ОЛИЙ ТАЪЛИМ ТИЗИДА АЁЛЛАР ФАОЛИЯТИ

Аннотация

This article describes the growth of women's activity in the higher education system in the country during the еars of independence, the opportunities created for women in the field. Key words: digital economy, innovation, Women of science, Medal of “Shuhrat”. ДЕЯТЕЛЬНОСТЬ ЖЕНЩИН В СИСТЕМЕ ВЫСШЕГО ОБРАЗОВАНИЯ Аннотация. В годы независимости описывается рост активности женщин в системе высшего образования страны, возможности, созданные для женщин в этой сфере. Ключевые слова: цифровая экономика, инновации, «Женщины-ученые», медаль «Слава». Ўзбекистон Республикасида мустақиллик йилларида таълим тизимида амалга оширилган барча ислоҳотлар соҳада фаолият юритаётган кадрлар масаласига алоҳида эътибор қаратиш лозимлигини тақозо қилди. Шунингдек, Ўзбекистон Республикаси қонунчилигида жинси, тили, дини, ёши ва ирқидан қатъий назар барча учун билим олиш ҳуқуқи кафолатлаб қўйилди. Ушбу соҳада олиб борилаётган ислоҳотлар натижасида мамлакат таълим тизими йилдан-йилга ўсиб борди ҳамда дунё таълим тизими талабларига жавоб берадиган янгича таълим масканлари барпо этилди. Республикада 1995 йилга келиб аёлларнинг 3 миллионга яқини, яъни 42 % и ишлаб чиқариш соҳаларига жалб қилинди. Хотин-қизлар нафақат ишлаб чиқариш соҳалари балки, илмий муассасаларда ҳам ўзларининг касб маҳоратларини намоён қилиб, илмий изланишлар ҳам олиб борди. Хусусан, 1995 йилнинг иккинчи чорагига келиб республика миқёсида 16300 нафарга яқин аёллар илмий тадқиқот муассасаларида фаолият олиб бориб, улардан 200 нафарга яқини фан доктори, 2900 нафари фан номзоди, 2 нафари фанлар академияси академиги сифатида иш олиб борди1. Мамлакатимизда хотин-қизларни ҳар томонлама қўллаб-қувватлаш натижасида уларнинг ижтимоий ва маданий соҳалардаги фаолияти жадаллашиб борди. Аёлларнинг илмий соҳалардаги имкониятларини тўла намоён қилишлари учун кенг имкониятлар эшиги очилиб, республикада олима аёллар сони йилдан-йилга кўпайди. Шунингдек, 2005-2008 йиллар давомида 110 нафар хотин-қизлар докторлик диссертaцияларини, 888 нафар аёл 1 Сурхондарё вилоят давлат архиви. 143-фонд, 13-рўйхат, 143-йиғма жилд, 29-варақ. 1 45 8 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ номзодлик диссертaцияларини ҳимоя қилган бўлиб, шулардан, 37,3 % и тиббиёт, 11,8 % и педагогика ва 10 % и филология йўналишларига тегишли докторлик диссертaциялари ҳисобланди. 2010 йилга келиб эса олима аёллар сафи қарийиб 286 нафарга кўпайди2. Таълим тизимининг барча босқичларида олиб борилган ислоҳотлар ва аҳоли саводхонлигини оширишга қаратилган тадбирлар натижасида мамлакатда аёлларнинг саводхонлик даражаси ҳам ўсди. Хусусан, 2010 йилда республикада аёлларнинг саводхонлик даражаси 91,8 % га етди. Бундан ташқари мактабларда тугалланган олий маълумотли ўқитувчи аёллар 76 % ни ташкил қилди. Мазкур йилда олий таълим даргоҳлари талабаларининг 40,9 % ини аёллар ташкил қилиб, умумтаълим мактабларида 48, 6 % ни, касб-ҳунар коллежларида таҳсил олувчиларнинг эса қарийб 48,1 % и хотин-қизлар улушига тўғри келди3. Ушбу йилга келиб республика олий ўқув юртларининг магистратура босқичида таҳсил олаётган талабаларнинг 35 % ини хотин-қизлар ташкил қилди4. Ўзбекистон Республикаси Президентининг “2017-2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар стратегиясини “Илм, маърифат ва рақамли иқтисодиётни ривожлантириш йили” да амалга оширишга оид Давлат дастури тўғрисида” ги Фармонида ҳам хотин-қизларимизнинг ҳақ- ҳуқуқларини ҳимоя қилиш, уларни олий таълимга яна-да кўпроқ қамраб олишга алоҳида эътибор қаратди. Натижада 2018 йилда Республика миқёсида хотин-қизларнинг илм-фан ва таълимдаги улуши ўсиб борди. Мазкур йилда хотин-қизлардан 519 нафар фан доктори (2022 йилга келиб 700 нафар), 4780 нафар фан номзоди, 200 нафарга яқин фалсафа доктори (PhD)5, 6 нафар академик, 15 нафар Ўзбекистон Қаҳрамони, 15 нафар қонунчилик палатаси депутати, маҳаллий Кенгаш депутатларининг 23 % ини ташкил этди. Шунингдек, республикада хотин-қизларнинг илмий салоҳиятининг ортиб боришига ҳам алоҳида аҳамият берилди. Республика “Олима аёллар” уюшмаси кўмагида илм-фан соҳасида уларнинг фаолияти ҳар томонлама қўллаб-қуввтланди. Хусусан, Ўзбекистон Республикаси Фанлар Академиясида 2012 йилда олима аёллар сони 2493 нафарни ташкил этган бўлиб, улардан 371 нафари фан номзоди, 78 нафари фан доктори, 7 нафари академик6. Хусусан, 2019 йилга келиб Ўзбекистон Республикаси Фанлар Академиясида олима аёллар сони 2600 нафарга яқинни ташкил қилди. 2012 йилда уларнинг сони Ўзбекистон Республикаси Фанлар Академиясида 2493 нафар аёллар турли соҳаларда илмий изланишлар олиб бориб, улардан 371 нафари фан номзоди, 78 нафари фан доктори, 7 нафари академик7. 2 М.Шамсиева. “Ўзбекистонда хотин-қизларни ҳимоя қилишда давлат ва нодавлат ташкилотларининг ўрни (1991-2010 й). номзодлик диссертацияси. - Б. 122-123. 3М.Ғаффорова. Ўзбекистоннинг ижтимоий сиёсий ҳаётида хотин-қизларнинг ўрни. Номз. диссертацияси. - Тошкент-2018 йил. - Б. 55. 4 Олий ва ўрта