ОБ ОЦЕНКЕ ЭКСПЕРТОВ ШАНХАЙСКОЙ ОРГАНИЗАЦИИ СОТРУДНИЧЕСТВА

Аннотация

This article contains comments on today's regional problems, expert opinion on the Shanghai Cooperation Organization. Reasonable opinions and conclusions are given throughout the article. Key words: regional problems, South Asian center, expert opinion. ОБ ОЦЕНКЕ ЭКСПЕРТОВ ШАНХАЙСКОЙ ОРГАНИЗАЦИИ СОТРУДНИЧЕСТВА Аннотация. В статье представлены комментарии по сегодняшним региональным проблемам, экспертное мнение о Шанхайской организации сотрудничества. На протяжении всей статьи приводятся обоснованные мнения и выводы. Ключевые слова: региональные проблемы, южноазиатский центр, экспертное мнение. Бугунги кунда минтақавий муаммолар мураккаблашиб, ҳал этилиши шарт бўлган вазифалар кўлами кенгайиб бораётгани сари Шанхай ҳамкорлик ташкилотининг минтақадаги роли ортиб бормоқда. ШҲТнинг нуфузи ортиши билан бир қаторда, ташкилотни “Анти-НАТО” сифатида кўриш холатлари ҳам кўпайиб бормоқда. Атлантика Кенгашининг Жанубий Осиё маркази ва Европа маркази экспертлари ШҲТни “Анти-НАТО” сифатида кўрилишининг ташкилот аьзоларининг аксарияти АҚШ ва Ғарб давлатлари билан қарама-қарши сиёсат олиб бораётганлиги, Хитой ва АҚШ ўртасида иқтисодий уруш, Хитой ва Тайван ўртасидаги конфликт, Россия, Эрон давлатлари санкциялар таьсири доирасида эканлиги, Марказий Осиё давлатлари билан НАТО ўртасидаги муносабатларнинг яхши эмаслиги, Хиндистоннинг БРИКСдаги иштироки, Покистон ва АҚШ муносабатлари ўртасидаги совуқлик ташкилот хамда кўплаб сабаблар туфайли “Анти-НАТО” ёки НАТОга қарши қаратилган ташкилот сифатида кўрилаётганлигини таькидлашмоқда. Шунингдек, Европа ташқи алоқалар кенгаши экспертлари Асли Айдинташбаш, Мари Дюмулин, Элли Геранмаеҳ, Жанка Оертеллар Россия ШҲТни НАТОга қарши бўлган ташкилот сифатида кўрсатишга ҳаракат қилмоқдалигини, ташкилотнинг ҳарбий ҳажмини кучайтиришга интилиб, Россия ҳудудида қўшма ҳарбий машғулотлар ўтказишни таклиф 1 07 7 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ қилаётганлигини, Москва ШҲТни Хитой ва Россия бошчилигидаги Ғарбга қарши блокнинг ўзаги деб билишини маьлум қилишган. Россиялик тадқиқотчи А.Баранов 2005 йилда ШҲТ саммити доирасида Остона декларацияси қабул қилинганлигини, унда Марказий Осиёда жойлашган АҚШ ҳарбий базаларининг чиқарилиш санасини аниқлаштириш қарори қабул қилинганлигини, бу Ғарб давлатлари ва НАТОнинг хавотирига сабаб бўлиб, ШҲТнинг асл мақсади АҚШ гигемонлигини жиловлашдан иборат эканлигини кўрсатганлигини таькидлаб ўтган. Юқоридаги бахоларга жавобан “Ал-Жазеера” нашри “Шанхай ҳамкорлик ташкилоти "Анти-НАТО " иттифоқ емас, бу иқтисодий блок (Еевропа Иттифоқи каби) ёки НАТО каби ҳарбий иттифоқ эмас, гарчи унинг аъзолари қўшма ҳарбий машқлар ўтказган бўлсалар ҳам” деб, ХМАТМ эксперти Шуҳрат Иргашев эса Шанхай ҳамкорлик ташкилотини мавжуд блокларга “қарши” тузилган ўзига хос “муқобил блок” деб ўйлаш жуда нотўғри эканлигини, масалан, НАТО, Европа иттифоқи, КХШТ ёки бошқаларга қарши эмаслигини, ШҲТ ҳеч қачон ҳарбий блокга айланмаслигини, у геосиёсий баёнотлар бермаслигини, ҳеч ким билан қарама-қаршиликка бормаслигини билдирган холда ғарб экспертларининг бахоларини инкор этишган. ШҲТнинг кенгайиши бу кўплаб иқтисодий хамда терроризм, сепаратизм ва экстремизмга қарши курашда ҳамкорликни кучайишига олиб келсада, бироқ ташкилотнинг кенгайиши минтақавий хавфсизлик тахдидларининг бартараф этилишига ва ташкилотнинг истиболларига жиддий таьсир кўрсатмоқда. Россия Ташқи ишлар вазири Сергей Лавров “ШҲТ минтақавий ва халқаро муносабатларда тобора муҳим рол ўйнамоқда” каби сўзларида ШҲТнинг бугунги кундаги куч ва истиқболларини юқори бахолаган бўлсада, Европа ташқи алоқалар кенгаши экспертлари унинг сўзларига қарама-қарши Тожикистон ва Қирғизистон ўртасидаги чегара тўқнашуви билан бир қаторда ШҲТнинг Ҳиндистон ва Покистон ёки Хитой ва Ҳиндистон каби узоқ йиллик душманларни ўз ичига олган ташкилот яқинроқ хавфсизлик иттифоқига айланиши ёки ҳатто ўзининг ички можароларини ҳал қила олиши даргумонлигини таькидлаб ўтган. Шунингдек, Валдаи мухокама клуби эксперти доктор Вали Калежи ШҲТнинг горизонтал ва вертикал равишда тез ва сезиларли даражада кенгайиши самарадорлик, ташкилот сиёсати ва қарорларининг ижро этиш кафолатига салбий таьсир кўрсатганини, Афғонистон, Ҳиндистон яримороли, Яқин Шарқ ва Кавказ каби кенг ва турли ҳудудларни қамраб олган ҳолда кенгайиши бу ташкилотнинг йигирма йиллик билан солиштирганда кўпроқ хилма-хиллигига олиб келганлигини, ташкилотнинг кенгайиши уларнинг қарор қабул қилишдаги қийинчиликлар ва манфаатлар тўқнашувига олиб келиши мумкинлигини таькидлаган. Ҳиндистон Марказий Осиё фонди таҳлил маркази директори Нирмала Жоши Афғонистондаги ўзгаришлар ва унинг минтақадаги барқарорлик ҳамда хавфсизликка таьсири бўйича ШҲТ аъзолари доирасида бирон бир яхлит позитцияга келмаганликларини, ШҲТнинг Афғонистон бўйича ягона стратегияси йўқлигини, ташкилот аьзоларининг Афғонистон бўйича қарашлари турли хил бўлганлиги сабабли минтақада ташкилот 1 07 8 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «