Gilt sózler: motivaciya, processual teoriya, adalatlılıq teoriyası, V.Vroomnıń kútiwler teoriyası, Dj.S.Adamstıń teoriyası, J.Rawlstıń adalat teoriyası, utilitarizm. PROCESSUAL THEORY HAM LEARNING THEORY

Аннотация

This article provides information on the procedural theory of motivation and theories of raw justice. The article expresses the views of V. Vroom's theory of boxes, D. S. Adam's theory, J. Rawls's theory of justice, utilitarianism, communicative justice, equality and human rights. Key words: motivation, procedural theory, fairness theory, W.Vroom's box theory, Dj.S.Adamstyn's theory, J.Rawlstyn's theory of justice, utilitarianism. ПРОЦЕССУАЛЬНАЯ ТЕОРИЯ Аннотация. В этой статье представлена информация о процессуальной теории мотивации и теориях грубого правосудия. В статье выражаются взгляды на теорию ящиков В. Врума, теорию Д. С. Адама, теорию справедливости Дж. Ролза, утилитаризм, коммуникативную справедливость, равенство и права человека. Ключевые слова: мотивация, процессуальная теория, теория справедливости, теория ящика У.Врума, теория Дж.С.Адамстина, теория справедливости Дж.Роулстина, утилитаризм. Kirisiw. Motivaciya, insan is-háreketleri hám iskerliklerin qáliplestiriwshi tıykarǵı kúsh bolıp tabıladı. Ol adamlardıń maqsetlerge erisiw, ózlerin rawajlantırıw, jumıs iskerligin asırıw, hámde turmıstaǵı túrli wazıypalardı orınlawdaǵı qálewlerin belgileydi. Motivaciya teoriyası bolsa, bul processti túsiniwge qaratılǵan ilimiy jantasıwlar bolıp tabıladı. Motivaciya teoriyası psixologiya, menejment, bilimlendiriw hám basqa kóplep tarawlarda zárúr orın tutadı. Maqalamızda motivaciyanıń processual teoriyası hám adalatlılıq teoriyası haqqında pikirler júrgizemiz. Tıykarǵı bólim. Motivaciya hám adalat sociallıq hám psixologiyalıq pánlerde oraylıq túsiniklerden esaplanadı. Bul túsinikler hár bir insannıń turmısındaǵı xızmetine, qararlar qabıl qılıwına, maqsetlerge erisiwine tásir kórsetedi. Motivaciyanıń processual teoriyası hám adalatlılıq teoriyası bul processlerdi jánede tereńrek túsiniwge járdem beredi. Motivaciyanıń processual teoriyası. Motivaciyanıń processual teoriyası adamlarda is- háreketler, maqsetler hám qararlar qanday ámelge asıwın analiz qıladı. 3 30 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Bul teoriyada adamlardıń maqsetke erisiw ushın qanday qanday usıllardı tańlawı, qanday psixologiyalıq hám sırtqı faktorlar olarǵa tásir qılıwın túsiniwge háreket qılınadı. Processual teoriya adamlarda motivaciya qanday qáliplesiwin hám bul motivaciyanıń nátiyjelerge qanday alıp keliwin túsindiriwge umtıladı. Motivaciyanıń processual teoriyasına tiyisli bir neshe zárúr modellerden biri V.Vroomnıń [1] kútiwler teoriyası bolıp tabıladı. Bul teoriyaǵa kóre, adamlardıń is-háreketleri, olardıń erisiwi múmkin bolǵan nátiyjelerine bolǵan kútiwlerine baylanıslı. Eger shaxs maqsetke erisiw jolında úlken sıylıq kútiliwin sezse, ol jaǵdayda ol usı maqsetke erisiw ushın kóbirek háreket qıladı. Bul process tómendegi elementlerdi óz ishine aladı: 1. Kútiw (Expectancy): Shaxs maqsetke erisiw ushın zárúr bolǵan háreketti ámelge asırıwı múmkinligine isense, bul motivaciyanı asırıadı. 2. Instrumentallıq (Instrumentaliy): Maqsetke erisiw arqalı alınǵan sıylıq yakı nátiyjening qanshelli qımbatlı ekenligi. 3. Valensiya (Valence): Sıylıq yakı nátiyjeniń shaxs ushın qanshelli áhmiyetli ekenligi. Bul elementler birgelikte shaxstıń maqsetke erisiw ushın qansha kúsh sarıplawın belgileydi. Dj.S.Adamstıń [3] teńlik teoriyası (Equity Theory) hám processual motivaciyanıń zárúr bólimin payda etedi. Bul teoriyaǵa kóre, adamlar óz miyneti hám nátiyjeleri basqalar menen salıstırılıwın sezseler, olar ózleriniń miynetine qarata adalatlı sıylıq alıwdı qáleydiler. Eger shaxs óziniń islegenine qarap adalatlı sıylıq almasa, bul motivaciyanı kemeytiredi. Máselen, eki jumısshınıń bir qıylı jumıstı orınlawı hám birine kóbirek haqı beriliwi, basqa jumısshınıń narazılıǵına alıp keliwi múmkin. Motivaciyanıń adalatlılıq teoriyası. Adalatlılıq teoriyası sociallıq hám etikalıq adalattı túsindiriwge qaratılǵan. Bul teoriyanıń tiykarǵı maqseti, jámiyette adamlar ortasındaǵı múnásebetler hám resurslar qanday adalatlı bólistiriliwi kerekligin anıqlaw bolıp tabıladı. Adalat, tek ǵana huquqlar hám erkinliklerdi saqlap qalıw menen sheklenbeydi, bálki adamlar ortasında teńlikti támiyinlew hám hár bir adamnıń huquqların qorǵawdı da ańlatadı. Adalatlılıq teoriyasınıń bir neshe tiykarǵı jantasıwları bar: 1. J.Rawlstıń adalat teoriyası (John Rawls' Theory of Justice) – bul teoriya jámiyette adalattı jaratıw ushın ayrım tıykarǵı principlerdi usınıs etedi: Erkinlik principi: Hár bir shaxs óziniń tiykarǵı huquq hám erkinliklerine iye bolıwı kerek. Parıqlılıq principi: Sociallıq hám ekonomikalıq teńsizlikler tek ǵana eń jaman jaǵdayda bolǵanlar ushın paydalı bolsa adalatlı esaplanadı. 2. Utilitarizm – bul jantasıwǵa kóre, adalatlı jámiyet maksimal socialllıq payda keltiriwi kerek. Bıraq, utilitarizm bazan ayrım toparlardıń huquqların itibarsız qaldırıwǵa alıp keliwi múmkin. 3. Kommunikativ adalat – bul túsinik, shaxslar ortasındaǵı kelisiwler hám bitimler tiykararında adalattı támiyinl