Boshlang‘ich ta’lim tizimida 4 k modeli kompetensiyalarini rivojlantirish masalalari xususida

Аннотация

Ushbu maqolada boshlang‘ich ta’lim tizimida 4K modeli kompetensiyalarini rivojlantirishning ahamiyati, boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida kritik, kollobarativ, kommunikativ va kreativ kompetensiyalarni rivojlantirish usullari, jahon pedagog olimlarining 4K modeli kompetensiyalari bo‘yicha ilmiy asarlari, dunyo miqyosida 21-asr ko‘nikmalarining ahamiyati va boshlang‘ich ta’lim tizimida bu kompetensiyalarni rivojlantirishning pedagogik shart-sharoitlari muhokama qilingan. Kalit so‘zlar: Boshlang’ich ta’lim, o‘quvchilar, 4K, kritik kompetensiya, kommunikativlik, kollaborativlik, kreativlik, 21-asr ko‘nikmalari. Zamonaviy boshlang‘ich ta’lim tizimida maktab o‘quvchilarining chuqur bilim olishlari, ularda dunyoqarashning shakllanishi uchun hayotiy ko‘nikmalarni puxta egallashlari bugungi kunda dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Dunyo miqyosida olimlar 4K modeli kompetensiyalarini “O‘rganishning eng muhim ko‘nikmalari” – deya baholashmoqda. Jahon pedagoglari, olimlari shu nom ostida o‘z ilmiy tadqiqotlarini olib borishmoqda. Ta’lim tizimida 4K modeli XXI-asrda o‘quvchilar uchun muhim deb hisoblangan ta’lim olish jarayonining muhim kompetensiyalar to‘plamiga ishora qiladi. Pedagogik shart-sharoitlarni hisobga olgan holda, boshlang‘ich ta’limda o‘quvchilarning hayoti davomida mustahkam poydevorini ta’minlash uchun ularda 4K modeli kompetensiyalarini shakllantirish zarur. Ta’lim tizimi ko‘pincha o‘quvchilarni doimiy rivojlanayotgan global jamiyatda muvaffaqiyatga erishishlari uchun ushbu 4K modeli kompetensiyalarini o‘quv rejasiga va o‘qitish amaliyotiga integratsiya qilish muhimligini ta’kidlaydi. 4K modeli kompetensiyalari – kritik (tanqidiy) fikrlash, kommunikativlik (muloqot), kollaborativlik (hamkorlik) va kreativlik (ijodkorlik) – o‘quvchilarning zamonaviy dunyoda rivojlanishi uchun muhim ko‘nikmalar hisoblanadi. Kritik (tanqidiy) fikrlash: Bu ma’lumotlarni tahlil qilish, uning dolzarbligi va ishonchliligini baholash va asosli mulohazalar yoki qarorlar qabul qilish qobiliyatini o‘z ichiga oladi. Tanqidiy fikrlovchilar noto‘g‘ri fikrlarni aniqlashlari, dalillardagi xatolarni topishlari va muammoni hal qilishda mantiqni qo‘llashlari mumkin. Kommunikativlik (muloqot): Samarali muloqot nafaqat fikrlarni aniq va izchil ifodalash qobiliyatini, balki boshqalarni faol va empatik tinglashni ham o‘z ichiga oladi. Muloqot qobiliyatlari og‘zaki, yozma va og‘zaki ifoda shakllarini, shuningdek, muloqot uslubini: turli auditoriya va guruhlarga moslashish qobiliyatlarini o‘z ichiga oladi. Kollaborativlik (jamoaviy hamkorlik): hamkorlik umumiy maqsadlarga erishish uchun boshqalar bilan samarali ishlashni o‘z ichiga oladi. Bu jamoada ishlash, faol tinglash, nizolarni hal qilish va murosaga kelish kabi ko‘nikmalarni o‘z ichiga oladi. Hamkorlik tajribasi o‘quvchilarga turli xil shaxsiy va professional sharoitlarda muvaffaqiyatga erishish uchun zarur bo‘lgan ijtimoiy va shaxslararo ko‘nikmalarni rivojlantirishga yordam beradi. Kreativlik (Ijodkorlik): Ijodkorlik innovatsion fikrlash, original g‘oyalarni yaratish va muammolarga yangi nuqtai nazardan yondashish qobiliyatlarini o‘z ichiga oladi. Ijodkor odamlar ochiq fikrli, qiziquvchan va tavakkal qilishga tayyor bo‘ladi. Ijodkorlikni rivojlantirish o‘quvchilarni o‘z tasavvurlarini kashf etishga, yangi g‘oyalar bilan tajriba qilishga, o‘zgarishlarni ijobiy qabul qilishga undaydi. 261 4K modelini ta’limga integratsiya qilish turli fanlar bo‘yicha ushbu ko‘nikmalarni rivojlantiradigan o‘quv tajribalarini ishlab chiqishni talab qiladi. Bu loyihaga asoslangan ta’limni, so‘rovnomalarga asoslangan faoliyatni, hamkorlikdagi loyihalarni, fanlararo tadqiqotlarni va o‘z- o‘zidan izlanish va yangiliklarni yaratish imkoniyatlarini o‘z ichiga oladi. Boshlang’ich ta’lim tizimida 4K modelini rivojlantirishga ustuvor ahamiyat berib, o‘quvchilarni nafaqat akademik muvaffaqiyatga, balki kelajakdagi kareralarida muvaffaqiyatga erishishga va jamiyatda mas’uliyatli, faol fuqarolar sifatida tayyorlashga erishish mumkin. Berni Trilling va Charlz Fadelning «XXI asr ko‘nikmalari: bizning davrimizda hayot uchun o‘rganish»: Ushbu kitob zamonaviy dunyoda o‘quvchilarni muvaffaqiyatga tayyorlashda 4K ko‘nikmalarining ahamiyatini o‘rganadi va ta’limda ushbu ko‘nikmalarni rivojlantirish uchun amaliy strategiyalarni taklif qiladi. Milliy ta’lim assotsiatsiyasi (NEA) tomonidan «O‘quvchilarni global jamiyatga tayyorlash: 4K kompetensiyalari, o‘qituvchilar uchun qo‘llanma» : Ushbu nashr o‘qituvchilarga 4K kompetentsiyalarini o‘qitish va o‘qitishni fan sohalari va sinf darajalari bo‘yicha integratsiya qilish bo‘yicha yo‘l-yo‘riq va resurslarni taqdim etadi. Dennis Shirli va Valeri L. Ubbes tomonidan tahrirlangan, «Ta’limni qayta loyihalash: butun dunyo bo‘ylab o‘quv tizimlarini shakllantirish»: Ushbu tahrirlangan jildda ta’limni isloh qilishda innovatsion yondashuvlar va o‘quvchilarning faolligini, muvaffaqiyatini oshirishda 4K ning ahamiyati yoritilgan. Brigid Barron va Linda Darling-Xammond tomonidan «Raqamli asr uchun ham