РОЛЬ УЗБЕКСКОЙ ПЕДАГОГИКИ В РАЗВИТИИ ДУХОВНОСТИ БУДУЩИХ УЧИТЕЛЕЙ

Аннотация

This article discusses the role of Uzbek folk pedagogy in developing the spirituality of future teachers. Key words: socio-pedagogical activity, additional educational organizations, model of social-pedagogical activity, micro (small) centers, healthy lifestyle. РОЛЬ УЗБЕКСКОЙ ПЕДАГОГИКИ В РАЗВИТИИ ДУХОВНОСТИ БУДУЩИХ УЧИТЕЛЕЙ Аннотация. В данной статье рассматривается роль узбекской народной педагогики в развитии духовности будущих учителей. Ключевые слова: социально-педагогическая деятельность, организации дополнительного образования, модель социально-педагогической деятельности, микро (малые) центры, здоровый образ жизни. Respublikamizning bugungi ma’naviy-ma’rifiy hayotida asrlarga teng sezilarli o’zgarishlarni ko’rsak bo’ladi. Asriy qadriyatlarimiz va milliy an’analarimiz tiklanmoqda va mustahkamlanmoqda. Xalqimiz ma’naviyatini yanada yuksaltirishda o’ziga xos yo’lidan borayotgan mamlakatimiz taraqqiyotining ustivor yo’nalishlaridan biri ekanligini yaqqol ko’rsa bo’ladi. Har bir jamiyatda ma’naviyatning mohiyatini chuqur anglash muvafaqqiyat garovidir. Chunki ma’naviyat-insonning insoniylik mohiyati, shaxsdagi ijobiy fazilatlari qiyofasi majmuidir. U inson hayotining tub mohiyatini belgilaydigan aqliy, ruhiy, axloqiy va jismoniy qarashlar, ko’nikmalar, odatlar tizimidir. 386 Xalq pedagogikasida insoniyat ma’naviyatini rivojlantiruvchi vosita hayot va bizning milliy urf-odatlarimizdir. Ota-bola, qaynona-kelin, qarindosh-ururchilik va hokazo ma’naviy ziynatlarimizni o’ylasak, ko’z oldimizga birinchi galda Abdulla Qodiriyning «O’tgan kunlar» romani keladi. Nazarimda, o’zbek xalqining milliy fazilatlarini ulug’lovchi, uni dunyodagi eng nozikta’b xalqlar qatoriga olib chiqib, ko’z-ko’z qilgan bu romanga teng keladigan asar hamon yaratilgani yuq. O’quvchilar hatto etnografik yunalishda bo’lsada, milliy g’urur va iftixor tuyg’ularini uyg’otadigan o’zbekona asarlarga chanqoq bo’lib yurgandek tuyuladi. Mustaqillik munosabati bilan o’zbeklarning oilaviy hayotida istibdod yillarida ta’qiq ostida bo’lgan ba’zi xususiyatlarni tiklash masalasi hal qilinmoqda. Masalan, tarixan tashkil topgan hovlining tashqi va ichki hovliga bo’linishi — halqning milliy ruhini, iymonu e’tiqodini, toatu ibodatini aks ettirgan. 37 Oilaviy tarbiyaning o’ziga xos xususiyatlari va ta’sir qilish omillari mavjud. Bularni hisobga olmasdan turib, qiz bolalar tarbiyasini oilada yaxshi yo’lga qo’yish mumkin emas. Buning uchun avvalo ota-onalarning o’zlari tarbiyalangan bo’lishlari lozim. Oilada bolani axloqiy tarbiyalashning mazmunini tashkil etadi va ular bir qator peadagogik xususiyatlarni o’z ichiga oladi. Bular quyidagilardan iborat: 1. Ayrim oilalarda bolalarning tarbiyasi fa qat onalar zimmasida, ota esa bu ishdan o’zlarini chetga oladilar. Go’yo farzandlarini bog`cha, maktab tarbiyalab berishlari shart. Tarixiy tajriba shundan dalolat beradiki, q adimdan o’g`il bolalar tarbiyasi bilan otalar, q iz bola tarbiyasi bilan onalar shug`ullanganlar, ammo ular asosan erkaklar nazoratida bo’lgan; 2. Ota-onalar bolalarga birdek munosabatda bo’lishlari, bir xil mehribon va g`amxo’r, talabchan va q atti q q o’l bo’lsalar bolalar hayoti butun va mukammal bo’ladi. Biri talab qilganda, ikkinchisi yonini olsa tarbiya buziladi. Bolalariga xaddan tash q ari mehribonchilik qilayotgan ota- onalar ularni xurmat qilishdan oldin, o’zlarini ham xurmat qilishni o’rgatishlari zarur; 3. Ko’pgina ota-onalar bolalarini tarbiyalash borasida o’z vazifalari va burchlarini to’la xis qilmaydilar. Bosh q acharo q aytganda ularda pedagogik tayyorgarlik etishmaydi. Zotan oilaviy tarbiya, avvalo ota-onalarning o’zlarini-o’zlari tarbiyalash demakdir. Chunki bola ayni paytda ta`sir ob`ekti va sub`ektidir. Biroq ota-ona bola ana shunday ob`ekt ekanligini sezmasligi uchun harakat qilishi kerak. Ammo barcha ota-onalar ham buni tushunib ea olmaydilar; 4. Oila hayotini to’g`ri tashkil qilish, oilada sog`lom axlo q iy muhitni yaratish lozim. Bu ishda hech qanday mayda-chuydalar bo’lmasligi kerak. Har bir narsa bolaga ta`sir q iladi. Ana shu ta`sir natijasida salbiy yoki ijobiy odatlar, turlicha xul q - atvorlar paydo bo’ladi. Ota-onalarning har bir xatti-harakatini bolalar kuzatib turadi. Shuning uchun bolaga u yoki bu ishni qil yoki qilma deb nasihat q abilidagi o’rgatish yo’li bilan tarbiyalayman, deb o’ylamaslik kerak; 387 5. Har bir ota-ona bolasini barkamol inson bo’lishini istaydi. Farzandini ana shunday inson bo’lishidan nafa q at ularning o’zi, balki jamiyat ham manfaatdir. Otaonaning fu q arolik burchi ham shuni ta qozo etadi. Shunga ko’ra har bir ota-ona, eng avvalo mamlakat uchun bo’lajak fu qaroni tarbiyalayotganini unutmasligi lozim; 6. Ota-ona shaxsining o’zi bola tarbiyasida muhim rol o’ynaydi. Ularning oqilona o’gitlari, pand-nasihatlarining hech biri, ularning shaxsiy namunasi o’rnini bosa olmaydi. Bolalarning axloqiy fazilatlarini tarkib topishida, oiladagi o’zaro ahllik, halollik va rostgo’ylik, o’zaro ishonchning mavjudligi, umuman sog`lom axlo qiy muhit muhim aha