Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Ijtimoiy Himoya Milliy Agentligi Buxoro viloyati boshqarmasi G‘ijduvon tuman “Inson” ijtimoiy xizmatlari markazi psixologi.

Аннотация

Unfortunately, cases of pressure and violence against women still occur in society. These cases have a serious impact not only on the physical health of the victim, but also on her mental and psycho-emotional state. In this thesis, we will talk about the cases of psycho- emotional disorders of women exposed to pressure and violence and their negative consequences. Keywords: psycho-emotional state, pressure and violence, cases of psycho-emotional disorders of women, victims of violence. Tazyiq va zo‘ravonlikka uchragan xotin-qizlarning psixoemotsional buzilish holatlari juda keng tarqalgan va salbiy oqibatlarga olib keladi. Bu holatlar asosan jismoniy, ruhiy, jinsiy va iqtisodiy zo‘ravonlik shakllarida namoyon bo‘ladi.[3] Jamiyatda xotin-qizlarga nisbatan tazyiq va zo‘ravonlik qilish holatlari afsuski, hali ham uchrab turadi. Bu holatlar nafaqat jabrlanuvchining jismoniy sog‘lig‘iga, balki uning ruhiy va psixoemotsional holatiga ham jiddiy ta’sir ko‘rsatadi. Ushbu maqolada biz tazyiq va zo‘ravonlikka uchragan xotin-qizlarning psixoemotsional buzilish holatlari va ularning salbiy oqibatlari haqida gaplashamiz. 192 Fevral, 2025-Yil Psixoemotsional buzilish holatlari Tazyiq va zo‘ravonlikka uchragan xotin-qizlarda turli xil psixoemotsional buzilish holatlari kuzatilishi mumkin. Bularga quyidagilar kiradi: Travmatik stress sindromi (TSS): Zo'ravonlikka uchragan kishilarda ko'pincha TSS belgilari, masalan, qo'rqinchli xotiralar, tushlar, doimiy asabiylik va diqqatni jamlash qiyinligi kuzatiladi. Depressiya: Zo‘ravonlik qurbonlari ko'pincha umidsizlik, qayg‘u, o‘ziga ishonchsizlik va hayotdan lazzatlanishni yo'qotish kabi depressiya alomatlarini boshdan kechiradi. Anksiyete (bezovtalik): Doimiy qo‘rquv, tashvish va asabiylik hissi zo‘ravonlikka uchragan kishilarda keng tarqalgan muammodir. O'ziga past baho berish: Zo‘ravonlik qurbonlari ko‘pincha o'zlarini aybdor his qilishadi va o‘zlarining qadr-qimmatini past baholashadi. Uyqu buzilishi: Zo‘ravonlikka uchragan kishilar ko'pincha uyquga ketishda qiynalishadi yoki tungi paytda tez-tez uyg‘onib ketishadi. Ijtimoiy izolatsiya: Zo‘ravonlik qurbonlari ko‘pincha jamiyatdan uzoqlashishga, do‘stlaridan va oila a’zolaridan o‘zlarini olib qochishga harakat qilishadi. Salbiy oqibatlar Tazyiq va zo‘ravonlikning psixoemotsional oqibatlari juda jiddiy bo‘lishi mumkin. Bularga quyidagilar kiradi: Sog‘liq muammolari: Psixoemotsional stress turli xil sog‘liq muammolariga, masalan, yurak-qon tomir kasalliklari, oshqozon-ichak kasalliklari va immunitetning zaiflashishiga olib kelishi mumkin. Narkomaniya va alkogolizm: Zo‘ravonlik qurbonlari ko‘pincha o‘zlarining psixoemotsional azoblarini kamaytirish uchun narkotik moddalar yoki alkogolga murojaat qilishadi. O'z joniga qasd qilish: Zo‘ravonlikka uchragan kishilarda o‘z joniga qasd qilish xavfi yuqori bo‘ladi. Oilaviy muammolar: Psixoemotsional buzilishlar oilaviy munosabatlarga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Ishdagi muammolar: Depressiya, anksiyete va diqqatni jamlash qiyinligi ishda muvaffaqiyatga erishishga to‘sqinlik qilishi mumkin. Shuningdek, oiladagi tazyiq va zo'ravonlikgacha yetkazadigan omillar orasida erkaklarning zararli odatlari ham borligi aniqlangan. 193 Fevral, 2025-Yil O‘zbekiston Respublikasi “Xotin-qizlarni tazyiq va zo‘ravonlikdan himoya qilish to‘g‘risida”gi Qonunda jabrlangan ayollarni himoya qiluvchi chora-tadbirlar belgilangan. Xotin-qizlarning psixoemotsional buzilishiga qarshi samarali himoya choralari quyidagilardan iborat: Huquqiy Himoya Qonuniy Baza: O‘zbekiston Respublikasi “Xotin-qizlarni tazyiq va zo‘ravonlikdan himoya qilish to‘g‘risida”gi Qonun ayollarga nisbatan barcha shakllarda zo'ravonlikka qarshi kurashni belgilaydi1. Ombudsman Faoliyati: Inson huquqlari bo'yicha vakili (ombudsman) ayollar huquqlarini himoya qilishda faol ishtirok etadi, jabrlanganlar murojaatlariga darhol nazorat olib boradi. Psixologik Yordam Reabilitatsiya Markazlari: Xotin-qizlar qo'mitalari qoshida 197 ta reabilitatsiya markazlari faoliyat yuritib, psixologik yordam ko‘rsatadi. Ishonch Telefonlari va Maslahat Xizmatlari: Jabrlangan ayollarga ruhiy-maslahat xizmatlari bilan yordam beriladi. Ijtimoiy-Iqtisodiy Qo‘llab-Quvvatlilik Ta’lim Dasturlari: Ayollar ta’limini rivojlantirish dasturlari joriy etilib, ularning iqtisodiy mustaqilligini oshirishga yo‘naltirilgan. Sog‘liqni Mustahkamlash Choralari: Salomatligini tiklash bo‘yicha tadbirlar amalga oshirilib, yuqori texnologik tibbiy yordam ko‘rsatilmoqda. Profaktika Va Ta’lim Ishlari Axborot Tadbirlari: Oilada zo‘ravonlik profilaktikasi bo‘yicha axborot kampaniyalri o‘tkazilib, aholining xabardorligi oshirilyapti. Tarbiya Dasturlari: Maktab yoshidagi qizlar bilan maqsadli ishlash dasturlari yaratilib, ularda ijtimoiy faollikni shakllantirishga e’tibor berilyapti. Xulosa qilib aytadigan bo‘lsak, xotin- qizlarni har qanday jamiyatning eng qadrli kishilaridir,ularni har qanday tazyiqdan, zo‘ravonlikdan saqlash davlatning, jamiyatning vazifasidir.