvarda amalda boʻlgan yangi Soliq kodeksiga muvofiq soliq turlari 13 tadan 9 taga kamaytirildi. Birinchi marta tadbirkorlarga ichki bozorda sotgan mahsuloti boʻyicha qoʻshilgan qiymat soligʻining bir qismi qaytarildi va tadbirkorlarning 3,4 trln. soʻm mablagʻi oʻz ixtiyorida qoldi. 2021- yildan boshlab tadbirkorlarning 25 yoshdan oshmagan ishchi-xodimlari uchun hisoblangan ijtimoiy soliq summasini byudjetdan toʻliq qaytarib berish tartibi joriy qilindi.2 Natijada 2021-yilning ikkinchi yarmida 170 mlrd. soʻm, kelgusi yilda esa 500 mlrd. soʻm mablagʻ 240 ming nafar yoshni ishga qabul qilgan tadbirkorlar ixtiyorida qoladi. Qolaversa, soʻnggi 4 yilda 30 yoshgacha boʻlgan tadbirkorlar soni 5 barobar koʻpayib, ular 500 mingdan oshganini eʼtirof etish kerak.3 2020-yil 8-iyunda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Tadbirkorlik faoliyati va oʻzini-oʻzi band qilishni davlat tomonidan tartibga solishni 1 Мирзиёев Ш. М. Миллий тараққиёт йўлимизни қатъият билан давом эттириб, янги босқичга кўтарамиз. – Тошкент: “Ўзбекистон”, 2018. – Б.7. 2 Мирзиёев Ш. М. Миллий тикланишдан – миллий юксалиш сари. 4-жилд. – Тошкент: “Ўзбекистон”, 2020. – Б. 24. 3 Мирзиёев Ш. М. Азму шижоатли ёшларимиз билан биргаликда янги Ўзбекистонни албатта бунёд этамиз. // Халқ сўзи, 2021. 1 июль. 56 “JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI VOLUME 2, ISSUE 4, 2024. APRIL ResearchBib Impact Factor: 8.654/2023 ISSN 2992-8869 soddalashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” qarori qabul qilindi.4 Qarorga koʻra, aholi oʻzini-oʻzi band qilishi va tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanishi uchun faqatgina soliq idorasini ogohlantirib qoʻyishning oʻzi kifoya boʻldi. Bunday faoliyat turi qarorga ilova tariqasida keltirilgan boʻlib, jami 69 turdagi tadbirkorlik faoliyatini nazarda tutadi.5 Aslida bungacha ham xalqimiz bunday faoliyat turi bilan shugʻullanib kelgan. Hunarmandchilik, ustachilik, zargarlik, novvoylik, duradgorlik, sartaroshlik kabi kasb egalari shular jumlasidandir. Mazkur muhim hujjat bilan sohada yangi tartiblar joriy etildi. Jumladan, oʻzini oʻzi band qilgan shaxslar shugʻullanishi mumkun boʻlgan faoliyat (ishlar, hizmatlar) turlari roʻyxati keltirildi.[13] Mazkur faoliyat (xizmatlar, ishlar) turlari faqatgina 24 ta edi. Endilikda ularning soni 69 taga yetdi. Bu esa, norasmiy sektorda band boʻlganlar sonini yanada kamayishiga olib keladi. Eng eʼtiborli jihati shundaki, avvalgi tartibga koʻra fuqaro vaqtinchalik mehnat guvohnomasini olish uchun bazaviy hisoblash miqdorining 4,5 barobori miqdorida toʻlovni amalga oshirishi kerak edi. Bu fuqarolarning eʼtiroziga sabab boʻlayotgan edi. Endilikda, qarorga muvofiq, oʻzini- oʻzi band qilgan shaxs sifatida roʻyxatdan oʻtgan fuqaro oʻz faoliyatidan tushgan daromadi barcha soliqlardan ozod etildi, ixtiyoriy tarzda ijtimoiy soliqni 2020-yil uchun bazaviy hisoblash miqdorining (BHM) 50 foizini toʻlaydi, bunda tadbirkor toʻla