Maktabgacha ta’limda xorijiy tillarni o‘zlashtirishning psixologik shartlari

Аннотация

Maqola shu kunning eng dolzarb masalalaridan biri – milliy o‘zlik va millat tilini saqlash va rivojlantirish masalasiga bag‘ishlangan. Bunda milliy qadriyatlarni, urf-odatlarni avloddan avlodga o‘tkazish funksiyasini bajaruvchi tilning rivojlanishiga to‘sqinlik qilayotgan omillar to‘g‘risida gap boradi. Bunda ommaviy axborot vositalar imkoniyatlaridan yetarli foydalanilmayotganligi, televideniye, reklama imkoniyatlarining salbiy ta’sir ko‘rsatishi holatlari, yoshlar tomonidan tilni o‘zlashtirish, millatning rivojlanishini ta’minlash uchun mavjud imkoniyatlar to‘g‘risida muhim fikrlar keltirilgan. Kalit so‘zlar. Millat psixologiyasi, millat tili, psixologik yaxlitlik, ona tiliga hurmat, nutq, shaxs, psixika, integratsiya. Har bir millatning mavjudligi, rivojlanishi, davom etishi - eng avvalo, millatning barcha qadriyatlari, urf-odat va millat psixologiyasini avloddan avlodga yetkazuvchisi va millatni boqiyligini ta’minlab beruvchisi bo‘lgan millat tilining sof saqlanganligi darajasi bilan chambarchas bog‘liq. Chunki til odamning fikrlash tarzini, shaxsning o‘z mohiyatini ifodalash imkoniyatini belgilab beradigan vosita ekanligi tufayli u shaxs ijitimoiylashuvining asosiy quroli hamdir. Millatimiz tilining hozirgi darajasi, uning istiqboli masalasi shu kunning eng dolzarb masalasi ekanligini inobatga olgan holda so‘zimni Alisher Navoiy (2) hazratlarining bir misrasi bilan boshlamoqchiman: “Tilga e’tibor, Elga e’tibor”. Haqiqatan ham tilimizning kelajagini, til masalasi millatning taqdiri ekanligini ifodalab bergan bu qisqa misralarda biz o‘zligimizni saqlash va psixologik yaxlitligimizni rivojlantirishimiz uchun qilishimiz kerak bo‘lgan eng muhim vazifa ifodalab berilgan. O‘zbekka xos psixologiya, o‘zbekona urf-odatlar, o‘zbek mehmondo‘stligi to‘g‘risida gapiramizu, lekin bu xususiyatlarning barchasini o‘zida jamlaydigan va ifodalab ko‘rsatib beradigan asosiy vosita – til, uning istiqboli, uni saqlash zarurati to‘g‘risida olib borilayotgan sa’y-harakatlarimiz yetarlimi? Yuqorida keltirilgan misra o‘zbek 310