ВЗГЛЯД НА ИСТОРИЮ ЛУННОЙ ЗВЕЗДЫ ХОСА

Аннотация

This article provides information about the history of the construction of the Sitorai Mohi Khosa palace and its transformation into a museum. As a result of Soviet policy, a number of historical monuments were damaged, including the Sitorai Mohi Khosa palace, which was transformed into a museum, where the complex has been preserved to this day. Ethnographic exhibitions were also exhibited in the Sitorai Mokhi Khosa palace in Soviet times, thanks to independence, the complex was restored and its ethnographic department is still functioning. Keywords: Bukhara, Samarkand, city, museum, clothing exhibition, exposition, emir, Mangyt dynasty, palace, architect, art, Hanai hasht, concubine. ВЗГЛЯД НА ИСТОРИЮ ЛУННОЙ ЗВЕЗДЫ ХОСА Аннотация. В этой статье представлена информация об истории строительства Дворца Ситорай Мохи Хоса и его превращении в музей. В результате советской политики был поврежден ряд исторических памятников, в том числе дворец Ситорай Мохи Хоса, который был преобразован в музей, где комплекс сохранился до наших дней. Во дворце Ситорай Мохи Хоса этнографические выставки выставлялись и в советское время, благодаря независимости комплекс был отреставрирован и до сих пор функционирует его этнографический отдел. Ключевые слова: Бухара, Самарканд, город, музей, выставка одежды, экспозиция, эмир, династия мангытов, дворец, архитектор, искусство, Ханай хашт, наложница. Ситораи Моҳи Хоса саройи Бухородан 4 км шимолда, Самарқанд йўлининг ёқасида Бухоронинг сўнгги амирлари манғитлар сулоласининг шаҳар ташқарисидаги энг кўркам ёзги саройи бўлиб, бу сарой XIX аср охирларида қурилган. Бухорода манғитлар сулоласининг 1 09 1 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ ҳукмдорлари томонидан кўплаб тарихий иншоотлар барпо этилган бўлиб, Ситораи Моҳи Хоса меъморий мажмуаси шулар қаторидандир. Саройнинг дастлабки иморатлари амир Насруллохон ҳукмронлиги даври (1826-1860 йиллар)да қурилган. XIX асрнинг иккинчи ярми амир Музаффархон ҳукмронлиги даврида (1860-1885 йиллар) машҳур сарой меъмори Остонқул Ҳафизов саройнинг янги лойиҳасини яратди ва сарой мажмуаси қурилишини давом эттирган. Бироқ бу ерда сарой ва хушманзара боғ барпо қилиш амир Абдулаҳад Баҳодирхон ҳукмронлиги даврида (1885-1910 йиллар) амалга оширилган. Сарой қурилишига меъмор уста Ҳожи Ҳафиз раҳбарлик қилган. Амир Абдулаҳадхон сарой қурилишида уста Насруллобой ва уста Остонқуллар ҳам иштирок этишган. Ёзги саройнинг асосий бинолари сўнгги Бухоро амири Амир Саййид Олимхон ҳукмронлиги даврида (1911-1920 йиллар) қурилган ва шу даврдан бошлаб сарой мажмуаси янги ва эски саройга ажратиладиган бўлди. “Ойга ўхшаш юлдузлар” деб номланган бу сарой ХИХ аср охири ХХ аср бошларида уста Хўжа Ҳафиз, Абдулла Гʻафур, Карим (Тахта) Самадов, Қори Чўбин, Уста Ҳожи Қурбон, уста Бобораҳим Ҳаётов ва уста Ширин Муродовлар томонидан қурилган. Сарой комплекси (мажмуасининг) умумий майдони 6,7 гектарликни ташкил қилиб, чорбоғ, қабулхона, ҳарам, канизакхона, кўшк, масжид ва филхоналардан ташкил топган . Бухкомстарис амалга оширган ўлкашунослик тадқиқотлари натижасида Бухоро Регистонининг ғарбида жойлашган Болоҳовуз масжидининг қурилиш тарихи тўғрисида камёб далиллар қўлга киритилди. Чунонки, Болоҳовуз масжиди Аштархоний Абулфайзхоннинг (1711-1747) онаси “Биби подшоҳ” тахаллусини олган Ситораи Моҳи Хоса томонидан қурилган. Ситораи Моҳи Хоса номли ҳозирги амир саройи ўрнида шу аёл томонидан боғ барпо этилган. Амир Абдулаҳад (1885-1910) замонига келиб бу боғ хароба ҳолга тушиб қолган. Амир Абдулаҳад боғни обод қилиб унинг тарихий номини қайта тиклайди ва унга “Ситораи Моҳи Хоса” номини беради. Бухкомстариснинг маълумотлари Ситораи Моҳи Хоса саройи ва сарой номининг пайдо бўлиши тўғрисида ҳозирги мавжуд маълумотлар, шунингдек, халқ оғзида юрган ривоятлар мазмунини бутунлай ўзгартириб юборади. Сарой боғининг режаси диққатга сазовордир. Саройнинг барча бинолари боғ ичида жойлашганлигига қарамай, боғнинг режаси мустақил деса бўлади. Боғ сарой бинолари қурилмасидан олдин барпо қилинган. У Темур ва темурийлар давридаги Самарқанд боғларига ўхшаш анъанавий чорбоғлар шаклида режаланган. Сарой боғининг атрофи пахса девор билан ўралган. Ёзги сарой боғида гулзорлар, ишкомлар, мевали ва манзарали дарахтлар, кўркам хиёбонлар, ҳовузлар ва ҳайвонот боғлари барпо қилинган. Архив маълумотларига караганда, Ситораи Моҳи Хоса саройи 1931 йилдан бошлаб Бухоро музейи сифатида фаолият бошлади. Кейинчалик боғнинг ярмида санатория ҳам ташкил қилинган ва ҳозир ҳам бу муассалар фаолият олиб бормоқда. Қорёғди Жумаев маълумотига кўра, ХХ аср 50 йилларида бебаҳо маданий меросимиз мафкуралаштирилиб, Ситораи Моҳи Хоса саройи ва унинг атрофидаги чорбоғга тиклаб бўлмас даражада шикаст етказилди, кўпгина нодир ашёлар талон-торож қилинди, боғдаги ноёб дарахтлар, ўсимликлар ва хайвонлар йўқ қилиб ташланди. 1 09 2 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENC