IJTIMOIY TENDENSIYALARNI O‘RGANISH:SOTSIOLOGIK TAHLIL

Аннотация

В данной статье анализируются и исследуются заметные социальные тенденции в различных аспектах жизни общества с социологической точки зрения. Также были изучены статистические данные о тенденциях, наблюдаемых в обществе. Ключевые слова: Социология, цифровая связь, урбанизация, мегаполис, неравенство доходов, культурное разнообразие, Pew Research Center. Hozirgi kunda jamiyatimizda ijtimoiy tendensiyalar keng muhokamalarga sabab bo’lmoqda. Ijtimoiy tendensiyalar dunyoda bo’layotgan o’zgarishlarni va jamiyatning muhim aspektlarini tahlil qilishga, ularning tasniflanishiga yordam beradi. Quyida biz ijtimoiy tendensiya o’zi nima ekanligi va uning jamiyat hayotidagi o’rni haqida so’z yuritamiz. IJTIMOIY TENDENSIYA - bu o'zaro bog'liq ijtimoiy hodisalar guruhining yetarlicha barqaror rivojlanish chizig'i. “Ijtimoiy tendentsiya” tushunchasi ijtimoiy va gumanitar fanlar metodologiyasida asosiy tushunchalardan biridir; uning roli ko'p jihatdan tabiiy fanlar metodologiyasida fan qonuni tushunchasi o'ynagan rolga o'xshaydi. Tarixdagi ijtimoiy yo'nalishlarni va unga o'xshash fanlarni o'rganish alohida ahamiyatga ega bo'lib, ular uchun ilmiy qonun tushunchasi yotdir. Ijtimoiy tendentsiyaga misol qilib, ko'p asrlar davomida barqaror saqlanib qolgan insoniyat aholisining o'sish tendentsiyasi, so'nggi uch asr davomida tarqaladigan texnologik taraqqiyot tendentsiyasi va boshqalarni keltirish mumkin. Ijtimoiy tendentsiyalar universal bo'lishi mumkin, butun insoniyatni qamrab oladigan yoki mahalliy bo'lishi mumkin. Faqat ayrim hududlar yoki mamlakatlar guruhlari, alohida ijtimoiy guruhlar va boshqalar. Ijtimoiy tendentsiyalar - 1) jamiyatlar, alohida ijtimoiy jarayonlar yoki ijtimoiy quyi tizimlar taraqqiyoti sodir bo'ladigan yo'nalish; 2) ijtimoiy guruhlarning qarashlari yoki harakatlarida aniq yo'naltirilganlik, fikr va xatti-harakatlarda qayd etilgan muayyan qarashlar va 8 65 International scientifijournal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ pozitsiyalarning ommaviy ongda keng namoyon bo'lishi. Metodologik nuqtai nazardan, bu ta'riflar birinchi holatda deb ataladigan narsa bilan farqlanadi sotsiologiyada ob'ektiv paradigma, ikkinchi tushuncha esa sub'ektiv yoki xulq-atvor paradigmasiga amal qiluvchi vakillarga xosdir. Jamiyat taraqqiyoti tabiati va inson xulq-atvorining ijtimoiy tendentsiyalarini (yoki tabiiy umumlashtirishlarini) tahlil qilish sotsiologiyaning asosiy vazifalaridan birini tashkil etadi, degan g'oya, aksincha, ijtimoiy ta'limotlar rivojlanish qonuniyatlarini kashf etishi mumkin. tabiiy fanlar - bu Maks Veberning pozitsiyasi birinchi shakllantirilgandan kelib chiqadi. Uning fikricha, sotsiolog faqat ba'zi modellar, tipologiyalar, inson xulq-atvorining umumlashmalarini qurishi, to'g'rirog'i, postulatsiya qilishi va keyin bu postulatsiyalangan modellarga amal qilish tendentsiyasi mavjudligini tahlil qilishi mumkin. Veberning ta'kidlashicha, ijtimoiy voqelik cheksiz murakkab va inson ongi uni to'liq idrok eta olmaydi, ijtimoiy qonunlarni kashf eta olmaydi va benuqson ilmiy tushunchalar qura olmaydi. Ijtimoiy bilim har doim nisbiydir va bu shuni anglatadiki, sotsiolog uzoq "tarixiy" vaqt davomida ma'lum hodisalar o'rtasidagi aniq va barqaror aloqani kuzatsa ham, faqat o'zi o'rganayotgan hodisalarning rivojlanish tendentsiyalari haqida gapira oladi. So‘nggi o‘n yilliklar butun dunyo bo‘ylab oila tuzilmalarida sezilarli o‘zgarishlarga guvoh bo‘ldi. Birlashgan Millatlar Tashkilotining ma'lumotlariga ko‘ra, so‘nggi 30 yil ichida dunyo bo‘ylab ajralishlar soni 30 foizdan oshgan. Ajralishlar sonining bu o‘sishi nikoh, gender1 rollari va individual avtonomiyaga bo‘lgan munosabatlarning o‘zgarishini aks ettiradi. Bundan tashqari, statistik ma'lumotlarga ko‘ra, oila va qarindoshlik haqidagi an'anaviy g'oyalarni shubha ostiga qo‘ygan to‘liq ota-onali uy xo‘jaliklarining barqaror o‘sishi. Raqamli ulanish va ijtimoiy o‘zaro ta'siri: Raqamli texnologiyaning paydo bo‘lishi biz boshqalar bilan bog‘lanish va o‘zaro munosabatimizni inqilob qildi. Statistik ma’lumotlariga ko‘ra, 2021 yil holatiga ko‘ra, butun dunyo bo‘ylab 4,66 milliarddan ortiq faol internet foydalanuvchilari mavjud bo‘lib, bu butun dunyo aholisining 59,5 foizini tashkil qiladi. Ushbu keng tarqalgan raqamli ulanish ijtimoiy dinamikani qayta shakllantirdi, virtual hamjamiyatlarni, onlayn faollikni va masofadan ishlashni osonlashtirdi. Biroq, raqamli giyohvandlik, ijtimoiy izolyatsiya va kiberbulling 2 haqidagi xavotirlar haqidagi xavotirlar saqlanib qolmoqda, bu texnologiya va inson xatti-harakati o‘rtasidagi murakkab o‘zaro bog‘liqlikni ta’kidlaydi. Urbanizatsiya va megapolisning o‘sishi: Urbanizatsiya XXI asrning aniq tendentsiyasi bo‘lib qolmoqda, ko‘proq odamlar iqtisodiy imkoniyatlar va turmush darajasini yaxshilash uchun shaharlarga ko‘chib ketishmoqda. Jahon bankining hisob-kitoblariga ko‘ra, 2050-yilga borib dunyo aholisining qariyb 70 foizi shaharlarda istiqomat qiladi. Shaharning tez o‘sishi