ИСПОЛЬЗОВАНИЕ ЗАРУБЕЖНОГО ОПЫТА В РАЗВИТИИ РЫНКА КАПИТАЛА В УЗБЕКИСТАНЕUshbu maqolada soʻngi yillarda mamlakatimizda amalga oshirilayotgan iqtisodiy islohotlarni joriy etishda xalqaro miqyosda tajribali mutaxassislar va ekspertlarni jalb etgan holda mamla

Аннотация

In this article, it is shown that in the implementation of economic reforms implemented in our country in recent years, drawing up of road maps and development concepts for the implementation of economic reforms in our country with the involvement of internationally experienced specialists and experts. Key words: World Bank, commercial bank, investment, economy, enterprises, investment funds, shareholder, dividend, capital market, financial market, regulator. ИСПОЛЬЗОВАНИЕ ЗАРУБЕЖНОГО ОПЫТА В РАЗВИТИИ РЫНКА КАПИТАЛА В УЗБЕКИСТАНЕ Аннотация. В данной статье показано составление дорожных карт и концепций развития реализации экономических реформ в нашей стране с привлечением специалистов и экспертов с международным опытом реализации экономических реформ, реализуемых в нашей стране в последние годы. Ключевые слова: Всемирный банк, коммерческий банк, инвестиции, экономика, предприятия, инвестиционные фонды, акционер, дивиденды, рынок капитала, финансовый рынок, регулятор. Kapital bozori, fond bozori — boʻsh turgan pul mablagʻlarini toʻplash, ularni ssuda kapitaliga aylantirish, soʻngra uni ishlab chiqarish jarayonlari ishtirokchilari (banklar, korxonalar, firmalar, shuningdek, mamlakat aholisi) oʻrtasida taqsimlash munosabatlari; qimmatli qogʻozlar, korxonalarning aksiyalari hamda davlat obligatsiyalari bilan oldi-sotdi operatsiyalari olib boriladi. Pul kapitalining qayta taqsimlanishida ishtirok etadigan banklar, fond birjalari va moliya- kredit muassasalari majmuini oʻz ichiga oladi. Kapital bozori pul bozori bilan birga iqtisodiyotning tarmoqlari va hukumat uchun tashqi kapital manbai hisoblanadi, ssuda kapitaliga talab va taklifni shakllantiradi. Kapital bozori kompaniyalar va davlatning qisqa muddatli qimmatli qogʻozlari bilan ham shugʻullanadi. Kapital bozori qimmatli qogʻozlarni sotuvchilar va sotib oluvchilar, ixtisoslashgan fond brokerlari, savdo va tijorat banklari, markaziy bank, pensiya fondi, sugʻurta kompaniyalari, investitsiya kompaniyalari, sanoat korxonalari, xorijiy investorlar, korxonalar, tashkilotlar ishtirok 6 74 International scientifijournal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ etadilar. Manbalar va kiritilgan sohalariga qarab xalqaro va milliy Kapital bozorlari bor. Kapital bozor ikki asosiy vazifani bajaradi: a) birlamchi bozor yoki yangi emissiya bozori. Bunda investitsiya va b. maqsadlar uchun zarur boʻladigan kapital yangi aksiya, obligatsiya va qimmatli qogʻozlarni chiqarish hisobiga shakllantiriladi; b) ikkilamchi bozor. Bunda mavjud qimmatli qogʻozlar bilan operatsiyalar olib boriladi. Ikkilamchi bozor qimmatli qogʻozlarni sotuvchilardan haridorlar qoʻliga oʻtishni yengillashtiradi. Kapital bozori mamlakat moliya tizimida muhim oʻrin egallab, aholining jamgʻarilgan mablagʻlarini investitsiyalarga va investitsiyalarni qimmatli qogʻozlar portfeliga aylantirish mexanizmi boʻlib xizmat qiladi. Oʻzbekistonda 200 dan ortiq brokerlik idoralariga ega boʻlgan "Toshkent" fond birjasi 1994-yildan qimmatli qogʻozlar savdosi bilan shugʻullanadi. Investitsiyalarni jalb etishda asosiy yoʻl xaritasi hisoblanayotgan Oʻzbekiston Respublikasining 2035-yilgacha rivojlanish Strategiyasining konsepsiyasini, “Buyuk kelajak” Xalqaro nodavlat va notijorat tashkiloti tomonidan koʻrsatib berilgan maʼlumotlariga asosan 2020- yilda Oʻzbekistonda jami investitsiyalarni hajmi 2019- yilning shu davriga nisbatan 101,5 foizni yoki 6,6 mlrd. dollarni tashkil etdi. Bu koʻrsatkichlarga “Oʻzbekistonning 2035 yilgacha rivojlanishi konsepsiyasi” loyihasi toʻgʻri yoʻlga quyilganidan dalolat beradi. Albatta, bu hisob kitoblarga asoslangan kelajak rejalar va bu rivojlanishni taʼminlash koʻplab muammoli munosabatlarni hal qilish orqaligina amalga oshirilishi mumkin boʻladi. Iqtisodiyotni liberallashtirishda muhim qadamlardan biri sifatida amalga oshirilishi koʻzda tutilgan 2020-yilning 26-fevralida Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Iqtisodiyotda davlat ulushini qisqartirishga doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 1gi Qarori loyihasi internet tarmogʻida muhokamaga joylashtirildi. Ushbu qaror loyihasiga koʻra Oʻzbekistonda 115ta davlat ulushi mavjud korxonalarni xususiy sektorga davlat ulushini sotish taklif etilgani ijobiy holat ammo bu kabi yirik miqdorda davlat ulushini realizatsiya qilishda baʼzi tizimli yondashuvlarni amalga oshirish maqsadga muvofiq boʻladi nazarimizda. Yaʼni Davlat koʻchmas mulki obyektlari belgilangan shartlarda ikki oy mobaynida (E-ijro auksion” yagona elektron savdo maydonchasida) sotilmagan taqdirda, bir soʻm qiymatda sotishga taklif etilgan. Albatta, bu kabi katta miqdordagi taklifni qondirish uchun investorlarda yetarli mablagʻlarning mavjud boʻlmaslik ehtimoli yuqori shu boisdan, Investitsiya fondlari (IF) rolini oshirish ushbu fondlarni kapital jamlash va takliflarni qanoatlantirish uchun moliyaviy resurslarni jamlashlari va nisbatan kam moliyaviy resurslari mavjud investorlarni ham ushbu savdolarda qatnashish imkoniyat