ВОЗНИКНОВЕНИЕ МИСТИЧЕСКОЙ НАУКИ

Аннотация

This artickle talks about the history of the emergence of Sufism and its origin, who contributed. The science of Sufism in the middle of the VIII th century is reflected. Keywords: enlightenment, Sufism, seçti, sharia, truth, honesty, wisdom. ВОЗНИКНОВЕНИЕ МИСТИЧЕСКОЙ НАУКИ Аннотация. В донной статье говорится о возникновении суфизма и истори его возникновения, вынесший вклад в науку суфизм в середине VIII века. Ключева сдова: просветление, суфизм, секта, шариат, правда, честность, мудрость. Tasavvuf oʻrta asrlarda musulmon sharqida keng tarqalgan bu ta' limot dastlab VIII asrning oʻrtalarida Iroqda paydo boʻlgan. Tasavvuf ta' limoti asosida inson faoliyati va uning kamoloti yotadi. Movorounnahrning turli oʻlkalarida tasavvufning turli tariqatlari paydo boʻlgan. Turkistonda XII asrda Yassaviya,XII asrning oʻrtalarida Xorazmda Kubroviya, XIV asrda Buxoroda Naqshbandiya va boshqa tariqatlar vujudga kelgan. Va shu bilan bir qatorda tasavvuf, tariqat soʻzlarining manosiga ham toʻxtalib oʻtamiz. Tasavvuf sunfiylik musulmonlarni halollikka, poklikka tenglikka chorlovchi har kimning oʻzining halol mehnati bilan yashashga, boshqalarning kuchidan foydalanmaslikka davat etuvchi taʼlimot. Tariqat esa, tasavvuf qoidalariga amal qilib yashash,ya'ni komil inson darajasiga erishishni koʻrsatuvchi yoʻl. Tasavvuf tadrijiy taraqqiyotga ega bir ta' limit boʻlib, islom olamida VIII asrda paydo boʻlgan. Tasavvuf bu soʻfiylik boʻlib bir nechta tariqatlarga boʻlingan. Dastlab u zohidlik koʻrinishida kurtak yozadi. Gap shundaki Muhammad s.a.v.vafotlaridan keyin musulmonlar olamida boʻlinish yuz beradi.Ayniqsa xalifa Usmon zamonida boylikka ruju, qimmatbaho tafakkur 8 bilan qarindosh urugʻlar, yaqin doʻst birodarlarini siylash rasm, ya' ni urf odatga, odatiy holga aylanib qoldi. Tasavvuf soʻfiylik islomda insonni ruhiy va axloqiy jihatdan komillik sari yoʻllovchi ta' limot. Tasavvuf soʻzining oʻzagi, mazmuni haqida olimlar turli fikr va taxminlar bildirganlar. Ular ichida Ibn Xaldunning fikri haqiqatga yaqin deb eʼtirof etilgan.Muqaddima asarida tasavvuf " suvf" jun, poʻstin degan manolarni anglatadi Zero odamlar tarkidunyo qilgan Zohidlar jundan toʻqilgan poʻstin kiyishni odat qilganlar bu bilan ular bashang kiyinib yuruvchi ahli insonlardan farqli hayot tarzini oʻzlarida namoyon etgan deydi. Tasavvuf ilmining paydo boʻlishi bu asosan insonlarning diniy bilimlarini ham oʻstirib borganlar Tasavvuf va sufiy IX asrning boshlarida yashagan Abu Hoshim sufiydan boshlab joriy etilgan. Unda oldingi davrlarda bu atama oʻrnida "zuhd" "zohidlik" "tarkidunyochilik" taqvodorlik kabi soʻzlar ishlatilgan .Mening fikrimcha tasavvuf taʼlimoti shunday taʼlimotki,insonlarni yaxshilikka ,ezgu ishlarga undovchi taʼlimotdir.Sababi bu tasavvuf insonlarni bir biriga yaqinlashtira oladigan kuch hisoblanadi. Men uchun bir narsa qiziqki qachon inson komillik darajasiga yeta oladi? Tasavvuf taʼlimotida juda koʻp narsalar qoralanadi yani birinchi oʻrinda nafs balosi boʻlib insonlarga nafsni yeng,oʻzingdan hech qachon nafsingni ustun qoʻyma deydilar.Nafs bu menimcha shaytoniy hirs boʻlib insonlarni yomonlik sari yetaklaydi. Nasr yoʻliga kirgan kishi rasvo boʻlur Yoʻldan ozib toyib, tuzib gumrox boʻlur Yotsa, tursa shayton bilan hamroh boʻlur. Nafs shunday bir baloki, agar u sizdan ustun chiqib qolsa, sizni xonavayron qilishi turgan gap. Nafs turli xil koʻrinishlarda boʻlishi mumkin. Masalan mol mulkining nafsi, zinoning nafsi, yetuklik va ichkilikning nafslari. Tasavvufda esa nafsga aslo oʻrin yoʻq. Tasavvuf ilmiga hissa qoʻshganlar. Ahmad Yassaviy, Bohouddin Naqshbandiy, Najmiddin Kubro kabi bir necha allomalarimiz katta hissa qoʻshgan. Alloma, yetuk tasavvufchi shaxs Ahmad Yassaviy haqida gapiradigan boʻlsak u birgina " Hikmatlar" asari bilan mashhur. Chunki bu " Hikmatlar" asari insonlarni odob axloq, maʼnaviyat kabi tushunchalar turadi. Yassaviyning koʻp asarlari nafsni yengish boʻlib insonlarni nafsga yengilib qolmaslikka oʻrgatadi. Nafs amrida har nechaki topilgaysan, Koʻp garchi butunlik tilasang singaysan, Kam ista- yu necha elga yoʻli yolingʻaysan, Nafsingga xilq aylakim tinigʻahsen. 9 Ustoz Maqsud Shayxzoda ham Yassaviy haqida shunday fikr bildiradi: "shubxasizki, Xoʻja Ahmad Yassaviyning yozib qoldirgan " Hikmat" kitobi keyinchalik til jihatidan va maʼno tomonidan qanchalik oʻzgarishlarga duchor boʻlmasin, uning asl vazni avvalgi holicha qolgan. Chunki uning Hikmat asari hozirgi sherlar yoziladigan barmoq vaznida yozilgan. Chunki birovlar ilgarigi vaznni shuncha ildizidan oʻzgartirib, qaytadan ishlashlari amri mahol boʻlgan edi deydilar. Aslini olganda Ahmad Yassaviy hayoti haqida maʼlumot juda kam. U Yassi yaqinidagi Sayram qishlogʻida tugʻilgan. Uning otasi Ibrohim Turkistonning taniqli shayxlaridan boʻlgan. Onasi Qorasoch momo nomi bilan mashhur. Ahmadning yoshligi ancha qiyin kechadi. Otasi erta vafot etadi. Ahmad Yassaviy yirik mutassavvif olim Arslonning qoʻlida tarbiyalangan, soʻng Buxoroga borib, Yusuf Hamadoniy qoʻlida tahsil oladi. Ahmad Y