ИСПЫТАНИЯ И КРИТЕРИИ КОНТРОЛЯ КАЧЕСТВА ВЫНОСЛИВОСТИ ФУТБОЛИСТОВ

Аннотация

This article is devoted to the determination of the most effective and informative tests and criteria for quality control of endurance in the training of athletes specializing in football. Key words: endurance, tests, training of athletes. ИСПЫТАНИЯ И КРИТЕРИИ КОНТРОЛЯ КАЧЕСТВА ВЫНОСЛИВОСТИ ФУТБОЛИСТОВ Аннотация. Данная статья посвящена определению наиболее эффективных и информативных тестов и критериев контроля качества выносливости в тренировке спортсменов, специализирующихся на футболе. Ключевые слова: выносливость, испытания, подготовка спортсменов. Долзарблиги. Чидамлилик муаммоларини илмий ишланмаларида сезиларли қўзғалишлар содир бўлаётганлигига қарамай, ҳозирги кунда спортчилар устидан педагогик ва тиббий-биологик назорат ўрнатиш амалиётида ушбу жисмоний сифатни ривожланиш даражасини назорати учун анча ахборотли мезонлар ва ташҳис услубларини танловида ягона услубий кўрсатма мавжуд эмас. Қўлланилаётган педагогик ва тиббий-шифокорлик назорат услубларининг кўпчилиги чидамлиликни ривожлантириш ва уни фойдаланилаётган машғулот воситалари ва услублари таъсирида ўзгариши тўғрисида аниқ миқдорий ахборот олиш имкониятини таъминлай олмайди. Чидамлиликнинг ривожланиш даражасини аниқлашда аниқ ва тўғри ишлаб чиқилган натижаларигаэришиш учун лаборатория шароитларида синовларни ўтказишда юклама параметрларини қатъий белгиланган қийматларидан фойдаланиш зарур. Амалиётда қўлланиладиган тестлаш тадбирлари стандарт лаборатория тажриба шароитларида спортчиларнинг биоэнергетик имкониятларининг танланган баҳосини таъминлаши ва ушбу имкониятларни алоҳида спорт турлари бўйича мусобақаларнинг махсус шароитларида амалда қўлланилиш даражсини миқдорий баҳолай олиши керак. Бунинг учун чидамлиликни баҳолаш учун тўғри тестларни аниқлаш ва анча ахборотли кўрсаткичларни белгилаш ҳамда кучи, сиғими, аэроб ва анаэроб метаболик жараёнларнинг самарадорлик мезонлари бўйича чидамлиликни алоҳида таркибий қисмларини аниқ баҳолашни таъминлаб бера олиши мумкин бўлган тестлаш тадбирлари назоратини лойиҳалашга нисбатан асосий ёндошувни аниқлаб олиш мақсадга мувофиқ. 9 19 International scientifijournal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Тадқиқотнинг мақсади – футболчилар чидамлилигини баҳолаш ва назорати учун тест ва мезонларга нисбатан илмий асосланган талабларни белгилаш. Тадқиқот натижалари. Юқорида кўрсатиб ўтилган параметрларнинг ҳар бирини миқдорий баҳолаш учун муайян тестлаш шартларига риоя қилиш лозим. Футболчилар чидамлилигини комплекс баҳолашга мўлжалланган тест дастурлари қўлланиладиган тест машқларининг тавсифи ва биоэнергия имкониятлари ёки танланган спорт тури бўйича мусобақа шароитларида уларни спортчилар томонидан амалга оширилиш даражасини ўрнатиш мақсадига эга эканлигидан келиб чиқиб, уларни бажарилиш шартлари бўйича фарқланади. Биоэнергетик имкониятларнинг (анаэроб ва аэроб имкониятлар) ривожланиш даражасини аниқлаш учун организмнинг тестланаётган вазифаси ёки ҳусусиятини максимал даражада юклантиришга имкон берувчи маълум турдаги машқлардан фойдаланишни талаб қилади. Ушбу машқлар барча спортчилар учун бир ҳил бўлиши ва тестланувчи вазифа ёки сифатни тўлиқ очиб берилишини таъминлаши керак. Спорт машқларининг бажарилиш техникаси, мусобақа беллашувларини олиб бориш тактикаси ва спортчининг руҳий тайёргарлигига боғлиқ бўлган спорт маҳсулдорлигини баҳолаш учун мўлжалланган тестлар, қоида бўйича, ушбу спорт турининг аниқ шароитларида имкониятларни амалда қўлланилиш даражасини аниқлаб беради. Аэроб ва анаэроб ишчанлик қобилиятларини баҳолаш тизимини бирлаштиришга бўлган кўп сонли уринишларга қарамай, ҳозирги кунда спортчиларнинг асосий аэроб ва анаэроб чидамлилик параметрларини баҳолашга йўналтирилган стандарт лаборатория тадбирлари ишлаб чиқилмаган ва кўп сонли мустахассислар томонидан қабул қилинмаган. Чидамлиликни баҳолаш бўйича мавжуд бўлган турли ҳил тавсиялар эътибордан четда қолиши, кўпинча таклиф қилинаётган синовлар, тестлар назариясига мувофиқ қатъий илмий текширувлардан (ишочлилик, амал қилиш муддати, объективлиги ва бошқалар текшируви) ўтказилмаслиги билан боғлиқ. Спортчиларда эришилган жисмоний тайёргарлик даражаси устидан узлуксиз назорат ўтказиш учун маълум физиологик мезонларга жавоб бера оладиган тестлар мажмуасини танлаб олиш ва синовдан ўтказиш зарур. Бундан ташқари, таклиф қилинаётган тестлаш тадбирлари ҳам ишончлилиги ва амал қилиш муддатига кўра, ҳам тақдимотлилигига кўра асосланган бўлиши керак, чунки ушбу тестлар ўрганилаётган сифатни очиб бериши ва уларни амалий шароитларда қўллаш имкониятлари мавжудлигини билиш лозим. Спортчиларнинг маълум гуруҳи учун лабаратория тестларини юқори ишончлилиги ва такроран ишлаб чиқарилувчанлигибитта сессиядан ортиқ ўтказилган синовларда ўрнатилиши, уларни амалиётда кенг қўллаш учун тавсия қилишга имкон беради. Натижаларни юқори ишлаб чиқарувчанлиги танланган физиологик вазифалар ёки ишчанлик қобилиятларинига нисбатан унинг кучли ахборотлилигини аниқлаб беради. Тадқиқот натижаларини муҳокама қилиш. Спортчилар у