Uchuvchisiz qurilmalar tavsiflanishi va ularning qo‘llanilish sohalari

Аннотация

Ushbu maqolada uchuvchisiz qurilmalar turlari va ular keng ishlatilayotgan soxalar bayon etilgan. Uchuvchisiz qurilmalar turli xil jixatlariga qarab taxlil qilingan. Kalit so‘zlar: Uchuvchisiz qurilma, uchish balandligi, uchish masofasi, parvoz davomiyligi. Uchuvchisiz qurilmalar(UQ) - bu bortida uchuvchisiz parvozni amalga oshirishga qodir samolyot. Shuning uchun samolyotning parvozi avtonom tarzda oldindan dasturlashtirilgan rejimda yoki masofadan boshqarish pulti yordamida amalga oshirilishi kerak. UQ uchun yana bir keng tarqalgan atama drondir[1,2]. UQlar aviatsiya sanoatida inqilob yasadi. Bu asosan boshqariladigan samolyotlarga nisbatan dronlarning foydalanish xarajatlari ancha kamligi bilan ajralib turishiga bog‘liq. Bundan tashqari innovatsiyalar va texnologiyalar sohasida erishilgan uzluksiz taraqqiyot natijasida UQlar yuqori manevyor va kichik o‘lchamlari bilan ajralib turadi, buning natijasida ular murakkab vazifalarni bajarish uchun ishlatilishi mumkin[2,3]. Dastlab dronlar quruqlik xaritasi, kuzatuv zonasi, razvedka va uzoq masofali qurollar kabi harbiy maqsadlarda ishlatilgan. Hozirgi vaqtda UQlar fuqarolik maqsadlarida keng qo‘llanilmoqda va ularning imkoniyatlarining doimiy ravishda kengayishi dronlardan foydalanadigan soxalar sonining ko‘payishiga olib keldi. UQni qo‘llashning asosiy yo‘nalishlari quyidagilardan iborat[4,5,6]: - qishloq xo‘jaligi: pul va vaqtni tejashga qaratilgan ishonchli choralarni ko‘rish, zararni tez va aniq aniqlash va dalada yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan muammolarni bartaraf etish; - Arxeologiya va arxitektura: texnogen tuzilmalar va tarixiy obidalarni o‘rganish va 3D xaritalash; - Favqulotda vaziyatlarni boshqarish: UQlar qutqaruv operatsiyasi uchun zarur bo‘lgan ma’lumotlarni tezda olish imkoniyatiga ega. Bundan tashqari, dron yordamida parvoz inson salomatligi uchun hech qanday xavf tug‘dirmaydi, qidirish yoki kuzatish xavosi ifloslangan joylarda ham amalga oshirilishi mumkin; - Atrof-muhit: issiqlik tahlillari, kadastr xaritasi, yer va suv hududlari monitoringi, shuningdek, tabiiy resurslar, yo‘l xaritasi tuzish; - o‘rmon xo‘jaligi: yong‘in nazorati, o‘simliklar monitoringi va daraxtlarni baholash; - Yo‘l harakati monitoringi: to‘xtash joyining bandligini aniqlash, transport vositasining holatini kuzatish va sayohat vaqtini baholash. UQlarning asosiy qismlariga quyidagilar kiradi: batareya, dvigatellar, parvoz boshqaruvchisi, korpusi, qabul qilgich, sensorlar, uzatuvchi va tezlikni boshqarish. Dron rotorlari ish faoliyatini imkon qadar oshirish uchun dvigatellarga moslashtiriladi. UQ korpusi parvoz xususiyatlarini yaxshilashga aerodinamik ta’sirni hisobga oladigan oddiy va yengil dizayn bo‘lishi kerak. Korpusning materiali va dizayni muhim ahamiyatga ega, chunki noto‘g‘ri muvozanatlangan yoki o‘ta mo‘rt korpus salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. UQning ishlashi. Haddan tashqari og‘ir korpusdan foydalanish transport vositasining yukini kamaytiradi, egilgan korpus esa parvoz barqarorligi bilan bog‘liq muammolarni keltirib chiqaradi. Dron korpuslarini qurish uchun ishlatiladigan materiallar asosan uglerod yoki termoplastik tolalarni o‘z ichiga oladi. Datchiklar parvoz boshqaruvchisi bilan birgalikda UQga to‘siqlarni aniqlash, dronni belgilangan holatda ushlab turish va uni boshqarish kabi asosiy xavfsizlik funktsiyalarini bajarishini ta’minlash uchun ishlatiladi. Avtotransport bilan aloqaga kelsak, qo‘shimcha aloqa modullari bilan birga yerosti stansiyasi ham asosiy rol o‘ynaydi. 201 Bozorda mavjud bo‘lgan ko‘plab UQlar ma’lum bir ish faoliyati uchun dronlarni tanlash hal qilinishi kerak bo‘lgan qaror muammosi ekanligini anglatadi. Ushbu maqolaning maqsadi tadqiqotlarda qo‘llaniladigan UQlarni qiyosiy tahlil qilishdir. UQ sektorining yuqori xilma-xilligi tufayli ular juda ko‘p jihatlariga qarab tasniflanadi va dron tasnifining yagona standartini aniqlab bo‘lmaydi. Shuning uchun ular turli mezonlar, jumladan, vazni, bosib o‘tadigan masofasi, shuningdek parvozni ta’minlaydigan usullar va komponentlar asosida bo‘linadi. Vazni bo‘yicha tasniflash 1-jadvalda keltirilgan [38]. 1-jadval. Vazni bo‘yicha UQlarning tasniflanishi UQ toifalari Og‘irligi m C0 m 25 kg Tijoriy parvozlarda ishlatiladigan ko‘pchilik dronlar C1, C2 yoki C3 toifalariga kiradi. C0-C3 guruhiga kiruvchi UQlar 120 m gacha parvoz balandligi uchun qo‘shimcha cheklovlarga ega. 1-jadvalda uchuvchisiz qurilma tizimlarining uchinchi davlat operatorlari bo‘yicha 2019 yil 12 martdagi 2019/945-sonli Komissiyaning vakolatli reglamenti (Yevropa Ittifoqi) tomonidan kiritilgan bo‘linmalar keltirilgan [38]. Ushbu bo‘linish Evropa Ittifoqiga (EI) a’zo davlatlarda qo‘llaniladi. Yana bir taqdim etiladigan UQ tasnifi balandlik va masofaga qarab bo‘linishdir. Parvoz masofasiga asoslangan tasnif 2-jadvalda keltirilgan. 2-jadval. UQlarning uchish balandligi va masofasi bo‘yicha tasnifi. UQ toifalari Balandligi Uchish masofasi Qo‘lda tutilgan < 600 m < 2