Anorganik bog‘lovchi moddalar va ularning amaliy ahamiyati

Аннотация

Mineral bog‘lovchi moddalar agregat xolati va mayda, yirik to‘ldirgichlar bilan suvda qorilganda suyuq yoki plastik qorishma hosil qilashi ma’lum bo‘lib, kimyoviy tarkibiga ko‘ra ayrim fizik-kimyoviy xususiyatlari ilmiy jihatdan tahlil qilindi Kalit so‘zlar: Bo‘g‘lovchi modda, ohak, gips, trepel, opoka, diatomit, trasslar, pemza, vulqon kuli. Anorganik yoki mineral bog‘lovchi moddalar kukunsimon bo’lib, mayda va yirik to‘ldirgichlar bilan birga suvda qorilganda suyuq yoki plastik qorishma hosil qiladi va asta-sekin qotishi natijasida sun’iy toshga aylanadi. Bog‘lovchi moddalar suv bilan qorishtirilganda fizik-kimyoviy protsesslar natijasida quyuqlasha boshlaydi, uning quzg‘aluvchanligi kamayadi. Bunga bog‘lovchi moddalar quyuqlashuvi-ning boshlanish davri, qo‘zg‘aluvchanligi butunlay yuqolgandan keyin esa oxirgi davri (qotish) deb ataladi. α - yarim suvli gips (CaSO ∙0,5H O) bog‘lovchi moddalar quyi xaroratda (110-1800C) 4 2 kuydirildi va asosan yarim suvli gipsdan iborat bo‘ladi, u tez qotadi. Ularga qurilish gipsi, mustaxkamligi yuqori bo‘lgan gips, shuningdek tibbiy gips kiradi. β - yarim suvli gips (CaSO ∙0,5H O) yuqori darajada kuydirilgan gips olish uchun gips 4 2 yuqori xaroratda (600-9000C) kuydiriladi. U suvsiz gips (angidrid)dan iborat bo‘lib, sekin qotishi bilan farqlanadi. Ularga angidrid bog‘lovchi va Estrix gips kiradi. Anorganik bog‘lovchi moddalarning ishlatish va xossalariga ko‘ra bo‘linishi № Bog‘lovchi moddalar Tarkibi va xossalari 1 Havoda qotadigan bog‘lovchi So‘ndirilgan ohak Ca(OH) , gips CaSO *2H O va 2 4 2 materiallar kaustik magnezit Bunday materiallar faqat havoda emas balki suvda va 2 Gidravlik bog‘lovchi materiallar namlikda ham qotish xususiyatiga ega. Masalan, portlandsement, gidravlik ohak, qumtuproq qo‘shilgan sement, pussolan portlandsement, toshqol portlandsement, kengayuvchi sementlar va boshqalar Bunday bog‘lovchilarning qotish jarayonidan keyingi 3 Kislotalarga chidamli mustahkamligining ortishi kislotalar ta'sirida ham bog‘lovchi materiallar davom etadi. Bunga kislotaga chidamli eruvchan suyuq shisha asosida olinadigan sementlar va qorishmalar Yuqorida keltirilgan bog‘lovchilardan g‘isht terish va suvoqchilikda ishlatiladigan qorishmalar, beton va temir-beton konstruksiyalar hamda qotish jarayoni avtoklav deb ataluvchi qozonlarda kechadigan buyumlar tayyorlanadi. Qurilishlarda buyum xossalarini va bog‘lovchi materiallarni tejash maqsadida quyidagi maxsus qo'shimchalar ham ishlatiladi: Bog‘lovchi materiallarni chuchuk hamda sulfat tuzlariga to‘yingan suvlar ta‘sirida chidamliligini oshirish maqsadida ishlatiladigan gidravlik yoki faol mineral qo‘shimchalar - trepel, opoka, diatomit, trasslar, pemza, vulqon kuli va tufi, faol kremniy chiqindilari, kuydirilgan gil, gliyej, kuygan jinslar, toshqollar va boshqalalar. Bog‘lovchi materiallarni tejash uchun to‘ldirgichlar sifatida mayda qilib tuyilgan qum, ohaktosh, dolomit, tabiiy changsimon kvars qumi, toshqol va boshqalar. Sementlarning tishlashuvini tezlatuvchi va susaytiruvchi materiallar: tezlatuvchilar - kalsiy xlorid (CaCl ), natriy xlorid (NaCl), xlorid kislota (HC1), eruvchan shisha (Na SiO ), 2 2 3 soda NaHCO susaytiruvchilar – gips CaSO . 2H O, sulfat kislota H SO , sulfit oksidli temir va 3, 4 2 2 4 boshqalar. 686 Sementning qotishini tezlatuvchi va mustahkamligini oshiruvchi qo‘shimchalar - kalsiy xlorid va xlorid kislota. Beton va qorishmaning sovuqqa chidamliligini, plastikliligini oshirish uchun ishlatiladigan organik va anorganik qo‘shilmalar, sulfat spirt bardoshi (SSB), yetmak (ko‘pirtiradigan daraxt ildizi), sovun chiqindisi, gil, bentonit, trepel va boshqalar. Bog‘lovchi materiallarni ishlatishda ular quyidagi talablarga javob berishi lozim: qorishmaning birikish davri, normal qorishma olish uchun suv miqdori, suvning qorishma bilan birikish darajasi, tishlashishdagi issiqlik miqdori va hokazolar. Bog‘lovchi materialni suv bilan qorishtirganda qattiq holatga o‘tgunga qadar ketgan vaqt uning tishlashish davri deb ataladi. Qorishmada suv qanchalik ko‘p bo‘lsa, uning tishlashishi shuncha sekin bo‘ladi. Shuning uchun normal qorishma tayyorlashda avvalo suv miqdorini aniqlab olish kerak. Har bir bog'lovchi uchun suv miqdori uning og‘irligiga nisbatan foiz hisobida standartlarda belgilangan me’yor bo‘yicha aniqlanadi. Bog‘lovchi material suv bilan qorishtirilganda fizik-kimyoviy jarayonlar natijasida quyuqlasha boshlaydi, uning qo‘zg‘aluvchanligi kamayadi. Buni bog‘lovchi modda tishlashishning boshlanish davri, qo‘zg‘aluvchanligi butunlay yo‘qolgandan keyin esa oxirgi davri (qotish) deb ataladi. Tishlashish davriga qarab bog‘lovchilar quyidagi uch guruhga bo‘linadi: a) tez tishlashuvchi materiallar tishlashuvining boshlanish davri 3-10 daqiqa. Bunday bog‘lovchilarni ishlatish noqulay bo‘lganligi sababli, unga tishlashishni susaytiruvchi maxsus moddalar, masalan, qurilish gipsi qo‘shiladi; b) normal tishlashuvchi materiallar tishlashuvining boshlanish davri 30 daqiqa oxiri esa 12 soatgacha davom etadi. Bunday bo