Цифровизация и виртуализация ведения судебных дел в рамках развития цифровой экономики Узбекистана

Аннотация

Within the framework of this article, new Кўпгина вазирлик ва идоралар, Ўзбекистон корхо- fundamental, conceptual and basic principles of judicial налари ҳали ҳам рақамли технологияларни тўлиқ жо- reform are substantiated and proposed - digitalization and рий этишдан узоқдир, десак муболаға бўлмайди. Ал- virtualization of economic legal proceedings, which will батта, “рақамли иқтисодиёт”ни шакллантириш учун significantly provide access to justice for individuals and тегишли инфратузилма, улкан ресурслар ва ишчи кучи legal entities, ensure its maximum openness and trans- талаб этилади. Аммо, қанчалик қийин бўлмасин, биз бу parency. ишни бугун бошлашимиз керак, акс ҳолда эртага жуда In practical terms, this concept implements the princi- кеч бўлади. ple of independence and objectivity in judicial decisions, Шу сабабли ҳам рақамли иқтисодиётга тез will serve as an anti-corruption mechanism and will help to суръатларда ўтиш кейинги беш йилда бизнинг устувор prevent unlawful interference in the affairs of a judge and вазифамиз бўлади [1]. pressure on him by the prosecutor's office or other authori- Эҳтимол, виртуал суд жараёни суд келажаги ҳисо- ties, which will be a conceptual approach for reviewing not бланади, чунки бу суд жараёнинининг барча иштирок- only arbitration, but and civil, criminal, administrative pro- чилари учун уларнинг вақтлари ва пулларини тежаш cesses and will give a significant impetus to the further орқали, шунингдек, ҳар қандай пандемиядан қатъий development of the judicial system of any country. назар, суд жараёнини осонлаштиради. Keywords: IT, digital economy, pandemic, reforms, Адолат билан айтиш керакки, Ўзбекистоннинг иқти- principles, anti-corruption, transparency, democracy, law, содий судида иш юритишда масофадан туриб суд legislation, justice, legal proceedings, arbitrage, remote ишларини юритиш учун баъзи чоралар кўрилди. Ви- access, e-document, EDS. деоконференцалоқа орқали суд процессларини ўтка- зиш, процесс иштирокчиларини томонларнинг шахсий Иқтисодиётни рақамлаштириш дунё сиёсатидаги ҳисоблари ёки электрон почта орқали хабардор қилиш, сўнгги ўн йилликнинг асосий тенденцияларидан бири даъво аризаларини электрон шаклда бериш - булар- бўлиб келмоқда. Айниқса, кибермаконда иқтисодий нинг барчаси иқтисодий жараёнларни такомиллашти- алоқаларнинг долзарблиги ортмоқда. Виртуал дунё ришга қаратилган бўлиб, иштирокчиларга судгача ва тобора кўпроқ ҳақиқий ҳаётнинг бир қисмига айланиб суд ҳаракатларини масофадан туриб амалга ошириш- бормоқда. Виртуал иқтисодиёт эса ҳақиқий иқтисоди- га имкон беради. ётнинг бир қисмига айланмоқда. Бироқ, суд жараёнини такомиллаштиришдаги сези- Ўзбекистон Республикаси Президенти томонидан ларли ютуқларга қарамай, процессуал кодексларнинг 2020 йил Илм, маърифат ва рақамли иқтисодиётни ва суд процессларида ахборот технологияларидан 35 2020 №1 ♦ ЎЗБЕКИСТОН ҚОНУНЧИЛИГИ ТАҲЛИЛИ ♦ UZBEK LAW REVIEW ♦ ОБЗОР ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА УЗБЕКИСТАНА ЎЗБЕКИСТОН ҚОНУНЧИЛИГИ ТАҲЛИЛИ ♦ UZBEK LAW REVIEW ♦ ОБЗОР ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА УЗБЕКИСТАНА фойдаланишни тартибга солувчи бошқа норматив - белгиланган вақтда виртуал хона судьянинг рух- ҳужжатлар деярли ўтган аср тушунчалари ҳисобланган сатисиз автоматик равишда очилади ва суднинг элек- "телеграммалар, факслар, телетайплар ва бошқа трон имзоси билан суд охирида ёпилади. Жараён алоқа воситалари" тушунчалари билан чекланган иштирокчиларига виртуал хонага белгиланган вақтда бўлиб, улардан замонавий кибермаконда фойдала- судьянинг рухсатисиз киришга рухсат берилади. Чиқиш нишни мураккаблаштиради. суд мажлисининг якунида судьянинг электрон рухсати Суд ишларини юритишни рақамлаштириш ва вир- билан амалга оширилади. Агар судья белгиланган туаллаштириш учун қонунчилик базасини яратиш, ай- вақтда ўзининг иштирокини электрон рақамли имзоси ниқса рақамли иқтисодиётни ривожлантириш йилида билан тасдиқламаса, бу виртуал суд ўтказилмаганлиги катта ютуқ бўлар эди, деб ҳисоблаймиз. сабабли суд мажлисини бошқа кунга қолдириш учун Шу муносабат билан, иқтисодий суд ишларини асос бўлади. Ўз навбатида, судьянинг йўқлиги тўғри- юритишни такомиллаштириш мақсадида, иқтисодий ва сидаги маълумотлар автоматик равишда маълумот бошқа суд ишларини юритишнинг қуйидаги концепту- учун Ўзбекистон Республикаси Судьялар олий кенга- ал ва базавий тамойиллар ва тартиб-таомилларни, шининг инспекциясига юборилади; уларнинг хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда, Ўзбе- - суд жараёнида қатнашувчилар виртуал хонадан кистон Республикаси қонунчилигида мустаҳкамлашни судьянинг рухсатисиз чиқиб кета олмайдилар. Виртуал таклиф қиламиз: залдан фақат техник сабабларга кўра (Интернет сиг- - даъво аризасини ёки суд буйруғини бериш тўғри- налининг етишмаслиги) чиқиш мумкин. Чатни такрорий сидаги аризани фақат даъвогар ёки аризачининг элек- тарк этиш, сабаблардан қатъий назар, тарк этган та- трон почтасидан Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий рафнинг иштирокисиз ишни кўриб чиқиш учун асос процессуал кодекси (бундан буён матнда ЭПК деб бўлади. Агар суд жараёнида иштирок этаётган шахс юритилади)д