УЧАСТИЕ ГРАЖДАН В УПРАВЛЕНИИ ОБЩЕСТВОМ И ГОСУДАРСТВЕННЫМИ ДЕЛАМИ

Аннотация

This article explains how citizens' state and public affairs are managed through the application of constitutional standards and other regulatory legal instruments. It also highlights how some foreign laws impose limitations on individuals' ability to exercise their political rights. Key words: Social activity, rally, assembly, protest, appeal, application, suggestion, complaint, and political rights. УЧАСТИЕ ГРАЖДАН В УПРАВЛЕНИИ ОБЩЕСТВОМ И ГОСУДАРСТВЕННЫМИ ДЕЛАМИ Аннотация. В данной статье рассказывается об использовании конституционных норм и других нормативных правовых документов в управлении государственными и общественными делами граждан, а также о том, что некоторые ограничения на реализацию этих политических прав существуют в законодательстве других зарубежных стран. Ключевые слова: Политические права, обращение, заявление, предложение, жалоба, митинг, собрание, демонстрация, общественная деятельность. Siyosiy huquqlar fuqarolik bilan bog‘liq bo‘lib, u tegishli davlatning fuqarolariga davlat va jamiyat ishlarini boshqarish imkoniyatini beradi. Siyosiy huquqlarga faqat mamlakat fuqarosi ega bo‘lishi mumkin. Siyosiy huquqlar orqali fuqarolar tegishli davlat organlarini tuzish, ularning ishida ishtirok etish, davlat organlari va mansabdorlar faoliyatini nazorat qilish, qonunlar yaratilishida ishtirok etish, siyosat va davlat faoliyati haqida o‘z fikrlarini bildirish imkoniyatiga ega bo‘ladi. Agar shaxsiy huquqlar insonning ajralmas huquqi bo‘lib, undan inson fuqaroligidan qat’i nazar foydalansa va davlat har qanday hollarda ularni ta’minlashga majbur bo‘lsa, siyosiy huquqlar davlatning xarakteridan kelib chiqib, o‘z fuqarolari uchungina o‘rnatiladi. Davlat qanchalik demokratik bo‘lsa, siyosiy huquqlar ko‘proq bo‘ladi va ulardan foydalanish kengroq 7 47 International scientifijournal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ bo‘ladi. Aksincha, davlat nodemokratik bo‘lsa, siyosiy huquqlar doirasi tor bo‘ladi va mavjud huquqlarni ham turli vositalar bilan cheklash hollari uchrab turadi. Siyosiy huquqlar, eng avvalo, davlatni boshqarishda ishtirok etish, davlat faoliyatiga ta’sir etish imkoniyatini yaratuvchi huquqlar bo‘lgani uchun ularning miqdori, amalga oshirish chora- tadbirlar doirasi qanday bo‘lishini davlat belgilaydi. Shaxsiy huquqlardan farq qilib, siyosiy huquqlarga, asosan, ma’lum yoshga yetgan fuqarolar ega bo‘ladi. Shuningdek, siyosiy huquqlardan foydalanishda ayrim hollarda chegaralar o‘rnatilishi mumkin. Masalan, saylash huquqi 18 yosh qilib belgilangan bo‘lsa, yana saylovlarda sud tomonidan muomalaga layoqatsiz deb topilgan fuqarolar, shuningdek, sud hukmi bilan ozodlikdan mahrum etish joylarida saqlanayotgan shaxslar saylanishi mumkin emas va saylovda qatnashmaydilar, degan qoida Konstitutsiyada (128-modda) ko‘rsatilgan. Saylanish huquqidan foydalanish uchun ham ma’lum yoshga yetgan bo‘lish kerak. Masalan, O‘zbekiston Respublikasida fuqarolar Oliy Majlis deputatligiga 25 yoshdan, Prezidentlikka 35 yoshdan saylanish huquqiga ega. Bundan tashqari, saylov qonunlarida harbiy xizmatchilar, diniy arboblar uchun ham qonun doirasida cheklashlar o‘rnatilgan. Siyosiy huquqlar fuqarolarning davlat va jamiyat ishlarida ishtirok etishini ta’minlaydi. Konstitutsiyaning 36-moddasida: “O‘zbekiston Respublikasining fuqarolari jamiyat va davlat ishlarini boshqarishda bevosita hamda o‘z vakillari orqali ishtirok etish huquqiga egadirlar. Bunday ishtirok etish o‘zini o‘zi boshqarish, referendumlar o‘tkazish va davlat organlarini demokratik tarzda tashkil etish, shuningdek, davlat organlarining faoliyati ustidan jamoatchilik nazorati vositasida amalga oshiriladi. Davlat organlarining faoliyati ustidan jamoatchilik nazoratini amalga oshirish tartibi qonun bilan belgilanadi”, – deb qayd etilgan. Demak, fuqarolarning davlat va jamiyat ishlaridagi ishtiroki, eng avvalo, davlat va jamiyatni boshqarishda namoyon bo‘ladi. Ya’ni bu - davlat va jamiyat ishlarini boshqarish huquqidir. Ana shu huquq turli shakllar, vositalar orqali ro‘yobga chiqariladi. Fuqarolar davlat va jamiyat hayotiga taalluqli muhim masalalar yuzasidan referendumda (ovoz berishda) ishtirok etish, qonun loyihalari muhokamasida ishtirok etish orqali ham davlat va jamiyat ishlarida ishtirok etgan hisoblanadi. O‘zbekistonda 2023-yil 30-aprelda referendum o‘tkazilib, unda yangi tahrirdagi Konstitutsiyani qabul qilish masalasi hal qilindi. Referendumda ham saylovdagi kabi ma’lum yoshga yetgan fuqarolar ishtirok etdi. O‘zbekiston Respublikasining “O‘zbekiston Respublikasining referendumi to‘g‘risida”gi Qonuni 2001-yil 30-avgustda yangi tahrirda qabul qilingan bo‘lib, unga asosan, referendum xalq irodasining bevosita ifodasi hisoblandi. Mamlakatimizda fuqarolarning davlat va jamiyat ishlaridagi ishtiroki huquqini ta’minlovchi vositalardan biri o‘zini o‘zi boshqarish faoliyati hisoblanadi. O‘zini o‘zi boshqarish organlari butun mamlakat hududida qishloq, shaharcha va shahardagi mahallalarda tuziladig