KULOLCHILIK SAN’ATINING RIVOJLANISHIDA O‘ZBEKISTONLIK USTA KULOLARNING TUTGAN O‘RNI VA QO‘SHGAN HISSALARI Joʻrayev Xayrullo Narzullo oʻgʻli

Аннотация

This article analyzes the art of Rishtan pottery and its historical development. Since the 9th century, the processes of stability and cultural integration brought by the Arabs have had a great influence on the development of ceramic art in Central Asia, in particular in Rishtan. Keywords: Uzbek ceramic art, Rishtan, G'ijduvan, Khorezm, Samarkand, traditional styles, modern innovations, ecological aspects, clay, firing, glazing, glaze, historical centers, international recognition, art schools, young artists, tourism, cultural heritage, materials, environmentally friendly, production, patterns, shapes, colors, ceramic products. РОЛЬ И ВКЛАД МАСТЕРОВ-ГОНЧИКОВ УЗБЕКИСТАНА В РАЗВИТИЕ КОНАРНОГО ИСКУССТВА Аннотация. В статье анализируется гончарное искусство Риштана и его историческое развитие. Начиная с IX века процессы стабилизации и культурной интеграции, привнесенные арабами, оказали большое влияние на развитие керамического искусства в Средней Азии, особенно в Риштане. Ключевые слова: узбекское керамическое искусство, Риштан, Гиждуван, Хорезм, Самарканд, традиционные стили, современные инновации, экологические аспекты, глина, обжиг, глазурь, глазурь, исторические центры, международное признание, школы художественной конюшни, молодые художники, туризм, культурное наследие, материалы, экологичность, производство, узоры, формы, цвета, керамические изделия. 627 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1 Kirish: Markaziy Osiyo tarixida IX asrdan boshlab arablar tomonidan olib kelingan madaniy integratsiya jarayoni, bu hududlarning siyosiy, ijtimoiy va madaniy hayotida katta o‘zgarishlarga olib keldi. Adabiyotlar tahlili va metodologiyasi: O‘zbekistonning boy madaniy merosi va san’at an’analari o‘rtasida kulolchilik san’ati alohida o‘rin tutadi. Asrlar davomida o‘zining nozik texnikasi, estetik go‘zalligi va amaliy funktsiyasi bilan kulolchilik san’ati xalqimizning hayotida muhim rol o‘ynab kelgan. O‘zbekistonning turli hududlarida rivojlangan kulolchilik maktablari va usta kulollar o‘z asarlarida nafaqat madaniy an’analarni saqlab qolish, balki zamonaviy talablar va innovatsiyalarni inobatga olib, ushbu san’atni yangi bosqichga olib chiqdilar1. O‘zbekistonlik usta kulollar tomonidan yaratilgan keramika buyumlari, ularning ishlash texnikasi, naqsh va ranglarning o‘ziga xosligi nafaqat O‘zbekiston, balki butun dunyoda mashhur bo‘lib, xalqaro maydonda e’tirof etilgan. Adabiyotlarda Rishton keramika san'ati o'zining rang- barangligi, noyob naqshlari va texnologik jihatlari bilan alohida e'tirof etiladi2. Rishtonning keramika san'ati, asosan, glazurli buyumlar ishlab chiqarish bo'yicha o'zining an'anaviy uslublari bilan tanilgan. Ushbu asarlar yuqori estetik qiymatga ega bo'lib, ularning badiiy jihatlari ko'plab tadqiqotlarga sabab bo'lgan. Masalan, P. S. Frolov, S. S. Saidov, M. A. Shamsiev kabi olimlarning asarlarida rishton kulolchiligining texnologik va estetik xususiyatlari batafsil tahlil qilingan.Shuningdek, rishton keramika san'ati tarixida eng yirik yutuqlarga erishgan ustalar, ularning texnologiyalari va naqsh yaratish uslublari haqida muhim tadqiqotlar mavjud. Ba'zi manbalarda Rishton keramika san'ati haqida umumiy ma'lumot berilgan bo'lsa-da, ko'proq o‘ziga xos texnikalarga e’tibor qaratilgan. uchun, rishton keramika ustalarining ishlatgan glazurli ranglar va naqshlar, bu Misol san’atning o‘ziga xos xususiyatlarini shakllantirgan3. O‘zbekistonning badiiy keramika san'ati tarixining asosiy markazlari quyidagilar: Buxoro, Samarqand, Rishton, Xorazm, Toshkent, Qo‘qon, Andijon, Shahrisabz, G‘ijduvon va Kattako‘rg‘on. Buxoroda qo‘rg‘oshinli glazur ishlatishgan keramika mahsulotlari, Samarqandda esa o‘xshash uslubda san'at rivojlangan. Rishton esa Farg‘ona vodiysining eng yirik glazurlangan keramika ishlab chiqarish markazi bo‘lib, o‘zining yorqin va betakror xususiyatlari bilan ajralib turadi. Xorazm kulollarining keramika san'ati kamtar va badiiy ko‘rkamligi bilan tanilgan. Toshkentda XIX asrda ko‘plab keramika mahsulotlari ishlab chiqarilgan, lekin badiiy sifati pastroq bo‘lgan. Qo‘qon va Andijon Farg‘ona vodiysida keramika san'ati rivojlangan yana bir nechta markazlardir. Shahrisabz va G‘ijduvon ham o‘ziga xos keramika san'ati bilan mashhur. 1 Abdurahmonov,S.O'zbek xalq hunarmandchiligi. Toshkent: O'zbekiston Respublikasi fanlar akademiyasi nashriyoti. (2009) 2 Matkarimov,T.O'zbek kulolchilik san'ati. Samarqand: "O'zbekistan" nashriyoti.2023 3 Azizov,F.O'zbekiston hunarmandchilik san'ati: tarix va rivojlanish. Toshkent: O'zbekistan nashriyoti.2001 628 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1 Kattako‘rg‘on esa Buxoro viloyatidagi keramika san’ati markazlaridan biridir. Bu hududlar O‘zbekistonning keramika san'ati tarixida muhim rol o‘ynagan va o‘ziga xos uslublarini saqlab kelgan4. Ushbu markazlar O‘zbekistonning keramika san'ati tarixida muhim o‘rin tutib, har birining o‘ziga xos uslubi, rang-palitrasi va bezaklari bilan ajralib turadi. Rishton keramika san'ati o‘zining betak