Гражданско-правовые гарантии прав собственности при изъятии земельного участка для нужд государства и общества

Аннотация

Калит сўзлар: Мазкур мақолада ер участкаси давлат ва жамият Мулкдор эҳтиёжлари учун олиб қўйилиши тартиби ва олиб Хусусий мулк қўйишнинг ҳуқуқий асослари таҳлил қилинган. Ер Ер участкаси участкаси давлат ва жамият эҳтиёжлари учун олиб Давлат ва жамият эҳтиёжлари қўйилган тақдирда тўланиши лозим бўлган компенсация Компенсация. турлари ҳам ўрганилган. Ўрганиш натижасида ер участкасини давлат ва жамият эҳтиёжлари учун олиб қўйиш билан боғлиқ қонунчиликдаги камчиликлар ҳам аниқланди ва уларни бартараф этиш учун тавсиялар ишлаб чиқилди. Бундан ташқари, мақолада назариётчи олимларнинг мазкур ижтимоий муносабатга оид қарашлари келтириб ўтилган ҳамда ривожланган давлатларда мазкур масала қай 1 PhD, assistant professor, Department of Civil Law, Tashkent State University of Law, Tashkent, Uzbekistan Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue - 2, №01 (2020) / ISSN 2181-1415 даражада ўз аксини топганлигига ҳам аниқлик киритилган. Шунингдек, муаллиф томонидан ер участкасини олиб қўйилиши муносабати боғлиқ қонун бузилишлари юзасидан статистик маълумотлар таҳлили ҳам амалга оширилган. Гражданско-правовые гарантии прав собственности при изъятии земельного участка для нужд государства и общества АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В этой статье анализируются порядок и правовые Собственник основы изъятия земли для нужд государства и общества. Частная собственность Также были изучены виды компенсаций, выплачиваемых Участок земли при изъятии земли для нужд государства и общества. В ходе Для нужд государства и общества исследования также выявлены недостатки Компенцасия законодательства, связанные с изъятием земель для нужд государства и общества, и разработаны рекомендации по их устранению. Кроме того, в статье приводятся взгляды ученых-теоретиков на эти социальные отношения и проясняется, в какой степени эта проблема отражена в развитых странах. Автор также проанализировал статистические данные о нарушениях, связанных с изъятием земли. Фуқаролар хусусий мулк ҳуқуқининг дахлсизлигини таъминлаш ҳозирда оғриқли ва ўта муҳим аҳамият касб этувчи муаммолардан ҳисобланади. Чунки, ўз мулкидан қонундан ташқари ҳолларда маҳрум этилиши фуқароларда бир қатор салбий қарашларни вужудга келтиради. Бу нарса, даставвал, уларда ҳар бир мулк эгаси учун муҳим бўлган мулкдорлик туйғусини сусайтирса, иккинчи томондан мулкдордан молмулкни ҳар қандай ҳолатда олиб қўйилиши хавфи улардан имкониятига қадар самарали фойдаланишга тўсқинлик қилади. Мазкур масалага давлатимиз раҳбари Ш.М.Мирзиёев қуйидагича тўхталиб ўтади: “Тегишли тузилма ва ҳокимликларнинг жиддий ва кундалик эътиборини талаб қиладиган яна бир муҳим йўналиш бор. Бу – хусусий мулк ва тадбиркорликни янада ривожлантириш ва уларнинг таъсирчан химоясини таъминлашдир[1]”. Жаҳон амалиётида мулкдорнинг мулк ҳуқуқи ҳимоясининг мутлақ ва нисбий шакллари амал қилади. Мутлақ ҳимояда мулкдорга қарашли бўлган ер участкаси давлат ва жамият эҳтиёжлари учун олиб қўйилишига фақатгина мулкдорнинг розилиги мавжуд бўлгандагина йўл қўйилади, яъни мулкдор ер участкасини олиб қўйишига қаршилик қилган тақдирда унинг мулк ҳуқуқи суд тартибида бекор қилинишига йўл қўйилмайди. Нисбий ҳимояда эса ер участкаси давлат ва жамият эҳтиёжлари олиб қўйилишига мулкдорнинг розилиги мавжуд бўлмаган тақдирда манфаатдор тараф (тегишли давлат органи ёки инвестор) даъво қўзғатиш йўли билан ер участкасини олиб қўйилишига эришишлари мумкин. Миллий 207 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue - 2, №01 (2020) / ISSN 2181-1415 қонунчилигимиз бўйича ҳам мулкдорнинг мулк ҳуқуқи ҳимояси нисбий ҳисобланади. Гарчи, мулкдорнинг мулк ҳуқуқи нисбий ҳимоя қилинсада, бу мулкдорнинг мулкий ҳуқуқлари поймол қилиниши мумкин дегани эмас. Чунончи, ер участкаси ёки унинг бир қисми давлат ва жамоат эҳтиёжлари, шунингдек, инвестиция лойиҳаларини амалга ошириш учун олиб қўйилишида ер участкасида жойлашган кўчмас мулк объектлари мулкдорида шундай ҳуқуқ мавжудки, бу ҳуқуқ ушбу мулкдор ҳуқуқлари орасида марказий ўринни эгаллайди. Бу ҳуқуқ кўчмас мулк объектлари бузиб ташланиши муносабати билан ушбу кўчмас мулк мулкдорларининг компенсация олиш ҳуқуқидир. Агар мулкдорга компенсация бермасдан мазкур кўчмас мулк олиб қўйилганда ушбу мулкдорда виндикацион даъво ҳуқуқи пайдо бўлади. И.Б.Зокиров виндикацион даъвога тўхталиб ўтар экан қуйидаги фикрни келтириб ўтади: “Мулкдорга қарашли мулк бирор-бир шахс (фуқаро ёки юридик шахс)нинг қонунсиз эгалигида бўлса, мулкдор ўз мулкини асл ҳолатида қайтариш ҳақида судда бу шахсга нисбатан даъво қўзға- тишга ҳақли. ФКнинг 228-моддасида айтилганидек, мулкдор ўз мол- мулкини бошқа шахснинг қонунсиз эгалигидан талаб қилиб олишга ҳақлидир. Фуқаролик ҳуқуқи назариясида бундай даъволарга виндикацион даъволар дейилади[2]”. Ушбу фикрлардан кўриниб турибдики, мулкдорнинг мулкини унинг розилигисиз, агар розилиги бўлган тақдирда ҳам тегишинча ҳақини тўламасдан олиб қўйиш мумкин эмас. Зеро Е.АСуханов таъкидлаганидек “Мол-мулкка бўлган мулк ҳуқуқининг бекор қил