СОЦИАЛЬНАЯ ЗНАЧИМОСТЬ ФОРМИРОВАНИЯ МУЗЫКАЛЬНОГО ВОСПРИЯТИЯ У СТУДЕНЧЕСКОЙ МОЛОДЕЖИ

Аннотация

In this article, "Formation of musical perception in young students. written on the topic of "social importance". It contains theoretical information about the historical stages of the formation and development of musical perception, the scientific views of musicologists on the art of collective performance. Key words: person, society, thinking, spirituality, music, composer, song, status, sound, image, art. СОЦИАЛЬНАЯ ЗНАЧИМОСТЬ ФОРМИРОВАНИЯ МУЗЫКАЛЬНОГО ВОСПРИЯТИЯ У СТУДЕНЧЕСКОЙ МОЛОДЕЖИ. Аннотация. Данная статья написана на тему «Социальная значимость формирования музыкального восприятия у школьников». Содержит теоретические сведения об исторических этапах становления и развития музыкального восприятия, научные взгляды музыковедов на искусство коллективного исполнительства. Ключевые слова: человек, общество, мышление, духовность, музыка, композитор, песня, статус, звук, образ, искусство. Musiqa insonga ta’sir etar ekan, uni quvontiradi, hayajonlantiradi, o‘ziga qiziqish uyg‘otadi. Inson tuyg‘ularining barcha ko‘rinishlari – quvonch va qayg‘u, baxt va dard-alam musiqada aks etishini bolalar eshitishlari, anglashlari va his etishlari uchun o‘qituvchi barcha shart-sharoitlarni hosil qiladi, bolalarning musiqa bilan muloqati quvonchli bo‘lishi uchun turli vositalar qo‘llaydi. Bu esa ko‘proq darsda qo‘llaniladigan musiqiy asarlarga bog‘liq. Asarlar badiiy qiymatga ega bo‘lishi, obrazli, qiziqarli, mazmunan bolalarga yaqin, tili jihatdan mos bo‘lishi, bolalar ehtiyojlariga javob berishi kerak. Shu bilan birga, o‘quvchilarga tinglash uchun musiqiy material havola etilayotganda ularning tinglash diqqati hajmi e’tiborga olinishi lozim. 6- 7 yoshli bolalar 1-1,5 minut musiqani turg‘un diqqat bilan tinglaydilar, uchinchi-to‘rtinchi sinf o‘quvchilari 4-4,5 minut jaranglaydigan musiqiy obrazni idrok etishlari, o‘smirlar esa 15-17 minut diqqat bilan asar tinglay oladilar. Har bir bolaning qiziqishi uning ichki dunyosiga mos bo‘ladi. Ma’lum bir yoshdagi bolalarni alohida qiziqishlari birlashtiradi. 7-8 yoshdagi kichik maktab o‘quvchilari quvnoq, sho‘x 1 34 9 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ musiqani qahramonlik, o‘yin mavzusiga bag‘ishlangan asarlarni qiziqish bilan eshitadilar. Ularni aniq, yorqin obrazli, poetik mazmunga, sho‘x usulga, oddiy til va shaklga ega bo‘lgan asarlar qiziqtiradi. Masalan, «Oq terakmi, ko‘k terak», «Asp bo‘laman», «Dilxiroj», «Chitti gul», «Chamanda gul», «Choriy chambar», «Kovushim» (hazil qo‘shiq), «Laylak keldi» kabi ko‘plab xalq ijodi namunalari, «Kapalagim», «Archa bayrami» (N.Norxo‘jaev), «Bolalar va g‘ozlar» (D.Najmitdinov), «Yomg‘irjon» (S.Abramova), «Quvnoq doira» (B.Gienko), «Qo‘g‘irchoq soldatchalar marshi» (P.Chaykovskiy) kabi asarlar shu yoshdagi o‘quvchilarga yaqin. Bolalar asarning janr xususiyatlarini – marsh, qo‘shiq-raqs yengil o‘zlashtiradilar. Shuning uchun o‘qituvchi o‘quvchilarni musiqa janri namunalari bilan tanishtirishda janrning faqatgina xarakterini aniqlamasdan, janr xususiyatlarini ham ko‘rsatib berishga harakat qilishi lozim. Buning uchun bolalarga pesalarni taqqoslash va ulardagi umumiylikni topish vazifalari beriladi. Masalan, «Yurish marshi» (F.Nazarov), «Bayram marshi» (D.Zokirov), «Usmoniya» (xalq kuyi), «Futbol marshi» (M.Blanter), «Yog‘och soldatchalar marshi» (P.Chaykovskiy) namunalarida bolalar marsh musiqasining hayotdagi o‘rni hamda ularning xilma-xilligini bilib oladilar. Ko‘rsatilgan marshlarning hammasi o‘z kayfiyatiga ega va ularni umumlashtirib turuvchi xususiyat – hammasida qadam harakati, aniq usul (pulsatsiya) borligi. qadamlar harakati tez, yengil, chaqqon yoki og‘ir, shaxdam, ulug‘vor, tantanavor bo‘lishi marshning kayfiyatidan kelib chiqishini bilib oladilar. Xuddi shu yo‘sinda raqs va qo‘shiq janr xususiyatlarini ko‘rsatib berish mumkin. Asarning janr xususiyatlarini o‘rgangandan so‘ng bolalarni musiqadagi ifodaviylik va tasviriylik tushunchalariga olib kelish mumkin. Avvalo o‘quvchilarga musiqiy obrazning ifodaviyligi ko‘rsatiladi. Musiqa sho‘x, quvnoq, g‘amgin, mayin, nozik, tantanavor, hazil, beg‘amlik, ma’yuslik, dard kabi turli kayfiyatlarni ifodalashi ko‘plab asarlar misolida ko‘rsatilishi mumkin (I.Akbarov «Alla»si, A.Mansurov «Qo‘zichog‘im – o‘yinchoq»1, P.Chaykovskiyning «Kasal qo‘g‘irchoq» asari, «Lazgi», «Paxtaoyning bayrami» va boshqalar). Shundan so‘ng bolalarda tabiat manzaralari va harakat aks etganasarlar yordamida musiqaning tasviriyligi haqidagi tushunchalar shakllantiriladi (S.Abramova «Yomg‘irjon», R.Shuman «quvnoq chavandoz», B.Gienko «quvnoq doira», G.Mushel «Ertak», I.Akbarov «Karvon», A.Rouli «Vesyoliy gnom» va hk.) 9-11 yoshli o‘quvchilarni ko‘proq musiqada o‘tgan davr va hozirgi zamon qahramonliklari mavzusi, xalq ijodi, turli xalqlar musiqasi qiziqtiradi, kompozitorlar ijodi, xalq qahramonlari aks etgan asarlar kasb etadi. Musiqaning ifoda vositalari – sur’at, dinamika, registr, lad haqida tushunchalarga ega bo‘ladil