O‘ZBEKISTONDA А-KAPELLA: AN’ANALAR VA ZAMONAVIYLIK

Аннотация

This article describes a unique acappella ensemble in our country and its foundation and creation, arranged for the performance of folk songs, original works and masterpieces of masters, as well as their subtleties... Key words: Unaccompanied performance, the concept of ensemble singing, the possibilities of vocal-technical singing, pronunciation rules, the meaning of words, rhythms and their usage, the concept of beatboxing, harmonic and melodic consonance, performances of folk songs and original creativity А КАПЕЛЛА В УЗБЕКИСТАНЕ: ТРАДИЦИИ И СОВРЕМЕННОСТЬ Аннотация. В данной статье описывается об уникальном в нашей стране ансамбле а капелла и его создании, переложенные и обработанные для исполнения народных песен, авторские произведении и шедевры мастеров, а также об их тонкостях. Ключевые слова: Исполнение безсопровождение, понятие ансамблевого пения, возможности вокально-технического пения, правила произношения, значение слов, ритмы и их использование, понятие битбокса, гармоническая и мелодическая созвучия, исполнение народной песни, авторское творчество. «Musiqa sanʼati madaniy fenomen sifatida yangi avlodni tarbiyalash va kamolga yetkazish borasida cheksiz imkoniyatlarga egadir. Sanʼat bilan oshno bo’lgan yoshlarning hayotga munosabati milliy urf-odat va umumbashariy qadriyatlarga xurmati baland bo’ladi». Sh.M. Mirziyoev Zamin a-kapella ansambli guruhining tashkil topganiga o’n uch yil bo’libdiki, jamoa shu kungacha tinimsiz ijodiy izlanishda. O’zbekistonda yagona hisoblangan mazkur jamoada oltita ijrochi faoliyat yuritib kelmoqda. Guruhni tashkil topishiga nima turtki bo’lgan degan savolga guruh raxbari Sh.Jumaev shunday javob beradi- «Ovoz eng mukammal va betakror cholg’u sozi, inson ovozi imkoniyatlari orqali moʼjizalar yaratish mumkin». “SH.Jumayev rahbarligidagi erkak ijrochilardan iborat «Zamin» a - kapella’si ijodi e’tiborga loyiq. O‘zbek xalq qo‘shiqlarini zamonaviy jaz ritmlarida ijro etayotgan ushbu 1 42 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ ansambl o‘zbek etno-jazini rivojlantirishga hissa qo‘shmoqda. Guruhning konsert dasturlari bilan chiqishlari ijrochilarda muayyan sahna tajribasini, yuksak ijro va mahoratga erishish istagini shakllantirdi. “1 Etno-jaz – ingliz. ethno, exotic jazz – jahon jazi nomi bilan mashhur bo‘lib, 1950- 60-yillarda yaratilgan jaz va jahon musiqasining kichik janri bo‘lib, an’anaviy jaz va sharqona musiqiy elementlarning uyg‘unligi bilan keng ajralib turadi. Insonning ichki kechinmalari, his-xayajoni, g’am-g’ussasiyu xursandchiligi aks etgan shoir sheʼri musiqa bilan xamohang tarzda ijrochi tomonidan uning shirali ovozida mohirona yangrashi albatta xar bir tinglovchi qalbini junbushga keltirmay qolmaydi. Аna shunday ijroni bir emas bir nechta ovozlar jo’rligida yangrashi insonga yanada zavq-shavq bag’ishlaydi va uning xayratini oshiradi. Bajarilayotgan ish qanchalik murakkab bo’lsa uning mahsuli shunchalar mukammal bo’ladi. Turli xil ovoz tembrlariga ega bo’lgan kuylovchilarning guruh bo’lib, ahillikda uzoq muddatli ijod qilishlari ham tahsinga loyiq. «Bizni ruhlantirib kelayotgan narsa - bu muhlislarning fikrlari» - deydi guruhning yana bir aʼzosi. Аlbatta xar bir sanʼatkor ilhom bag’ishlovchi hissiyot uni qadrlovchi va qo’llab-quvvatlovchi, unga ilhom bag’ishlovchi muhlislarining borligi. Guruh tarkibi tenor, bariton, bas va bitbokserdan iborat bo’lib, xar bir ovoz partiyasi o’ziga xosligi va muhimligi bilan bir-biridan ajralib turadi. Аsar ijrosida ovozlar alohida melodik qatorlarga ega holda, garmonik tuzilmalarni gavdalantiradi. Guruh repertuarlarini kuzatar ekanmiz, undagi aranjirovkalar takrorlanmas ohanglar tuzilmasidan iboratligiga guvoh bo’lamiz. Tanlangan asarlarni aranjirovka qilish va ularni qayta ishlab ijroga moslashtirish uchun guruh raxbari Sh.Jumaeva mas’ul. Uning yillar davomida olgan bilim va malakalari yangi ishlanmalarni yaratishda muhim manba xisoblanadi. Jamoa tashkil qilingan paytdagi ilk asar namunasi bilan oxirgi qilingan ishlarni solishtirib ham bunga guvoh bo’lishimiz mumkin. Kuzatishlar, tinglash, fikr va malaka almashishlar orqali 1 SEDIX T.T. "O‘ZBEKISTON JAZI: GENEZISI, TADRIJIYOTI, O‘ZIGA XOSLIGI" T-2023 B.16 1 43 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ yanada takomillashgan asarlarning tele ekranlar, radio, internet tarmoqlari va turli kanallar orqali eshittirilishi ijobiy fikr mulohazalarga sabab bo’lmoqda. Yangicha qarash, anʼanaviy yondoshishga o’zgartirish kiritishdan cho’chimasdan, tanqidlarga uchrashdan xayiqmasdan o’z yo’nalishida ijod qilib kelayotgan “Zamin a-kapella” guruhi xozirgi kunda o’z mavqei va xurmatiga ega. Bugungi kungacha a-kapella jamoasi tarkibi bir necha marta yangilangan bo’lishiga qaramasdan ularning ijro mahoratlari hammani lol qoldirishda davom etib kelmoqda. Qayta ishlangan xar bir asarni nazariy jihatdan olib qaralgand