РОЛЬ ЖИВОПИСИ И РИСУНКА В ИЗОБРАЗИТЕЛЬНОМ ИСКУССТВЕ

Аннотация

In this article, visual art is a type of art and its place and importance in people's lives. Also, the development of visual art in the territory of Uzbekistan (examples of visual art found in Afrasiob, Varakhsha, Tuproq Qala, etc.). Types of fine art (painting, graphics, sculpture) and genres (landscape, life, still life, portrait, historical, battle, animal, legendary, marina). Types of painting - easel painting, monumental painting, miniature painting. Painting technique - fresco, mosaic, stained glass. Keywords: painting, graphics, sculpture, landscape, life, still life, portrait, historical, battle, animal, legendary, marina. РОЛЬ ЖИВОПИСИ И РИСУНКА В ИЗОБРАЗИТЕЛЬНОМ ИСКУССТВЕ Аннотация. В данной статье изобразительное искусство – это вид искусства, его роль и значение в жизни людей. Также развитие изобразительного искусства на территории Узбекистана (примеры изобразительного искусства найдены в Афрасиобе, Варахше, Тупрок Кале и др.). Виды изобразительного искусства (живопись, графика, скульптура) и жанры (пейзаж, натюрморт, натюрморт, портрет, исторический, батальный, анималистический, легендарный, марина). Виды живописи - станковая живопись, монументальная живопись, миниатюрная живопись. Техника росписи – фреска, мозаика, витраж. 509 Ключевые слова: живопись, графика, скульптура, пейзаж, быт, натюрморт, портрет, исторический, батальный, звериный, легендарный, пристань. Маълумки, тасвирий санъат санъатнинг бир тури ҳисобланиб, кишилар ҳаетида ўз ўрни ва аҳамиятига эга. Унинг шаклланиши ва тараққиёти узоқ ўтмишга бориб қадалади. Шу ўринда унинг назарий жиҳатларига эътибор қаратиш лозим. Тасвирий санъат – одатда, борлиқни маълум бир шакллар,ёки кўринарли образлар орқали ифода этадиган санъатдир. Яъни,унга кўра шакллар ёрдамида фазовий кенгликда,юзада ёки текисликда (қоғоз юзасида, девор юзасида, матода ва ҳ.к)акс этади. Тасвирий санъат тушунчаси кенг маънога эга бўлиб,графика, рангтасвир ва ҳайкалтарошлик санъати ҳам шулар жумласидандир. Ҳамма турлари бир-бирига яқин ва бир қанча ўхшашликлари мавжуд. Аммо,ҳар бири ўзига хос хусусиятларга эга бўлиб, тасвирлаш услублари ва техникаси бор. Шу билан бирга, бир қатор тур ва жанрларга бўлиниб,уларнинг ишлатилиш ўрни, муайян мавзуси ва услубига қараб ажратиб олишимиз мумкин. Аждодларимиз томонидан яратилган тасвирий ва амалий безак санъати, меъморчилик намуналари – ёдгорлигимиз ҳисобланиб, бой тарихимизнинг жонли ва ишончли кўзгуси десак, ҳеч ҳам муболаға бўлмайди. Яъни, буларнинг барчаси серқирра ижодкорлар томонидан яратилган бўлиб, гўзаллик қонун-қоидалари асосида бадиий тарзда ифодаланган. Ўзбекистон ҳудудида ҳам қадимги рангтасвир асарларини учратишимиз мумкин. Масалан, Болаликтепа, Варахша ва Афросиёбдаги деворий расмлар орқали, аждодларимизнинг тасвирий санъатга бўлган қизиқишларини ва нақадар гўзал қалб эгалари бўлишганини англашимиз мумкин. Қадимги рассомлар фаолиятида ҳам кузатувчанлик сезиларли даражада ўз кучига эга бўлиб, воқеаларнинг характерини ва мазмунини аниқ тасвирлаб бера олган. Буларнинг ҳаммаси хилма хил бўлиб, ҳар бир белги, шакл ва қораламалар ўзига хос фикр ва хусусиятларни ифодалайди. Бу орқали эса, уларнинг ҳаётида тасвирий санъатнинг тутган муҳим ўрни мавжудлигини кўришимиз мумкин. Натурага қараб расм ишлаш машғулотлари нарсаларнинг тузилиши, шакли, ранги, ўлчовлари, уларнинг характерли, типик белгиларини билиш имконини беради. Шу орқали болаларда кузатувчанлик, хотира, эстетик дид, образли тафаккур каби энг муҳим тасвирий малакалар шакллантирилади ва ривожлантирилади. Улар тик, ётиқ, оғма, эгри, тўлқинсимон чизиқларни чизиш, бўёқлар билан тегишли юзани бир меёрда бўяш, оч тусдан тўқ тусга ва аксинча тўқдан очга ўтиш, ўқувчилар тўғри ва эгри чизиқларни 510 тенг бўлакларга бўлиш малакаларни ўзлаштирадилар. Чизилаётган расм мазмунидан келиб чиққан ҳолда қоғоз форматини тўғри танлашни ҳамда расмни қоғозда композицион жиҳатдан тўғри жойлаштиришни ўрганадилар. Шунингдек, расмни босқичлар асосида ишлашни ўзлаштирадилар. Натурага қараб расм ишлаш машғулотларида ўқувчилар мўйқалам, рангли қаламлар, акварел, гуашь бўёқлари билан ишлаш йўлларини ўрганадилар, имкони бор жойларда кўмир (уголь), соус, пастел, сангина каби материаллар билан ҳам иш олиб борадилар. Амалий ишларда одам, ҳайвон, қушлар гавдасининг тузилиши, улар қисмларининг ўлчов нисбатлари, шаклларини тўғри акс эттириш малакалари такомиллаштирилади. Ёруғсоя, рангшунослик, перспектива, композиция юзасидан назарий маълумотлар бериш билан бир қаторда ўзига қараб алоҳида ва натюрморт ишлаш юзасидан амалий ишлар бажарилади. Тасвирлаш жараёнида натурани таҳлил қилиш, уларнинг қисмларини бир-бири билан таққослаш, умумлаштириш кабилар расм ишловчининг эътибор марказида бўлади. Бунда, айниқса, чизиқлар равонлиги, рангларнинг нафис ва мутаносиблиги, ифодаланган гўзалликни зеҳнлаб тасвирлай олишга алоҳида эътибор берилади. Дастгоҳли рангтасвир орқали чуқур фалсафий мавзуга эга бўлган асарлар яратишга тайёрлаш, бадиий дидни юксалтириш, тасвирий санъат асарлари билан таништиради. Рангтасвир асар