Yuldashev J.T.

Аннотация

This article discusses the theoretical foundations of organizing "Education" lessons based on the didactic views of Alisher Navoi. The importance of the ideas of Alisher Navoi in the work of education, humanism and the formation of moral qualities in the modern educational process is analyzed. The article examines educational approaches aimed at forming the younger generation as a well-rounded individual through the spiritual values expressed in the works of the great thinker. Key words: teacher-mentor, perfection, science, education and upbringing, enlightenment, a well-rounded individual, personal development, school, spiritual heritage. РОЛЬ ДИДАКТИЧЕСКИХ ПОДХОДОВ АЛИШЕРА НАВОИ В ОРГАНИЗАЦИИ ОБРАЗОВАТЕЛЬНЫХ УРОКОВ Аннотация. В статье рассматриваются теоретические основы организации уроков «Образование» на основе дидактических взглядов Алишера Навои. Анализируется значение идей творчества Алишера Навои, направленных на формирование образованности, гуманизма, нравственных качеств в современном образовательном процессе. 262 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4 В статье рассматриваются образовательные подходы, направленные на формирование подрастающего поколения как всесторонне развитой личности через духовные ценности, выраженные в произведениях великого мыслителя. Ключевые слова: наставник, совершенство, наука, образование, просвещение, совершенный человек, личное совершенство, школа, духовное наследие. Zamonaviy texnologiyalar davrida ta’lim va tarbiya masalalari yanada dolzarb bo‘lib bormoqda. Biroq, Sharq xalqlari uchun tarbiya har doim muhim o‘rin tutgan va hech qachon o‘z ahamiyatini yo‘qotmagan. Sharq ta’lim-tarbiya tizimi jahon miqyosida o‘ziga xos mavqega ega. Bu sohada didaktik asarlar yaratgan buyuk mutafakkirlar orasida Mir Alisher Navoiy alohida ajralib turadi. Alisher Navoiy – o‘zbek adabiyotining yirik namoyandasi, ma’rifatparvar va davlat arbobi sifatida nafaqat adabiy, balki pedagogik meros ham qoldirgan. Uning didaktik qarashlari yosh avlod tarbiyasida muhim o‘rin tutadi. Ushbu maqolada Navoiy asarlarida aks etgan didaktik g‘oyalar va ularning zamonaviy ta’lim amaliyotidagi qo‘llanilishi tahlil qilinadi. Navoiy ijodining asosiy yo‘nalishlaridan biri inson ma’naviyati va axloqiy kamoloti masalasidir. U o‘z asarlarida insoniy fazilatlar, halollik, rostgo‘ylik, ilm, ma’rifat, adolat va vatanparvarlik haqida keng qamrovli fikrlarni ilgari surgan. U olimlar, fozillar va shoirlarning rolini yuksak baholagan hamda jamiyat taraqqiyotini bevosita ma’rifat bilan bog‘lagan. Ushbu maqolani tadqiq qilish jarayonida Alisher Navoiy asarlari metodologik asos sifatida o‘rganildi. Ilmiy bilishning obyektivlik tamoyiliga rioya qilindi hamda Navoiy asarlarida o‘qituvchi-shogird munosabatlari masalasi aniq va tizimli tarzda yoritildi. Shuningdek, M. Muxtorov va U. Sanaqulov tomonidan yozilgan “O‘zbek adabiy tilining tarixi” kitobi mantiqiy izchillik manbasi sifatida foydalanildi. Nokasu nojins avlodin kishi bo‘lsin debon Chekma mehnatkim, latif o‘lmas kasofat olami Kim kuchuk birla xo‘tukka necha qilsang tarbiyat, It bo‘lur, dog‘i eshak, bo‘lmas aslo odami1. Barcha tirik mavjudotlar orasida inson aynan ta’lim va tarbiya orqali ajralib turadi. Biroq, agar inson bolaligidan shafqatsizlik, adovat, hasad, bo‘hton va aldov kabi illatlarga moyillik hosil qilsa, keyinchalik uni qayta tarbiyalash qanchalik qiyin bo‘lishidan qat’i nazar, bu illatlarni yo‘qotish oson bo‘lmaydi. Chunki tarbiya inson tabiati bilan uzviy bog‘liqdir. Shuning uchun insonni tarbiyalash jarayoni tug‘ilishidan boshlab, hatto onaning qornidayoq boshlanishi kerak. Buyuk mutafakkir Alisher Navoiy bu haqiqatni o‘z g‘azallarida mahorat bilan ifoda etgan. 263 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4 U ta’limning inson hayotidagi muhim rolini anglab yetgan holda, nazariy bilimning o‘zi kifoya emasligini tushungan. Ba’zan yomon axloqli va buzg‘unchi odamlarga duch kelish ham insonning axloqiy rivojlanishida muhim rol o‘ynashi mumkin. Chunki agar inson faqat ijobiy muhitda tarbiya topsa, yaxshilikning haqiqiy qadriyatini to‘liq anglamasligi mumkin. Navoiy asarlaridan xulosa qilish mumkinki, ezgu insonlarni hurmat qilish bilan birga, yomon fe’l-atvorga ega bo‘lgan shaxslar bilan ham murosali yashashni o‘rganish – yetuk va komil insonning fazilatlaridan biridir. Alisher Navoiy o‘zining ta’lim va tarbiya haqidagi fikrlari va mulohazalari orqali har tomonlama yetuk avlodni shakllantirishga katta hissa qo‘shgan. Uning umuminsoniy fazilatlar haqidagi qarashlari bugungi kunda ham dolzarbligini yo‘qotmagan. Har bir o‘qituvchi va tarbiyachi doimiy ravishda o‘z ustida ishlashi, bilim va ko‘nikmalarini oshirib borishi lozim, chunki bu ta’lim jarayonini yanada samarali qilishga xizmat qiladi. Bundan tashqari, o‘qituvchilar o‘z shogirdlariga mehr bilan yondashib, so‘zlari va harakatlari orqali ularga ruhiy zarar yetkazmaslikka harakat qilishlari kerak. Muloqot madaniyati qoidalariga rioya qilish, o‘zini tutish va xulq-atvorini b