XORIJIY TIL O’QITUVCHISINING KASBIY KOMMUNIKATIV KOMPETENTSIYASINING PRAGMATIK JIHATI Tajimbetova Gulmira Kenshimbaevna Erkin tadqiqotshi Toshkent Davlat Pedagogika Universiteti.

Аннотация

This article is dedicated to the formation of pragmatic competence in future foreign language teachers. In the work of a teacher, pragmatic competence represents the main means of professional communication. Key words: competence, pragmatic competence, professional competence, pedagogical competence. ПРАГМАТИЧЕСКИЙ АСПЕКТ ПРОФЕССИОНАЛЬНОЙ КОММУНИКАТИВНОЙ КОМПЕТЕНТНОСТИ ПРЕПОДАВАТЕЛЯ ИНОСТРАННОГО ЯЗЫКА Aннотация. Данная статья посвящена формированию прагматической компетенции в будущих преподавателя иностранного языка. В работе учителя прагматическая компетенция представляет главное средство профессионального общения. Ключевые слова: компетенция, прагматическая компетенция, профессиональная компетенция, педагогическая компетенция. P. Yu. Zolotovning (2020) tadqiqotiga murojaat qilsak. Mazkur tadqiqotda muallif pragmatik kompetentsiyaning tarkibiga tuzilayotgan jumlalarni ularning kommunikativ funktsiyalarini va muloqot qiluvchilarning o’zaro ta’siri masalasining ijtimoiy-madaniy kontekstini hisobga olgan holda tuza olish va ulardan foydalanish qobiliyatini o’z ichiga olishini ta’kidlaydi. Xususan, P.Yu. Zolotov (2020) pragmatik kompetentsiyaning quyidagi tarkibiy qismlarini tasvirlaydi: 1) ijtimoiy komponent (muloqotning ijtimoiy kontekstlarini va muloqot ishtirokchilarining ijtimoiy rollarini talqin qila olish qobiliyati; ijtimoiy maqbul muloqot uslubini tanlash qobiliyati); 2) sotsiolingvistik component (nutq aktini tahlil qila olish qobiliyati, suhbatdoshning ijtimoiy portretini yaratish uchun, ijtimoiy ma'nolar, registrning o’zgarishi va modallik); tanlangan ijtimoiy rollarga muvofiq muloqot maqsadiga erishish uchun zarur til va nutq vositalaridan foydalana olish qobiliyati; 3) ijtimoiy-madaniy komponent (madaniyatlararo va shaxslararo o’zaro ta’sir sharoitida ona tili va o’rganilayotgan tillar mamlakatlarining madaniy jihatlari to’g’risida olingan 1 42 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ ma’lumotlarni talqin qila olish qobiliyati; muloqot muammolarini hal qilish uchun muloqot jarayonida ona tili va o’rganilayotgan tillar mamlakatlari madaniyati haqidagi bilimlardan foydalana olish qobiliyati); 4) nutq komponenti (suhbatdoshning nutq janrlarini tanlay olishni, nutq bayonotining uyg’unligi va izchilligini talqin qila olish qobiliyati; muloqot jarayonida yuzaga keluvchi muammolarni hal qilish uchun nutq bayonotini yaratish qoidalariga muvofiq holda nutq turini tanlay olish va amalga oshira olish qobiliyati); 5) kompensator komponent (information-ma’lumot manbalaridan foydalangan holda qayta so’rash, aniqlashtirish, orqali til va ijtimoiy-madaniy bo'shliqlarni to’ldira olish qobiliyati). Bulardan aniq bo’ladi-ki, ushbu kompetentsiyaning mazmuni Beckman modelining asosiy tarkibiy qismlariga mos keladi. P.Y. Zolotovga ko’ra pragmatik kompetentsiya modeli (2017, 2020) har xil diskurs turlarini qurish bilan bog’liq (diskursiv kompetentsiya); turli xil kommunikativ funktsiyalarni bajarish uchun bayonotni shakllantirish (funktsional kompetentsiya); o’zaro ta’sir modellariga muvofiq bayonotni ishlab chiqish (nutqni sxematik qura olish kompetentsiyasi) (qarang: Zolotov 2020). Biroq, so'nggi “nutqni sxematik qura olish kompetentsiyasi” tabiiyki, interaktsionaldir (Celce-Murcia 2007). Ilmiy adabiyotlarda “pragmatik kompetentli” va “pragmatik kompetensiya” atamalari keng qo’llaniladi. “Kasbiy kompetentsiya” atamasi pedagogik faoliyatni amalga oshirishga tayyor bo’lgan oliy ta’lim muassasalari bitiruvchilariga qo’yiladigan ma’lum kompetentsiyalar va shaxsiy fazilatlar ro’yxatini anglatadi. Kompetentsiyalar “bilim, uquv va ko’nikmalar” nuqtai nazaridan shakllantirilishi ajablanarli emas va pedagogik universitetlar bitiruvchilariga qo'yiladigan talablar kompetentsiyaga asoslangan yondashuv orqali aniqlanadi. G.T. Maxkamovaning so’zlariga ko’ra, tilni professional darajada bilish “tilning butun tizimini uning qiyosiy tipologik xususiyatlarini hisobga olgan holda mutaxassislik sifatida chuqur bilish; nutqni ona tili va o’rganilayotgan til tuzilmalaridagi diskursni anglash va farqlarini bilish; chet tilida so’zlashuvchilar dunyosi manzarasi to’g'risida bilimlarni kengaytirish orqali bilingval ongni shakllantirish; nutq faoliyatining barcha turlari va qoidalarini, nutqning turli kommunikativ- pragmatik registrlarida lisoniy va nolisoniy xatti-harakatlarning strategiyalari va taktikalarini bilish; o’rganilayotgan til(lar) mamlakatlari hayotining turli xil muloqot vositalari va ijtimoiy- madaniy jihatlarining lingvistik va lingvomadaniy xususiyatlarini bilish” (2010, 108-bet). Professorning g’oyalariga ko’ra biz kommunikativ kasbiy kompetentsiyaning pragmatik jihati u yoki bu tarzda, xususan, nutqning o’ziga xos xususiyatlarini bilishda, nutqning turli kommunikativ-pragmatik registrlarida lisoniy va nolisoniy xatti-harakatlarning strategiyalari va taktikalarini bilishda, shuningdek, lingviktik va lingvomadaniy xususiyatlarni bilishd