БЕЗВОЛЯ У СТУДЕНТОВ И ПСИХОЛОГИЧЕСКИЕ ФАКТОРЫ, ВЫЗЫВАЮЩИЕ ЕЕ

Аннотация

In this article, research is conducted on the lack of will and motivation in young people, their causes andconsequences. The main goal of the research is to prevent negative situations and provide practical help, as well as to develop existing will and motivation. Key words: Will, motivation, temperament, character, ability, thinking altruism, aggressiveness, stress, depression, abulia, hyperabulia, hypobulia, reticence. БЕЗВОЛЯ У СТУДЕНТОВ И ПСИХОЛОГИЧЕСКИЕ ФАКТОРЫ, ВЫЗЫВАЮЩИЕ ЕЕ Аннотация. В данной статье проводятся исследования отсутствия воли и мотивации у молодежи, их причины и последсвия. Основная цель исследования – предупреждение негативных ситуаций и оказание практической поиощи молодым людям. Это также подразумевает развитие существующей воли и мотивации. Ключевые слова: Воля, мотивация, темперамент, характер, способности, мышление, альтруизм, агрессивьность, стресс, депрессия, абулия, гиперабулия, гипоабулиа, замкнутость. Inson faoliyati uchun iroda va motivatsiya eng asosiy omil hisoblanadi, biri albatta ikkinchisini taqozo etadi. Zero, bu ikkisi bir-biri bilan chambarchas bog‘liq. Hozirgi kunda yoshlarda iroda va motivatsiyaning qay darajada ekanligini aniqlash juda ham muhim. Negaki, aynan yoshlar yurtning ertangi kuni hisoblanadi. Yurtning koriga yarash uchun, avvalo, yoshlikdan maqsad va yo‘nalishni aniq belgilab olmoq lozim. Yoshlarning ma'naviyati, salohiyati va o‘ziga bo'lgan ishonchi yuqori darajada bo'lsa, yurtning kelajagi ham shu darajada yuksalib boradi. Buning uchun esa, yoshlarda iroda va motivatsion sohasi yuqori darajada bo‘lmog‘i lozim. Aynan ushbu jihatlar mavjud bo‘lgan yoshlargina tafakkur qiladi, o‘z mustaqil fikriga ega, qat'iyatli bo‘ladi. 2 39 International scientifijournal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Ba'zilarda iroda yetishmaslik kasalliklari, jumladan: abuliya, gipoabuliya, giperabuliya ham uchrashi mumkin, ammo bu kasalliklar sog‘lom odamda uchramaydi. Sog'lom odamlarda uchraydigan irodaning yetishmasligi o‘zlarining aynan ikkilanishlari yoki biror-bir faoliyatni amalga oshirishda o‘z-o‘ziga bo‘lgan ishonchning yo‘qligi tufayli kelib chiqishi mumkin. Yoki bo‘lmasa, bolalikda orttirilgan ruhiy jarohatlar tufayli ham yuzaga kelishi mumkin. Shuni ham aytib o‘tish kerakki, iroda va motivatsion holatlar hayot davomida orttirilish bilan bir qatorda avloddan-avlodga o‘tishi yoki ularning temperamenti bilan ham bog‘liq bo‘lishi mumkin. Ayni globallashuv zamonida yoshlarda iroda va motivatsiyaning qay darajada ekanligini aniqlash maqsadida tadqiqot olib bordim. Siinaluvchilarim esa, Termiz Davlat Universitetining Iqtisod- Turizm fakulteti 4-kurs hamda O‘zbek-Filologiya fakulteti 1-kurs talabalari bo‘lishdi. Tadqiqotda har bir fakultetdan teng miqdorda sinaluvchilar ishtirok etishdi. Buni quyidagi diogramma orqali ko‘rishingiz mumkin. 6 4,88 4,88 5 4 3 2 1 0 sinaluvchilarning guruhi Iqtisod O'zbek tili Jins bo‘yicha ham teng miqdorda sinaluvchilar qatnashdi, ya’ni, har bir fakultetdan 10 ta qiz bola va 10 ta o‘nta o‘g‘il bola ishtirok etishdi, jami 20 ta qiz bola va 20 ta o‘g‘il bola. Buni ham quyidagi diogramma orqali ko‘rishingiz mumkin. 6 4,88 4,88 5 4 3 2 1 0 Sinaluvchilarning jinsi Ayol Erkak Respondentlarim 1-kurs yoki 4-kurs talabalari bo‘lishiga qaramay, har qaysi guruhda turli yoshdagi talabalarni uchratish mumkin, buni quyidagi diogramma orqali ham ko‘rishingiz mumkin. 2 40 International scientifijournal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ 30 24,4 25 20 17,1 14,6 14,6 15 12,2 10 7,3 4,9 5 0 Sinaluvchilarning yoshi 18 19 21 22 23 24 25 26 Sinaluvchilarimdagi iroda va motivatsiya darajasini aniqlash uchun quyidagi metodikalalardan foydalandim: Elersning muvaffaqiyatga erishish motivatsiyasini aniqlash metoodikasi; Irodani aniqlash, qat’iyatlilikni baholash metodikasi; Ayzenkning temperamentni aniqlash metodikasi. Dastlab metodikalarning parametrik va noparametrik ekanligini aniqlab olgach, parametrik shkalalar bo’yicha “student-t” mezonidan foydalandim. Buni quyidagi jadval orqali ko‘rishimiz mumkin. Parametrik hisoblangan motivatsiya darajasi (t=1,441; p<0,05), hissiy barqarorlik (t=- 1,318; p<0,05), ekstrovert-introvert (t=-0,752; p<0,05) shkalalar bo‘yicha 95 foizlik ishonch daraja bilan ham tafovut aniqlanmadi. Biroq, o‘rtacha qiymatga qaraydigan bo‘lsak, birozgina tafovutni ko‘rishimiz mumkin. Birinchi shkala hisoblangan motivatsiya darajasi bo‘yicha 1-guruh 2-guruhdan ustun bo‘lib, bunga ularning 4-kurs ekanliklari, kasbining ham asosan, mablag‘ bilan bog‘liqligini sabab qilib olsak bo‘ladi. 2-guruhning motivatsiyasini past deb bo‘lmaydi, biroq, 1- guruhdan quyiroq. Hissiy barqarorlik shkalasi bo‘yicha esa, 2-guruh 1-guruhdan ustun bo‘lib, ularning badiiy kitobni muntazam ravishda o‘qib borishlarini bunga misol qilsak bo‘ladi. 2- guruhning quyi ko‘rsatgichiga esa, ulardagi badiiy kitobni ko‘p o‘qimasliklari, kasbiga bo‘lgan kuchli is