Развитие организационно-правовых основ некоммерческих организаций в Узбекистане

Аннотация

this article discusses the concept of non- “ноҳукумат ташкилоти ўз моҳиятига кўра, ўзини ўзи governmental non-profit organizations in Uzbekistan, бошқаришга асосланган ихтиёрий ташкилот” сифатида specific features, characteristics of non-profit келтирилади. [5; 17-б] organizations in developed foreign countries, Россия Федерациясининг “Нотижорат ташкилотлар development trends and prospects for improving the тўғрисида”ги Қонунининг 3- моддасида нотижорат organizational and legal foundations of NGOs. ташкилотларнинг ташкилий-ҳуқуқий шакллари, хусусан Key words: non-profit organization, Public уюшма (иттифоқ) ташкилий-ҳуқуқий шакли санаб Association, non-profit organization, state registration, ўтилган. Россия Федерациясининг “Нотижорат notification, accreditation, administrative procedures. ташкилотлар тўғрисида”ги Қонунининг [6;] 11- моддасида ҳам юридик шахслар ва фуқаролар умумий Нодавлат нотижорат ташкилотларнинг (ННТ) манфаатларини ифодалаш ҳамда ҳимоя қилиш ва ижтимоий муҳим мақсадларини амалга оширишдаги бошқа нотижорат мақсадларда уюшма (иттифоқ)га фаолиятини ҳисобга олмасдан уларнинг юридик бирлашишлари мумкинлиги қайд қилинган. мақомини, фуқаролик ҳуқуқи ҳажми ва мазмунини Францияда нотижорат ташкилотлар ассоциация аниқлашга энг мақбул ёндошувларни топиб деб аталади ҳамда уларнинг фаолияти 1901 ва 1971 бўлмайди. йилларда қабул қилинган Ассоциациялар тўғрисидаги Фуқаролик жамиятининг ўзагини ташкил этадиган қонунлар билан тартибга солинади. [7;] нотижорат сектори фаолиятини демократик талаблар Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик асосида йўлга қўймасдан янги Ўзбекистонни барпо кодексининг 40- моддасида тижоратчи ташкилот этишга ҳам, дунёвий бозор муносабатларини янада бўлмаган юридик шахс жамоат бирлашмаси, ижтимоий ривожлантиришга ҳам эришиб бўлмайди. фонд ва мулкдор томонидан молиявий таъминлаб Ўзбекистон Республикаси Конституциянинг 58- туриладиган муассаса шаклида, шунингдек моддасига кўра, давлат жамоат бирлашмаларининг қонунларда назарда тутилган бошқача шаклда ташкил манфаатларини таъминлайди, уларга ижтимоий этилиши мумкинлиги қайд қилинган. ҳаётда иштирок этиш учун тенг ҳуқуқий имкониятлар Мазкур Кодекснинг 77- моддасида тижорат яратиб беради. ташкилотлари ўзларининг тадбиркорлик Бу борада ННТларнинг демократик фаолиятларини мувофиқлаштириш, шунингдек жараёнлардаги иштирокини ҳуқуқий таъминлаш муштарак мулкий манфаатларини ифода этиш ҳамда уларга қўшимча шарт-шароитлар яратиш ҳимоя қилиш мақсадида нотижорат ташкилотлар мамлакатимизни ижтимоий-сиёсий ҳисобланувчи уюшмалар (иттифоқлар) ва ўзга ривожлантиришнинг ғоят муҳим шарти ҳисобланади. бирлашмаларига бирлашишлари мумкин, шу билан 2017–2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини бирга, нотижорат ташкилотлари ҳам ўз ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича фаолиятларини мувофиқлаштириш, шунингдек Ҳаракатлар стратегиясида [1] белгилаб берилган муштарак манфаатларини ифода этиш ҳамда ҳимоя вазифаларни босқичма-босқич амалга ошириш қилиш мақсадида уюшмалар (иттифоқлар) шаклида 29 2020 №1 ♦ ЎЗБЕКИСТОН ҚОНУНЧИЛИГИ ТАҲЛИЛИ ♦ UZBEK LAW REVIEW ♦ ОБЗОР ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА УЗБЕКИСТАНА ЎЗБЕКИСТОН ҚОНУНЧИЛИГИ ТАҲЛИЛИ ♦ UZBEK LAW REVIEW ♦ ОБЗОР ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА УЗБЕКИСТАНА бирлашмалар тузишлари мумкинлиги назарда қилиш мақсадида аъзо бўлиш орқали тутилган. бирлашишларида қийинчиликлар юзага келтирмоқда. Ушбу нормаларга эътибор берадиган бўлсак, Амалиётда эса, бу каби уюшмаларни рўйхатдан тижорат ташкилотлари ҳамда нотижорат ўтказиш масаласига Адлия вазирлиги ва ҳудудий ташкилотларининг уюшмаларни алоҳида-алоҳида қайд адлия органлари, шу жумладан Адлия вазирлиги қилинган. ҳузуридаги Давлат хизматлари агентлиги ва унинг Амалиётда ҳам тижорат ташкилотлари ҳамда Қорақалпоғистон Республикаси, Тошкент шаҳар ва нотижорат ташкилотларининг уюшмалар алоҳида вилоят бошқармалари турли ёндашилишига сабаб органлар томонидан алоҳида норматив-ҳуқуқий бўлмоқда. ҳужжатларга асосан амалга оширилиди. Конституциянинг 34- моддасида Ўзбекистон Хусусан, тижорат ташкилотларининг уюшмалари Республикаси фуқаролари касаба уюшмаларига, Вазирлар Маҳкамасининг 1994 йил 22 мартдаги 153- сиёсий партияларга ва бошқа жамоат сон қарори [8;] билан тасдиқланган Юридик шахслар бирлашмаларига уюшиш, оммавий ҳаракатларда бирлашмаларини давлат рўйхатидан ўтказиш ҳақидаги иштирок этиш ҳуқуқига эгалиги қайд қилинган. низомга кўра давлат рўйхатидан ўтказилади. Мазкур Шунингдек, Асосий Қонунимизнинг 13- боби Низомнинг 2-3-бандларида тижорат ташкилотларининг жамоат бирлашмалари деб аталиб, ушбу бобдаги 56- уюшмаларини тегишли равишда Ўзбекистон 62-моддалар жамоат бирлашмалари фаолияти Республикаси Адлия вазирлиги, Қорақалпоғистон бўйича нормаларни ўз ичига олади. Республикаси Адлия вазирлиги, Тошкент шаҳар ва Конституциямизда фуқаролари касаба вилоят адлия бошқармалари томонидан амалга уюшмалари, сиёсий партиялар, жамоат оширилиши қайд қилинган. бирлашмалари ва оммавий ҳаракатлар тушунча ва Бироқ, амалиётда тижорат ташкилотларининг атамалар қўлланилган бўлса, Ўзбекистон уюшмаларини тегишли равишда