Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
platformalari va kreativ yozuv mashqlari kabi turli usullar va vositalar tavsiflangan. Kalit so'zlar: o'zbek tili, o'qish savodxonligi, boshlang‘ich sinf, o'qitish usullari, vizual
NEW RENAISSANCE · Nasriddinova Nasiba Alimjonovna · Narzullayeva E’zoza Shavkatjon qizi
Современная наука и исследования · 2 · 2025
Аннотация
This article discusses the methods and tools for developing reading literacy among primary school students. Reading literacy is crucial not only for academic success but also for future life. The article describes various methods and tools, such as active teaching, the use of visual materials, interactive educational platforms, and creative writing exercises. Keywords: Uzbek language, reading literacy, primary school, teaching methods, visual materials, interactive learning, creative writing. Jahonda tаʼlim oluvchilarning nutqiy kompetensiyasini shakllantirishda endilikda “oʻqish” atamasini boshlangʻich sinfda egallanadigan harflarni tanib olish bilan bogʻliq qobiliyat sifatida emas, balki oʻquvchining oʻqib tushunish orqali boshqa fanlarni 315 NEW RENAISSANCE 2025 MAY INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE VOLUME 2 | ISSUE 5 oʻzlashtirishi, tayanch kompetensiyalarni egallashi uchun xizmat qiladigan muhim qobiliyatni ifodalovchi tushuncha deb baholash qabul qilingan boʻlib, mazkur yoʻnalishning nazariy masalalari tadqiq etilmoqda. Funksional savodxonlik koʻnikmasi oʻquvchida yillar davomida rivojlanib boruvchi ko‘nikma bo‘lib, u oʻqish savodxonligini rivojlantirish bilan bogʻliq mashq va topshiriqlarni bajarish jarayonida yanada takomillashib boradi. Oʻqish nutqiy va aqliy jarayonlarning oʻzaro hamkorlikdagi faoliyati natijasidir. Mutaxassislar “bolani ona tili xazinalariga ongli ravishda yetkazish” zarurati, “oʻqish tezligi”ni emas, balki “tushunish tezligi”ni rivojlantirish bilan oʻlchanishi, bunda mustaqil oʻqish mashqlari muhimligini ta’kidlashadi [1]. “Oʻqish savodxonligi – jamiyat tomonidan talab qilinadigan va inson tomonidan qadrlanadigan yozma tilning shakllarini idrok etish va amaliyotda qoʻllay olish qobiliyatidir” [2]. Koʻrinadiki, endilikda oʻqish savodxonligi shunchaki boshlangʻich ta’lim jarayonida savodxonlik jarayoni (alifboni oʻrganish) bilan bogʻliq boʻlgan tor doiradagi tushuncha emas. PIRLS xalqaro baholash dasturining asosiy maqsadi oʻqish savodxonligini shakllantirish orqali oʻquvchilarning sinfda va sinfdan tashqari oʻqishining keng qamrovli vazifasi asosida, ya’ni badiiy tajriba orttirish, muallifning nuqtayi nazari, matnda qoʻllangan badiiy tasvir vositalarini aniqlash, ularning vazifasini tushunish, matnda berilgan voqea-hodisalarga nisbatan munosabatini ifodalay olish, undagi ma’lumotlarni kelajak hayotning qaysidir jabhasida qoʻllay olish bilan bogʻliq juda zarur hayotiy koʻnikmalarni shakllantirishdan iborat. Oʻqish savodxonligi — bu insonning yozma matnlarni tushunish, talqin etish va ulardan foydalanish qobiliyatidir. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida o‘qish savodxonligini shakllantirish, ularning ta’lim olish jarayonida muhim ahamiyatga ega. Bu jarayon nafaqat o‘quvchilarning akademik muvaffaqiyatiga, balki ularning kelajakdagi hayotida ham katta rol o‘ynaydi. Oʻqish savodxonligini shakllantirishning asosiy maqsadi o‘quvchilarda matnni tushunish, uning mazmunini anglash, asosiy fikrlarni ajratib olish va ularni tahlil qilish qobiliyatini rivojlantirishdir. Buning uchun o‘qituvchilar turli usul va vositalardan foydalanadilar. Oʻqish savodxonligini usullari: 1. Faol o'qitish usuli: O'quvchilarni faol ishtirok etishga undaydigan usul. Bu usulda o'quvchilar matnni o'qish jarayonida savollar berish, fikr almashish va muhokama qilish orqali o'z bilimlarini mustahkamlashadi. 316 NEW RENAISSANCE 2025 MAY INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE VOLUME 2 | ISSUE 5 2. O'qituvchi tomonidan ko'rsatmalar berish: O'qituvchi o'quvchilarga qanday qilib matnni to'g'ri o'qish, asosiy fikrlarni ajratib olish va ularni talqin qilish bo'yicha ko'rsatmalar beradi. 3. O'yin orqali o'qitish: O'qish jarayonini qiziqarli qilish uchun o'yinlar va interaktiv faoliyatlardan foydalanish. Masalan, "Kim tezroq o'qiydi?" yoki "O'qilgan matn asosida savollar tuzish" kabi o'yinlar. 4. Vizual materiallardan foydalanish: Rasm, diagramma, video va boshqa vizual materiallar yordamida o'quvchilarning e'tiborini jalb qilish va matnni yaxshiroq tushunishga yordam berish. 5. Gruppada ishlash: O'quvchilarni kichik guruhlarga bo'lib, birgalikda matnni o'qib, muhokama qilishga undash. Bu usul orqali ular bir-biridan o'rganadilar va fikr almashadilar. Oʻqish savodxonligini vositalari: 1. Darsliklar va qo'shimcha adabiyotlar: O'qituvchilar darsliklardan tashqari, qo'shimcha adabiyotlar, maqolalar va hikoyalar bilan tanishtirish orqali o'quvchilarning qiziqishini oshirishi mumkin. 2. Interaktiv ta'lim platformalari: Internetda mavjud bo'lgan turli interaktiv ta'lim platformalari orqali o'quvchilar mustaqil ravishda o'qish savodxonligini rivojlantirish imkoniyatiga ega bo'lishadi. 3. Audiovizual materiallar: Videolar, audio kitoblar va boshqa audiovizual materiallar yordamida o'qish jarayonini yanada qiziqarli qilish mumkin. 4. Kreativ yozuv mashqlari: O'quvchilarga o'z fikrlarini ifodalash imkonini beruvchi yozuv mashqlari. Masalan, o'qilgan matn asosida qisqa hikoya yozish yoki yangi qahramon yaratish.
Доказательный фрагмент
«This article discusses the methods and tools for developing reading literacy among primary school students.»
Образец извлечения
Демо-превьюThis article discusses the methods and tools for developing reading literacy among primary school students. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- Uzbek language, reading literacy, primary school, teaching methods, interaktiv ta'lim, o'qitish usullari, o'zbek tili, kreativ yozuv., vizual materiallar, boshlang‘ich sinf, o'qish savodxonligi
Смежные источники
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024
Академические исследования в современной наукеKhudaiberdiyeva Arafat Israilovna, Ph.D Professor hudayberdiyevaarofat@gmail.com +12026
Научные статьиI.B.Yangiboyev, E.X.Berdanov +22025