РОЛЬ ФИЛОСОФСКОГО МИРОВОЗЗРЕНИЯ В ВОСПИТАНИИ ЛИЧНОСТИ

Аннотация

This article is intended for researchers working in the field of philosophical and social sciences and people at other levels. At the same time, the necessary tools, knowledge and skills are given to them in the process of personality formation, first of all. by the author. Keywords: Worldview, personality, ideality, spiritual world, historical worldview, mythological worldview, mentality, ideal event, perfection, faith. РОЛЬ ФИЛОСОФСКОГО МИРОВОЗЗРЕНИЯ В ВОСПИТАНИИ ЛИЧНОСТИ Аннотация. Данная статья предназначена для исследователей, работающих в области философских и социогуманитарных наук и людей других уровней. При этом необходимые инструменты, знания и навыки даются им в процессе формирования личности прежде всего. автором. Ключевые слова: Мировоззрение, личность, идеальность, духовный мир, историческое мировоззрение, мифологическое мировоззрение, менталитет, идеальное событие, совершенство, вера. Falsafada shaxs dunyoqarashi juda bahsli jarayon avvalo bu shaxsning dunyoni qanday idrok etish yoki qanday tafakkur etish jarayoniga tushuniladi. Shaxs tushunchasi avvalo barkamollik darajasi bu o’rinda ritorjik jarayonlar muhim omil sifatida ongmi yoki dunyoqarash birinchi anglash jarayoni yuz bersa uni qay holatda idrok etish holatida namoyon qilish kerakligini bilishimiz lozimdir. Falsafiy dunyoqarash eng dunyoqarshning keng holatda nomoyon bo’lishimi yoki dunyoqarashni ilmiy asosda tushunish lozimligini tushuniladi. Dunyoqarashni yani bu tizimlashtirishgan idrok yoki ong vositasida bevosita ta’sir qilish yoki nomoyon qilish uslublariga ega. ”Dunyoqarash — dunyoga va insonning undagi o’rniga, kishilarning o’z atrofidagi voqelikka va o’z-o’ziga munosabatiga bo’lgan umumiy qarashlar tizimi, shuningdek, bu qarashlarga asoslangan odamlarning e’tiqodlari, ideallari, bilish va faoliyat tamoyillari. Dunyoqarash kishining yoshi, hayotiy tajribasi, bilimi, mafkurasi bilan bog’liq. Dunyoqarashda jamiyatda shakllangan falsafiy, ilmiy, diniy, siyosiy, axloqiy, huquqiy, estetik bilimlar, qarashlar o’z aksini topadi. Shaxsning Dunyoqarashi ijtimoiy munosabatlar bilan 2 52 International scientifijournal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ chambarchas bog’langan. Dunyoqarash insonning o’zini va dunyoni zaruriy ravishda anglashi hamda baholashi asosida shakllanadi. Bu jihatdan Dunyoqarash voqelikning inson ongidagi sub’yektiv in’ikosidir. Ayrim individning ongi bilan bog’langan individual Dunyoqarash, muayyan ijtimoiy guruh, qatlam, sinf, millat va jamiyat miqyosidagi ijtimoiy ong bilan bog’langan ijtimoiy dunyoqarash mavjud. Bular bir-birini to’ldiradi, bir-biriga ta’sir qiladi, bir-birini rivojlantiradi. Dastlab individ dunyoni hissiy sezadi (dunyoni his qilish). Bunda individ voqelikni bevosita hissiy in’ikos etish natijasida anglaydi. Keyin voqelik haqida to’plagan bilimlari asosida individning Dunyoqarashi paydo bo’ladi.”1, - O’zbekiston Milliy Ensiklopediyasida bu ta’rifda shaxning ma’lum voqea va xodisalarga munosobatlarni ikki hil usulda real idrok etish va ichki hislar yordamida anglashni ko’rsatmoqda, bu o’rinli ta’rif lekin individga xos xususiyat emas, zotan individ xodisasida shaxs bo’lsa u xar doim ham fikrlamaydi. “Dunyoqarash”termini nemis tilidan kelib chiqqan bo’lib,Immanuel Kant(nemischa Weltanschauung)buni birinchi bo’lib o’z asarida eslatib o’tadi,lekin uni dunyoqarashdan ajaratmaydi. Falsafiy dunyoqarash murakkab tuzilishga ega. U muayyan bilimlar, kelajakka qaratilgan g’oya va maqsadlar, tabiiy va ijtimoiy fan yutuqlari,diniy tasavvurlar, qadriyatlar, ishonch, e’tiqod, fikr, hissiyot kabi tarkibiy qismlardan iborat. Bularning ichidagi jarayonda turli e’tiqod muhim ahamiyat kasb etadi. U dunyoqarashning mazmunini tashkil etadigan asoslardan biridir. E’tiqod insonning o’z qarashlari va g’oyalari to’g’riligiga, orzu-umidlarining asosli ekaniga, faoliyati va xatti-harakatining umumiy maqsadlarga va talablarga mosligiga bo’lgan chuqur ishonchidan paydo bo’ladi. U insonning hissiyoti,irodasi va faoliyatini belgilaydi, ularni boshqaradi, shaxsni omilkorlikka, samarali aqliy vositalar yoki intellektual faoliyatga undaydi. Falsafiy dunyoqarash tarkibida hissiyot va aql muhim o’rin tutadi, u boshqariladiagn va tahlil qilinadigan jarayon sifatida namoyon bo’ladi. Hissiyot dunyoqarashning emotsional-ruhiy jihati bo’lib, dunyoni tushunish esa, dunyoqarashning aqliy shaklidir. Hissiyot – quvonch, qayg’ushodlik, zavqlanish, adreanalin hosil qilish yoki unga intilishda bu- hayot va kasb-kordan mamnunligini namoyon qilishda asosiy vosita sifatida ko’rish vaqtlarini to’g’ri taqsimlash,undan kerakli usullarda vositalardagina bir vaqtda aniq foydalanish, yoki norozilik, hayratlanish, xavotirlanish, asabiylashish, yolg’izlik, zaiflik, ruhiyatning tushkunlik, g’am-g’ussa, nadomat, o’z yaqinlari va vatani taqdirini o’ylash kabi xilma-xil shakllarda namoyon bo’ladi. Ana shular barchasining uyg’unligi dunyoni his etishga olib keladi. Falsafiy dunyoqarashning eng mu